• კატეგორიის გარეშე

    იური ლოტ­მა­ნი

    Alma Mater

    ­­­­­­­მაინც რას სწავლობენ ადამიანე­ბი?

    წაკითხულია მოხსენებად ტარტუს უნვერსიტეტის რუსული გიმნაზიის გახ­­­­­­­­­­­­­­­­­­ნის დღეს (1990 წ.)

    თარგმნა მათე კრავეიშვილმა

    უპ­ირ­ვე­ლეს ყოვ­ლი­სა, ნე­ბა მი­ბო­ძეთ, მო­გი­ლო­ცოთ ჩვე­ნი ერ­თობ­ლი­ვი მუ­შა­­ბის დაწყე­ბა და ის ფაქ­ტი, რომ თქვენ უკ­ვე უნ­­ვერ­სი­ტე­ტის კედ­ლებ­ში იმ­ყო­ფე­ბით.

    სა­­ნი­ვერ­სი­ტე­ტო გა­ნათ­ლე­ბა, რო­გორც ნე­ბის­მი­­რი უმ­აღ­ლე­სი გა­ნათ­ლე­ბა, გან­­­ვა­ვე­ბუ­ლი სა­ფე­ხუ­რია სა­შუ­­ლო სკო­ლას­თან შე­და­რე­ბით. და ამ სა­ფე­ხუ­რის ერთ-ერ­თი გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი თვი­სე­ბა იმ­­ში მდგო­მა­რე­ობს, რომ აქ უკ­ვე აღ­არ არ­სე­ბობს ზე­მოთ და ქვე­მოთ – მას­წავ­ლებ­ლე­ბი და მოს­წავ­ლე­­ბი – აქ ყვე­ლა კო­ლე­გაა, ანუ ად­­მი­­ნე­ბი, რომ­ლე­ბიც ერ­თად მუ­შა­­ბენ. უმ­აღ­ლე­სი სას­წავ­ლო და­წე­სე­ბუ­ლე­ბის მუ­შა­­ბა ხომ თა­ნამ­­რომ­ლო­ბას გუ­ლის­­მობს, ანუ ერთ ნა­წილს სწავ­ლა სურს, მე­­რე მხა­რე კი ამ­­ში ეხ­მა­რე­ბა მათ. და­ძა­ლე­ბა – აუც­­ლე­ბე­ლი, “იძ­­ლე­ბი­თი” კონ­­რო­ლი გა­ნათ­ლე­ბის და­ბალ სა­ფე­ხურ­ზე დარ­ჩა. მას­წავ­ლე­ბელ­თა და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა თქვენს მი­მართ სრუ­ლი­ად გან­­­ვა­ვე­ბუ­ლი იქ­ნე­ბა, რო­მე­ლიც კო­ლე­გი­სა და უმც­რო­სი კო­ლე­გის ნა­ყო­ფი­ერ თა­ნამ­­რომ­ლო­ბას გუ­ლის­­მობს.

    მაგ­რამ ეს იმ­ას არ ნიშ­ნავს, რომ ყვე­ლა­ფე­რი გა­­ოლ­დე­ბა; პი­რი­ქით, თქვენ უფ­რო რთუ­ლი ამ­­ცა­ნის წი­ნა­შე დად­გე­ბით. და სა­ერ­თო­დაც, შე­უძ­ლე­ბე­ლია კარ­გი საქ­მე იოლი იყ­ოს. ეს რთუ­ლი საქ­მე იქ­ნე­ბა, რად­გა­ნაც თა­ვად ად­­მი­ან­ზე უფ­რო მკაც­რი ზე­დამ­ხედ­ვე­ლი არ არ­სე­ბობს და მის გა­რე­შე უმ­აღ­ლეს გა­ნათ­ლე­ბა­საც აზ­რი ეკ­არ­გე­ბა. თუმ­ცა კი ვე­რა­ფე­რი გვა­­ძუ­ლებს, სა­ბო­ლო­ოდ გავ­წყ­ვი­ტოთ კავ­ში­რი ბავ­­ვო­ბას­თან, სიყ­მაწ­ვი­ლეს­თან… და სა­შუ­­ლო სკო­ლი­სა და ბავ­­ვო­ბის ელ­­მენ­ტე­ბიც ხში­რად იჭ­რე­ბი­ან უნ­­ვერ­სი­ტეტ­ში: არ­­ვის­­ვის სა­­დუმ­ლო არაა, რომ ზო­გი­ერ­თი სტუ­დენ­ტი კარ­ნა­ხობს ერთ­მა­ნეთს და გარ­­ვე­ულ სპორ­ტულ ინ­ტე­რესს ხე­დავს იმ­­ში, რომ ნაკ­ლე­ბი ის­წავ­ლოს და უკ­­თე­სი ნი­შა­ნი მი­­ღოს. ეს სას­კო­ლო მიდ­გო­მაა და მას თა­ვი­სი დრო აქვს.

    დღეს თქვენ­­ვის ახ­­ლი ას­­კი იწ­ყე­ბა. ას­­კი თქვენს მი­ერ გან­­ლი­ლი დღე­­ბის რა­­დე­ნო­ბა რო­დია, არ­­მედ საქ­ცი­­ლი, რო­მე­ლიც შე­გიძ­ლი­ათ გა­ნა­ხორ­ცი­­ლოთ.

    მაგ­რამ მო­დით, ვი­ფიქ­როთ! მე შემ­თხ­ვე­ვით არ ვამ­ბობ ამ სიტყ­ვებს, მი­სი გა­მე­­რე­ბა უყ­ვარ­და ფი­ლო­სო­ფოს სოკ­რა­ტეს. თა­ვის მოს­წავ­ლე­ებს სოკ­რა­ტე არ­ას­­როს ას­წავ­ლი­და იმ­ას, თუ რა იყო სწო­რი, მათ კითხ­ვებ­ზე არ­ას­­როს პა­სუ­ხობ­და “ასე და ასე მო­­ქე­ცი­თო”. იგი ამ­ბობ­და, “მო­დით, ვი­ფიქ­როთ!”. და რას ნიშ­ნავს “ვი­ფიქ­როთ?” – თქვენ არ იც­ით, რო­გორ მო­იქ­ცეთ და მეც არ ვი­ცი ეს. თქვენ მოხ­ვე­დით არა რო­გორც სკო­ლის მოს­წავ­ლე­­ბი, სწო­რი პა­სუ­ხის მო­სას­მე­ნად, არ­­მედ რო­გორც კო­ლე­გე­ბი, რჩე­ვის მი­სა­ღე­ბად, რა­თა მას­თან ერ­თად იფ­იქ­როთ. არ­­და, ერ­თად ფიქ­რი გა­ცი­ლე­ბით უკ­­თე­სია. სწო­რედ აზრ­თა სხვა­დას­­ვა­­ბით მი­ვი­წევთ ჭეშ­მა­რი­ტე­ბის­კენ.

    შე­ხე­დეთ, ვინ ვართ ჩვენ? შე­იძ­ლე­ბა ითქ­ვას, ჩვენ ძა­ლი­ან ჭკვი­­ნი და კარ­გი მან­ქა­ნე­ბი ვართ. შეგ­ვიძ­ლია ბევ­რი სხვა­დას­­ვა რა­მის კე­თე­ბა. მაგ­რამ რა თა­ვი­სე­ბუ­რე­ბა აქვს თი­თო­­ულ მან­ქა­ნას? – ყვე­ლა მათ­განს გან­­­ვა­ვე­ბუ­ლი სა­ხე აქვს. რა­ტომ? სა­ჭი­როა, რომ ყვე­ლას სხვა­დას­­ვა სა­ხე ჰქონ­დეს, გან­­­ვა­ვე­ბუ­ლი ხა­სი­­თე­ბი, გა­მოც­დი­ლე­ბა, ერ­თი სიტყ­ვით, სა­ჭი­როა სხვა­დას­­ვა­ნა­­რე­ბი ვი­ყოთ.

    ფი­ლო­სო­ფოს­მა რუ­სომ კა­ცობ­რი­­ბის ის­ტო­რი­­ში ყვე­ლა­ზე გუ­ლახ­დი­ლი წიგ­ნი და­წე­რა, სა­დაც უბ­რა­ლოდ კი არ მოგ­ვითხ­რო სა­კუ­თა­რი თა­ვის და­დე­ბი­თი და უარ­ყო­ფი­თი თვი­სე­ბე­ბის შე­სა­ხებ, არ­­მედ მან თა­ვი­სი სა­მარ­ცხ­ვი­ნო საქ­ცი­­ლი გვა­ნა­ხა, მთლი­­ნად გა­იხ­­ნა. ამ წიგ­­ში მან და­წე­რა: მე ის­­თი­ვე ვარ, რო­გორც ყვე­ლა და ამ­ას­თა­ნა­ვე, არ­­ვის ვგა­ვარ. ეს ძალ­ზე ღრმა შე­ნიშ­­ნაა: ად­­მი­­ნი, უპ­ირ­ვე­ლეს ყოვ­ლი­სა ის­­თია, რო­გო­რიც ყვე­ლა და მე­­რე მხრივ, იგი ინ­დი­ვი­დუ­­ლუ­რია. ამ­­ტო­მაც მას შე­უძ­ლია თქვას რა­ღაც ის­­თი, რაც სხვებ­მა არ იც­­ან. და ამ­­ტო­მაც, მთე­ლი ჩვე­ნი ცხოვ­რე­ბა, მთე­ლი ჩვე­ნი სწავ­ლა-გა­ნათ­ლე­ბა ორ გზას ად­გე­ბა. ერთ­ზე ჩვენ ვცდი­ლობთ სხვებს მივ­ბა­ძოთ იმ­ის­­ვის, რა­თა გა­ვი­გოთ მა­თი და მათ კი ჩვე­ნი. მაგ­რამ ის­იც უნ­და გა­ვით­ვა­ლის­წი­ნოთ, რომ სხვა ვერ გა­­გებს ჩემ­სას.

    …აი, მოძ­რა­­ბის წე­სე­ბი ყვე­ლას ერთ­ნა­­რად გვეს­მის, მათ გარ­და, ვინც არ იც­ის ეს წე­სე­ბი ან ცუ­დად არ­ის ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლი. პუშ­კი­ნი ყვე­ლას ერთ­ნა­­რად გვეს­მის? – არა, ყვე­ლა სხვა­დას­­ვა­ნა­­რად აღ­ვიქ­ვამთ ამ პო­ეტს. და ნუ ვიტყ­ვით, რომ ერთ ნა­წილს იგი სწო­რად ეს­მის, მე­­რეს კი არ­ას­წო­რად. პუშ­კი­ნი ყვე­ლა­ზე ის­ეთ შთა­ბეჭ­დი­ლე­ბას ტო­ვებს, თით­ქოს მან ახ­ლა და სწო­რედ მის­­ვის, ამ მკითხ­ვე­ლის­­ვის და­წე­რა ესა თუ ის სიტყ­ვა და თქვენ ყო­ველ­­ვის გაქვთ სა­შუ­­ლე­ბა ეს­­უბ­როთ გე­ნი­­ლურ ად­­მი­ანს, რო­მელ­საც თა­ვად სურს რა­ღაც გა­უწყოთ. მთა­ვა­რია, სას­მე­ნელ­ნი მი­აპყ­როთ, მთა­ვა­რია, ყუ­რად­ღე­ბით იყ­ოთ! ჩვე­ნი სა­­კუ­ნის მთა­ვა­რი უბ­­დუ­რე­ბა იმ­­ში მდგო­მა­რე­ობს, რომ თვალ­და­ხუ­ჭუ­ლე­ბი ვართ და არ­­ფე­რი გვეს­მის. თქვე­ნი გა­ნათ­ლე­ბის მნიშ­­ნე­ლო­ვა­ნი ნა­წი­ლიც სწო­რედ “მზე­რის” გა­მო­მუ­შა­ვე­ბას და­ეთ­მო­ბა, რო­მე­ლიც სა­შუ­­ლე­ბას მოგ­ცემთ და­­ნა­ხოთ, გა­­გო­ნოთ, მა­გა­ლი­თად, გო­გო­ლის ხმა, ამ­ას მხო­ლოდ გულ­­რი­ლი თვა­ლე­ბი ვერ ხე­და­ვენ…

    და აქ ჩვენ მი­ვა­დე­ქით სა­კითხს, რო­მე­ლიც თქვენ­­ვის არც ისე ლი­ტე­რა­ტუ­რუ­ლი, მაგ­რამ ყვე­ლას­­ვის გა­სა­გე­ბი სიტყ­ვის წყა­ლო­ბი­თაა ცნო­ბი­ლი – ესაა “ფე­ხებ­ზე და­კი­დე­ბა”: “ფე­ხებ­ზე მკი­დია!” ად­­მი­­ნის კულ­ტუ­რა ერ­თი ნი­შან-თვი­სე­ბით შე­იძ­ლე­ბა გა­ნი­საზ­­­როს: რა ჰკი­დია მას ფე­ხებ­ზე და რა არა.

    ყო­ვე­ლი ად­­მი­­ნი ერთ­­ვარ იზ­­ლი­რე­ბულ წრე­ში ცხოვ­რობს. უბ­რა­ლოდ, ზო­გი­ერ­თის წრე უფ­რო ფარ­თოა, ზო­გი­სა კი შე­და­რე­ბით ვიწ­რო. თქვე­ნი წრე მრა­ვა­ლი ნი­შან-თვი­სე­ბით იზ­­მე­ბა: რა გა­ინ­ტე­რე­სებთ, რა იც­ით, და – კი­დევ ერ­თი, ძალ­ზე მნიშ­­ნე­ლო­ვა­ნი – რა­ზე შეგ­­კი­ვათ გუ­ლი? ერთს, მა­გა­ლი­თად მა­შინ ტკი­ვა, რო­ცა ურტყა­მენ, მე­­რე კი ამ­­ზე იტყ­ვის: და­მარ­ტყან რა! მთა­ვა­რია, არ მომ­­ლან. წრე უფ­რო ფარ­თო იყო, რო­ცა ად­­მი­­ნი შე­­რაცხ­ყო­ფა­ზე დუ­­ლით პა­სუ­ხობ­და და ამ­ბობ­და, შე­­რაცხ­ყო­ფა სიკ­­დილ­ზე უარ­­სიაო: სიკ­­დი­ლი ვერ და­ამ­ცი­რებს ად­­მი­ანს, შე­­რაცხ­ყო­ფას კი ვერ მო­ვი­ნე­ლებ. სხვა იტყ­ვის, ჩემ­­ვის ძვირ­ფა­სი ად­­მი­­ნე­ბის შე­­რაცხ­ყო­ფას არ­­ვის ვა­პა­ტი­­ბო: ჩემს შვი­ლებს, დე­დას, არ­­ვის და­ვა­ჩაგ­­რი­ნე­ბო, მაგ­რამ უც­ხოს… რო­ცა უც­ხო ად­­მი­­ნის ტკი­ვი­ლი გტკი­ვა – ესაა ყვე­ლა­ზე ფარ­თო წრე, წრე კულ­ტუ­რუ­ლი ად­­მი­­ნი­სა.

    რა თქმა უნ­და, შე­უძ­ლე­ბე­ლია ასე, გა­იღ­ვი­ძო დი­ლით, მო­ინ­დო­მო კულ­ტუ­რულ ად­­მი­­ნად გახ­დო­მა და გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი თა­ნაგ­­­ნო­ბით მო­­კი­დო დამ­ცი­რე­ბუ­ლებ­სა და შე­­რაცხ­ყო­ფი­ლებს. ასე არ ხდე­ბა და ყვე­ლა­ზე კე­თი­ლი გან­­რახ­ვე­ბი აქ ვე­რა­ფერს გახ­დე­ბა. სუ­ლი უნ­და გა­მო­ვი­მუ­შა­ოთ.

    ბევ­რი თვი­სე­ბა გა­ნას­­ვა­ვებს ად­­მი­ანს ცხო­ვე­ლის­გან. იმ­ას არ ვგუ­ლის­­მობ, რომ ად­­მი­­ნი გო­ნი­­რი არ­სე­ბაა, ცხო­ვე­ლი კი ბრიყ­ვი. ცხო­ვე­ლი სუ­ლაც არაა ბრიყ­ვი, იგი გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი ჭკუ­­თაა და­ჯილ­დო­­ბუ­ლი, ოღ­ონდ ეს ჭკუა ყო­ველ­­ვის გარ­­ვე­ულ სი­ტუ­­ცი­ას უკ­ავ­შირ­დე­ბა. ად­­მი­­ნი კი მუ­დამ გა­უთ­ვა­ლის­წი­ნე­ბელ სი­ტუ­­ცი­­შია მოქ­ცე­­ლი. აქ მას მხო­ლოდ ორი ფე­ხი აქვს: ინ­ტე­ლექ­ტი და სინ­დი­სი. რო­გორც სინ­დი­სია ბრმა გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლი ინ­ტე­ლექ­ტის გა­რე­შე – თუმ­ცა არა სა­ხი­ფა­თო – ას­­ვეა სა­ხი­ფა­თო ინ­ტე­ლექ­ტი სინ­დი­სის გა­რე­შე.

    ჩვენ ძალ­ზე სა­ინ­ტე­რე­სო დრო­ში ვცხოვ­რობთ, და თუმ­ცა უინ­ტე­რე­სო დრო­­ბი არ არ­სე­ბობს, ზოგ­ჯერ ის­ტო­რი­კო­სე­ბი მა­ინც ტო­ვე­ბენ ხოლ­მე სუფ­თა ფურ­­ლებს იმ­ის აღ­სა­ნიშ­ნა­ვად, რომ ამ წლებ­ში არ­­ფე­რი მომ­­და­რა. “გავ­სე­ბუ­ლი ფურ­­ლე­ბის” ეპ­­ქე­ბი კი ად­­მი­­ნებს გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი გა­მოც­დის წი­ნა­შე აყ­­ნე­ბენ. იგი აღ­­რაა ჭან­ჭი­კი, ჩნდე­ბა აუარ­­ბა სი­ტუ­­ცია, რო­ცა მან არ­ჩე­ვა­ნი უნ­და გა­­კე­თოს და ეს არ­ჩე­ვა­ნი ყო­ველ­­ვის მის სინ­დის­ზეა და­მო­კი­დე­ბუ­ლი. ხში­რად ამ­ბო­ბენ ხოლ­მე, “მე ას­ეთ მდგო­მა­რე­­ბა­ში ვი­ყა­ვი, არ­­ფე­რი ცუ­დი არ მი­ფიქ­რია, უბ­რა­ლოდ, ის­­თი ვი­თა­რე­ბა იყო, რომ მე სხვაგ­ვა­რად ვერ მო­ვიქ­ცე­­დი”… ეს ტყუ­­ლია! არ არ­­ბობს ვი­თა­რე­ბა, რო­მე­ლიც არ გაძ­ლევს სხვაგ­ვა­რად მოქ­ცე­ვის შანსს და თუ­კი თქვენ მა­ინც ჩა­ვარ­დით ამგ­ვარ სი­ტუ­­ცი­­ში, ე.ი. უს­ინ­დი­სო ყო­ფილ­ხართ. სინ­დი­სი ყო­ველ­­ვის გვკარ­ნა­ხობს, რო­გორ მო­ვიქ­ცეთ, რო­ცა არ­ჩე­ვა­ნი გვაქვს; არ­ჩე­ვა­ნი კი ყო­ველ­­ვის გვაქვს… რა თქმა უნ­და, ძნე­ლია არ­ჩე­ვა­ნის გა­კე­თე­ბა, ამ­­ტო­მაც თა­ვის მო­გი­ჟი­­ნე­ბა ყო­ველ­­ვის უფ­რო ად­ვი­ლია, სუ­ლელს არ­­ფერს მოჰ­კითხა­ვენ: “მიბ­­ძა­ნეს, რა უნ­და მექ­ნა?”

    პუშ­კი­ნის მე­გობ­რის, დე­კაბ­რისტ პუშ­ჩი­ნის სიტყ­ვებს შე­გახ­სე­ნებთ, რო­მე­ლიც მან მე­ფეს უთხ­რა. ხელ­ფეხ­შეკ­რულ­მა ად­­მი­ან­მა ნი­კო­ლო­ზის კითხ­ვა­ზე: “რო­გორ გა­ბე­დე ეს?” – უპ­­სუ­ხა: “სხვაგ­ვა­რად ნა­ძი­რა­ლა ვიქ­ნე­ბო­დი”-ო. ამ­ით მან თქვა: მე სინ­დი­სი მაქვს და შე­სა­ბა­მი­სად, მაქვს არ­ჩე­ვა­ნიო: ან ბორ­კი­ლე­ბით უნ­და ვი­ყო ხელ­ფეხ­შეკ­რუ­ლი, ან კი­დევ ნა­ძი­რა­ლაო.

    ის­ტო­რი­ამ გვაჩ­ვე­ნა, რომ ეს ად­­მი­­ნე­ბი სწო­რედ მა­ღალ­მა ზნე­­ბამ გა­და­არ­ჩი­ნა, გა­და­­ტა­ნი­ნა ყვე­ლა­ზე მძი­მე გან­საც­დე­ლი, რო­მე­ლიც კი მათ ხვდათ წი­ლად ციმ­ბირ­ში. ფი­ზი­კუ­რა­დაც, გა­და­სახ­ლე­ბუ­ლე­ბი უფ­რო ძლი­­რე­ბი დარ­­ნენ, ვიდ­რე ის­­ნი, ვინც იმ­­ვე ნი­კო­ლო­ზის ეპ­­ქა­ში მე­გობ­რებს უღ­­ლა­ტეს და შემ­დეგ კა­რი­­რა გა­­კე­თეს…

    და მა­ინც, რას სწავ­ლო­ბენ ად­­მი­­ნე­ბი? ად­­მი­­ნე­ბი ცოდ­ნის გაკ­ვე­თი­ლებს გა­დი­ან, მეხ­სი­­რე­ბას, სინ­დისს ეწ­­ფე­ბი­ან. ესაა სა­მი სა­გა­ნი, რო­მე­ლიც აუც­­ლებ­ლად უნ­და ის­წავ­ლე­ბო­დეს ნე­ბის­მი­ერ სკო­ლა­ში და რო­მელ­მაც თა­ვის­თავ­ში ხე­ლოვ­ნე­ბაც მო­იც­ვა. ეს ხე­ლოვ­ნე­ბა კი თა­ვი­სი არ­სით მეხ­სი­­რე­ბი­სა და სინ­დი­სის წიგ­ნია. მთა­ვა­რია, ამ წიგ­ნის კითხ­ვა ვის­წავ­ლოთ.

    იმ­­დი მაქვს, სწო­რედ ამ­­ტომ შე­ვიკ­რი­ბეთ აქ.

    © “არილი”

  • კატეგორიის გარეშე

    იური ლოტ­მა­ნი

    Alma Mater

    ­­­­­­­მაინც რას სწავლობენ ადამიანე­ბი?

    წაკითხულია მოხსენებად ტარტუს უნვერსიტეტის რუსული გიმნაზიის გახ­­­­­­­­­­­­­­­­­­ნის დღეს (1990 წ.)

    თარგმნა მათე კრავეიშვილმა

    უპ­ირ­ვე­ლეს ყოვ­ლი­სა, ნე­ბა მი­ბო­ძეთ, მო­გი­ლო­ცოთ ჩვე­ნი ერ­თობ­ლი­ვი მუ­შა­­ბის დაწყე­ბა და ის ფაქ­ტი, რომ თქვენ უკ­ვე უნ­­ვერ­სი­ტე­ტის კედ­ლებ­ში იმ­ყო­ფე­ბით.

    სა­­ნი­ვერ­სი­ტე­ტო გა­ნათ­ლე­ბა, რო­გორც ნე­ბის­მი­­რი უმ­აღ­ლე­სი გა­ნათ­ლე­ბა, გან­­­ვა­ვე­ბუ­ლი სა­ფე­ხუ­რია სა­შუ­­ლო სკო­ლას­თან შე­და­რე­ბით. და ამ სა­ფე­ხუ­რის ერთ-ერ­თი გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი თვი­სე­ბა იმ­­ში მდგო­მა­რე­ობს, რომ აქ უკ­ვე აღ­არ არ­სე­ბობს ზე­მოთ და ქვე­მოთ – მას­წავ­ლებ­ლე­ბი და მოს­წავ­ლე­­ბი – აქ ყვე­ლა კო­ლე­გაა, ანუ ად­­მი­­ნე­ბი, რომ­ლე­ბიც ერ­თად მუ­შა­­ბენ. უმ­აღ­ლე­სი სას­წავ­ლო და­წე­სე­ბუ­ლე­ბის მუ­შა­­ბა ხომ თა­ნამ­­რომ­ლო­ბას გუ­ლის­­მობს, ანუ ერთ ნა­წილს სწავ­ლა სურს, მე­­რე მხა­რე კი ამ­­ში ეხ­მა­რე­ბა მათ. და­ძა­ლე­ბა – აუც­­ლე­ბე­ლი, “იძ­­ლე­ბი­თი” კონ­­რო­ლი გა­ნათ­ლე­ბის და­ბალ სა­ფე­ხურ­ზე დარ­ჩა. მას­წავ­ლე­ბელ­თა და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა თქვენს მი­მართ სრუ­ლი­ად გან­­­ვა­ვე­ბუ­ლი იქ­ნე­ბა, რო­მე­ლიც კო­ლე­გი­სა და უმც­რო­სი კო­ლე­გის ნა­ყო­ფი­ერ თა­ნამ­­რომ­ლო­ბას გუ­ლის­­მობს.

    მაგ­რამ ეს იმ­ას არ ნიშ­ნავს, რომ ყვე­ლა­ფე­რი გა­­ოლ­დე­ბა; პი­რი­ქით, თქვენ უფ­რო რთუ­ლი ამ­­ცა­ნის წი­ნა­შე დად­გე­ბით. და სა­ერ­თო­დაც, შე­უძ­ლე­ბე­ლია კარ­გი საქ­მე იოლი იყ­ოს. ეს რთუ­ლი საქ­მე იქ­ნე­ბა, რად­გა­ნაც თა­ვად ად­­მი­ან­ზე უფ­რო მკაც­რი ზე­დამ­ხედ­ვე­ლი არ არ­სე­ბობს და მის გა­რე­შე უმ­აღ­ლეს გა­ნათ­ლე­ბა­საც აზ­რი ეკ­არ­გე­ბა. თუმ­ცა კი ვე­რა­ფე­რი გვა­­ძუ­ლებს, სა­ბო­ლო­ოდ გავ­წყ­ვი­ტოთ კავ­ში­რი ბავ­­ვო­ბას­თან, სიყ­მაწ­ვი­ლეს­თან… და სა­შუ­­ლო სკო­ლი­სა და ბავ­­ვო­ბის ელ­­მენ­ტე­ბიც ხში­რად იჭ­რე­ბი­ან უნ­­ვერ­სი­ტეტ­ში: არ­­ვის­­ვის სა­­დუმ­ლო არაა, რომ ზო­გი­ერ­თი სტუ­დენ­ტი კარ­ნა­ხობს ერთ­მა­ნეთს და გარ­­ვე­ულ სპორ­ტულ ინ­ტე­რესს ხე­დავს იმ­­ში, რომ ნაკ­ლე­ბი ის­წავ­ლოს და უკ­­თე­სი ნი­შა­ნი მი­­ღოს. ეს სას­კო­ლო მიდ­გო­მაა და მას თა­ვი­სი დრო აქვს.

    დღეს თქვენ­­ვის ახ­­ლი ას­­კი იწ­ყე­ბა. ას­­კი თქვენს მი­ერ გან­­ლი­ლი დღე­­ბის რა­­დე­ნო­ბა რო­დია, არ­­მედ საქ­ცი­­ლი, რო­მე­ლიც შე­გიძ­ლი­ათ გა­ნა­ხორ­ცი­­ლოთ.

    მაგ­რამ მო­დით, ვი­ფიქ­როთ! მე შემ­თხ­ვე­ვით არ ვამ­ბობ ამ სიტყ­ვებს, მი­სი გა­მე­­რე­ბა უყ­ვარ­და ფი­ლო­სო­ფოს სოკ­რა­ტეს. თა­ვის მოს­წავ­ლე­ებს სოკ­რა­ტე არ­ას­­როს ას­წავ­ლი­და იმ­ას, თუ რა იყო სწო­რი, მათ კითხ­ვებ­ზე არ­ას­­როს პა­სუ­ხობ­და “ასე და ასე მო­­ქე­ცი­თო”. იგი ამ­ბობ­და, “მო­დით, ვი­ფიქ­როთ!”. და რას ნიშ­ნავს “ვი­ფიქ­როთ?” – თქვენ არ იც­ით, რო­გორ მო­იქ­ცეთ და მეც არ ვი­ცი ეს. თქვენ მოხ­ვე­დით არა რო­გორც სკო­ლის მოს­წავ­ლე­­ბი, სწო­რი პა­სუ­ხის მო­სას­მე­ნად, არ­­მედ რო­გორც კო­ლე­გე­ბი, რჩე­ვის მი­სა­ღე­ბად, რა­თა მას­თან ერ­თად იფ­იქ­როთ. არ­­და, ერ­თად ფიქ­რი გა­ცი­ლე­ბით უკ­­თე­სია. სწო­რედ აზრ­თა სხვა­დას­­ვა­­ბით მი­ვი­წევთ ჭეშ­მა­რი­ტე­ბის­კენ.

    შე­ხე­დეთ, ვინ ვართ ჩვენ? შე­იძ­ლე­ბა ითქ­ვას, ჩვენ ძა­ლი­ან ჭკვი­­ნი და კარ­გი მან­ქა­ნე­ბი ვართ. შეგ­ვიძ­ლია ბევ­რი სხვა­დას­­ვა რა­მის კე­თე­ბა. მაგ­რამ რა თა­ვი­სე­ბუ­რე­ბა აქვს თი­თო­­ულ მან­ქა­ნას? – ყვე­ლა მათ­განს გან­­­ვა­ვე­ბუ­ლი სა­ხე აქვს. რა­ტომ? სა­ჭი­როა, რომ ყვე­ლას სხვა­დას­­ვა სა­ხე ჰქონ­დეს, გან­­­ვა­ვე­ბუ­ლი ხა­სი­­თე­ბი, გა­მოც­დი­ლე­ბა, ერ­თი სიტყ­ვით, სა­ჭი­როა სხვა­დას­­ვა­ნა­­რე­ბი ვი­ყოთ.

    ფი­ლო­სო­ფოს­მა რუ­სომ კა­ცობ­რი­­ბის ის­ტო­რი­­ში ყვე­ლა­ზე გუ­ლახ­დი­ლი წიგ­ნი და­წე­რა, სა­დაც უბ­რა­ლოდ კი არ მოგ­ვითხ­რო სა­კუ­თა­რი თა­ვის და­დე­ბი­თი და უარ­ყო­ფი­თი თვი­სე­ბე­ბის შე­სა­ხებ, არ­­მედ მან თა­ვი­სი სა­მარ­ცხ­ვი­ნო საქ­ცი­­ლი გვა­ნა­ხა, მთლი­­ნად გა­იხ­­ნა. ამ წიგ­­ში მან და­წე­რა: მე ის­­თი­ვე ვარ, რო­გორც ყვე­ლა და ამ­ას­თა­ნა­ვე, არ­­ვის ვგა­ვარ. ეს ძალ­ზე ღრმა შე­ნიშ­­ნაა: ად­­მი­­ნი, უპ­ირ­ვე­ლეს ყოვ­ლი­სა ის­­თია, რო­გო­რიც ყვე­ლა და მე­­რე მხრივ, იგი ინ­დი­ვი­დუ­­ლუ­რია. ამ­­ტო­მაც მას შე­უძ­ლია თქვას რა­ღაც ის­­თი, რაც სხვებ­მა არ იც­­ან. და ამ­­ტო­მაც, მთე­ლი ჩვე­ნი ცხოვ­რე­ბა, მთე­ლი ჩვე­ნი სწავ­ლა-გა­ნათ­ლე­ბა ორ გზას ად­გე­ბა. ერთ­ზე ჩვენ ვცდი­ლობთ სხვებს მივ­ბა­ძოთ იმ­ის­­ვის, რა­თა გა­ვი­გოთ მა­თი და მათ კი ჩვე­ნი. მაგ­რამ ის­იც უნ­და გა­ვით­ვა­ლის­წი­ნოთ, რომ სხვა ვერ გა­­გებს ჩემ­სას.

    …აი, მოძ­რა­­ბის წე­სე­ბი ყვე­ლას ერთ­ნა­­რად გვეს­მის, მათ გარ­და, ვინც არ იც­ის ეს წე­სე­ბი ან ცუ­დად არ­ის ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლი. პუშ­კი­ნი ყვე­ლას ერთ­ნა­­რად გვეს­მის? – არა, ყვე­ლა სხვა­დას­­ვა­ნა­­რად აღ­ვიქ­ვამთ ამ პო­ეტს. და ნუ ვიტყ­ვით, რომ ერთ ნა­წილს იგი სწო­რად ეს­მის, მე­­რეს კი არ­ას­წო­რად. პუშ­კი­ნი ყვე­ლა­ზე ის­ეთ შთა­ბეჭ­დი­ლე­ბას ტო­ვებს, თით­ქოს მან ახ­ლა და სწო­რედ მის­­ვის, ამ მკითხ­ვე­ლის­­ვის და­წე­რა ესა თუ ის სიტყ­ვა და თქვენ ყო­ველ­­ვის გაქვთ სა­შუ­­ლე­ბა ეს­­უბ­როთ გე­ნი­­ლურ ად­­მი­ანს, რო­მელ­საც თა­ვად სურს რა­ღაც გა­უწყოთ. მთა­ვა­რია, სას­მე­ნელ­ნი მი­აპყ­როთ, მთა­ვა­რია, ყუ­რად­ღე­ბით იყ­ოთ! ჩვე­ნი სა­­კუ­ნის მთა­ვა­რი უბ­­დუ­რე­ბა იმ­­ში მდგო­მა­რე­ობს, რომ თვალ­და­ხუ­ჭუ­ლე­ბი ვართ და არ­­ფე­რი გვეს­მის. თქვე­ნი გა­ნათ­ლე­ბის მნიშ­­ნე­ლო­ვა­ნი ნა­წი­ლიც სწო­რედ “მზე­რის” გა­მო­მუ­შა­ვე­ბას და­ეთ­მო­ბა, რო­მე­ლიც სა­შუ­­ლე­ბას მოგ­ცემთ და­­ნა­ხოთ, გა­­გო­ნოთ, მა­გა­ლი­თად, გო­გო­ლის ხმა, ამ­ას მხო­ლოდ გულ­­რი­ლი თვა­ლე­ბი ვერ ხე­და­ვენ…

    და აქ ჩვენ მი­ვა­დე­ქით სა­კითხს, რო­მე­ლიც თქვენ­­ვის არც ისე ლი­ტე­რა­ტუ­რუ­ლი, მაგ­რამ ყვე­ლას­­ვის გა­სა­გე­ბი სიტყ­ვის წყა­ლო­ბი­თაა ცნო­ბი­ლი – ესაა “ფე­ხებ­ზე და­კი­დე­ბა”: “ფე­ხებ­ზე მკი­დია!” ად­­მი­­ნის კულ­ტუ­რა ერ­თი ნი­შან-თვი­სე­ბით შე­იძ­ლე­ბა გა­ნი­საზ­­­როს: რა ჰკი­დია მას ფე­ხებ­ზე და რა არა.

    ყო­ვე­ლი ად­­მი­­ნი ერთ­­ვარ იზ­­ლი­რე­ბულ წრე­ში ცხოვ­რობს. უბ­რა­ლოდ, ზო­გი­ერ­თის წრე უფ­რო ფარ­თოა, ზო­გი­სა კი შე­და­რე­ბით ვიწ­რო. თქვე­ნი წრე მრა­ვა­ლი ნი­შან-თვი­სე­ბით იზ­­მე­ბა: რა გა­ინ­ტე­რე­სებთ, რა იც­ით, და – კი­დევ ერ­თი, ძალ­ზე მნიშ­­ნე­ლო­ვა­ნი – რა­ზე შეგ­­კი­ვათ გუ­ლი? ერთს, მა­გა­ლი­თად მა­შინ ტკი­ვა, რო­ცა ურტყა­მენ, მე­­რე კი ამ­­ზე იტყ­ვის: და­მარ­ტყან რა! მთა­ვა­რია, არ მომ­­ლან. წრე უფ­რო ფარ­თო იყო, რო­ცა ად­­მი­­ნი შე­­რაცხ­ყო­ფა­ზე დუ­­ლით პა­სუ­ხობ­და და ამ­ბობ­და, შე­­რაცხ­ყო­ფა სიკ­­დილ­ზე უარ­­სიაო: სიკ­­დი­ლი ვერ და­ამ­ცი­რებს ად­­მი­ანს, შე­­რაცხ­ყო­ფას კი ვერ მო­ვი­ნე­ლებ. სხვა იტყ­ვის, ჩემ­­ვის ძვირ­ფა­სი ად­­მი­­ნე­ბის შე­­რაცხ­ყო­ფას არ­­ვის ვა­პა­ტი­­ბო: ჩემს შვი­ლებს, დე­დას, არ­­ვის და­ვა­ჩაგ­­რი­ნე­ბო, მაგ­რამ უც­ხოს… რო­ცა უც­ხო ად­­მი­­ნის ტკი­ვი­ლი გტკი­ვა – ესაა ყვე­ლა­ზე ფარ­თო წრე, წრე კულ­ტუ­რუ­ლი ად­­მი­­ნი­სა.

    რა თქმა უნ­და, შე­უძ­ლე­ბე­ლია ასე, გა­იღ­ვი­ძო დი­ლით, მო­ინ­დო­მო კულ­ტუ­რულ ად­­მი­­ნად გახ­დო­მა და გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი თა­ნაგ­­­ნო­ბით მო­­კი­დო დამ­ცი­რე­ბუ­ლებ­სა და შე­­რაცხ­ყო­ფი­ლებს. ასე არ ხდე­ბა და ყვე­ლა­ზე კე­თი­ლი გან­­რახ­ვე­ბი აქ ვე­რა­ფერს გახ­დე­ბა. სუ­ლი უნ­და გა­მო­ვი­მუ­შა­ოთ.

    ბევ­რი თვი­სე­ბა გა­ნას­­ვა­ვებს ად­­მი­ანს ცხო­ვე­ლის­გან. იმ­ას არ ვგუ­ლის­­მობ, რომ ად­­მი­­ნი გო­ნი­­რი არ­სე­ბაა, ცხო­ვე­ლი კი ბრიყ­ვი. ცხო­ვე­ლი სუ­ლაც არაა ბრიყ­ვი, იგი გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი ჭკუ­­თაა და­ჯილ­დო­­ბუ­ლი, ოღ­ონდ ეს ჭკუა ყო­ველ­­ვის გარ­­ვე­ულ სი­ტუ­­ცი­ას უკ­ავ­შირ­დე­ბა. ად­­მი­­ნი კი მუ­დამ გა­უთ­ვა­ლის­წი­ნე­ბელ სი­ტუ­­ცი­­შია მოქ­ცე­­ლი. აქ მას მხო­ლოდ ორი ფე­ხი აქვს: ინ­ტე­ლექ­ტი და სინ­დი­სი. რო­გორც სინ­დი­სია ბრმა გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლი ინ­ტე­ლექ­ტის გა­რე­შე – თუმ­ცა არა სა­ხი­ფა­თო – ას­­ვეა სა­ხი­ფა­თო ინ­ტე­ლექ­ტი სინ­დი­სის გა­რე­შე.

    ჩვენ ძალ­ზე სა­ინ­ტე­რე­სო დრო­ში ვცხოვ­რობთ, და თუმ­ცა უინ­ტე­რე­სო დრო­­ბი არ არ­სე­ბობს, ზოგ­ჯერ ის­ტო­რი­კო­სე­ბი მა­ინც ტო­ვე­ბენ ხოლ­მე სუფ­თა ფურ­­ლებს იმ­ის აღ­სა­ნიშ­ნა­ვად, რომ ამ წლებ­ში არ­­ფე­რი მომ­­და­რა. “გავ­სე­ბუ­ლი ფურ­­ლე­ბის” ეპ­­ქე­ბი კი ად­­მი­­ნებს გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი გა­მოც­დის წი­ნა­შე აყ­­ნე­ბენ. იგი აღ­­რაა ჭან­ჭი­კი, ჩნდე­ბა აუარ­­ბა სი­ტუ­­ცია, რო­ცა მან არ­ჩე­ვა­ნი უნ­და გა­­კე­თოს და ეს არ­ჩე­ვა­ნი ყო­ველ­­ვის მის სინ­დის­ზეა და­მო­კი­დე­ბუ­ლი. ხში­რად ამ­ბო­ბენ ხოლ­მე, “მე ას­ეთ მდგო­მა­რე­­ბა­ში ვი­ყა­ვი, არ­­ფე­რი ცუ­დი არ მი­ფიქ­რია, უბ­რა­ლოდ, ის­­თი ვი­თა­რე­ბა იყო, რომ მე სხვაგ­ვა­რად ვერ მო­ვიქ­ცე­­დი”… ეს ტყუ­­ლია! არ არ­­ბობს ვი­თა­რე­ბა, რო­მე­ლიც არ გაძ­ლევს სხვაგ­ვა­რად მოქ­ცე­ვის შანსს და თუ­კი თქვენ მა­ინც ჩა­ვარ­დით ამგ­ვარ სი­ტუ­­ცი­­ში, ე.ი. უს­ინ­დი­სო ყო­ფილ­ხართ. სინ­დი­სი ყო­ველ­­ვის გვკარ­ნა­ხობს, რო­გორ მო­ვიქ­ცეთ, რო­ცა არ­ჩე­ვა­ნი გვაქვს; არ­ჩე­ვა­ნი კი ყო­ველ­­ვის გვაქვს… რა თქმა უნ­და, ძნე­ლია არ­ჩე­ვა­ნის გა­კე­თე­ბა, ამ­­ტო­მაც თა­ვის მო­გი­ჟი­­ნე­ბა ყო­ველ­­ვის უფ­რო ად­ვი­ლია, სუ­ლელს არ­­ფერს მოჰ­კითხა­ვენ: “მიბ­­ძა­ნეს, რა უნ­და მექ­ნა?”

    პუშ­კი­ნის მე­გობ­რის, დე­კაბ­რისტ პუშ­ჩი­ნის სიტყ­ვებს შე­გახ­სე­ნებთ, რო­მე­ლიც მან მე­ფეს უთხ­რა. ხელ­ფეხ­შეკ­რულ­მა ად­­მი­ან­მა ნი­კო­ლო­ზის კითხ­ვა­ზე: “რო­გორ გა­ბე­დე ეს?” – უპ­­სუ­ხა: “სხვაგ­ვა­რად ნა­ძი­რა­ლა ვიქ­ნე­ბო­დი”-ო. ამ­ით მან თქვა: მე სინ­დი­სი მაქვს და შე­სა­ბა­მი­სად, მაქვს არ­ჩე­ვა­ნიო: ან ბორ­კი­ლე­ბით უნ­და ვი­ყო ხელ­ფეხ­შეკ­რუ­ლი, ან კი­დევ ნა­ძი­რა­ლაო.

    ის­ტო­რი­ამ გვაჩ­ვე­ნა, რომ ეს ად­­მი­­ნე­ბი სწო­რედ მა­ღალ­მა ზნე­­ბამ გა­და­არ­ჩი­ნა, გა­და­­ტა­ნი­ნა ყვე­ლა­ზე მძი­მე გან­საც­დე­ლი, რო­მე­ლიც კი მათ ხვდათ წი­ლად ციმ­ბირ­ში. ფი­ზი­კუ­რა­დაც, გა­და­სახ­ლე­ბუ­ლე­ბი უფ­რო ძლი­­რე­ბი დარ­­ნენ, ვიდ­რე ის­­ნი, ვინც იმ­­ვე ნი­კო­ლო­ზის ეპ­­ქა­ში მე­გობ­რებს უღ­­ლა­ტეს და შემ­დეგ კა­რი­­რა გა­­კე­თეს…

    და მა­ინც, რას სწავ­ლო­ბენ ად­­მი­­ნე­ბი? ად­­მი­­ნე­ბი ცოდ­ნის გაკ­ვე­თი­ლებს გა­დი­ან, მეხ­სი­­რე­ბას, სინ­დისს ეწ­­ფე­ბი­ან. ესაა სა­მი სა­გა­ნი, რო­მე­ლიც აუც­­ლებ­ლად უნ­და ის­წავ­ლე­ბო­დეს ნე­ბის­მი­ერ სკო­ლა­ში და რო­მელ­მაც თა­ვის­თავ­ში ხე­ლოვ­ნე­ბაც მო­იც­ვა. ეს ხე­ლოვ­ნე­ბა კი თა­ვი­სი არ­სით მეხ­სი­­რე­ბი­სა და სინ­დი­სის წიგ­ნია. მთა­ვა­რია, ამ წიგ­ნის კითხ­ვა ვის­წავ­ლოთ.

    იმ­­დი მაქვს, სწო­რედ ამ­­ტომ შე­ვიკ­რი­ბეთ აქ.

    © “არილი”

  • კატეგორიის გარეშე

    ფირ­დო­უ­სი, "შაჰ­ნა­მე"

    ამ­ბა­ვი სი­­­ში­სა



    სპარ­სუ­ლი­დან თარ­­­ნა ინ­გა კა­ლა­ძემ

    ირ­­ნელ­თა ნა­ცი­­ნა­ლუ­რი ეპ­­სი – ფირ­დო­­სის “შაჰ­ნა­მე” ში­ნა­არ­სის გარ­და, თა­ვი­სი ფორ­მი­თაც უაღ­რე­სად სა­ინ­ტე­რე­სო ლი­ტე­რა­ტუ­რუ­ლი ფაქ­ტია. ეს გრან­დი­­ზუ­ლი თხზუ­ლე­ბა ციკ­ლუ­რი წარ­მო­შო­ბის ნა­წი­ლე­ბი­სა­გან შედ­გე­ბა. მი­სი პირ­ველ­წყა­როს ცალ­კე­­ლი დას­რუ­ლე­ბუ­ლი ლე­გენ­დე­ბი, რომ­ლე­ბიც სინ­­რე­ტიზ­მის ეპ­­ქა­ში, სა­სიმ­ღე­რო ჟან­რის სტა­დი­­ზე ჩანს ჩა­სა­ხუ­ლი, იმ­თა­ვით­ვე გა­მიზ­ნუ­ლი უნ­და ყო­ფი­ლი­ყო ერ­თაქ­ტი­­ნი შეს­რუ­ლე­ბი­სა და მოს­მე­ნი­სათ­ვის. მი­­ხე­და­ვად იმ­­სა, რომ პო­­მას წინ უძღ­ვის საკ­მა­ოდ ვრცე­ლი თე­მა­ტი­კის მქო­ნე პრო­ლო­გი (ღმერ­თი, გო­ნე­ბა, შე­საქ­მე, მო­ცი­ქუ­ლის შეს­­მა, ეპ­­სის წყა­რო­­ბი, წიგ­ნის შეთხ­­ვის მი­ზე­ზი, წიგ­ნის დამ­­ვე­თის ხოტ­ბა, სიტყ­ვის ღირ­სე­ბის გან­­ჯა), მი­სი თი­თო­­­ლი ციკ­ლი აგ­რეთ­ვე გა­ფორ­მე­ბუ­ლია შე­სავ­ლი­თა და დას­­­ნით (ანუ პრო­ლოგ-ეპ­­ლო­გით), რაც, ცხა­დია, ავ­ტო­რი­სე­­ლი სიტყ­ვაა, ფოლ­­ლო­რულ წყა­რო­ებ­ში ის­­ნი არ შე­იძ­ლე­ბო­და ყო­ფი­ლი­ყო. ხსე­ნე­ბუ­ლი შე­სავ­ლე­ბი შე­­ცავს მომ­დევ­ნო თხრო­ბის სა­გან­ზე მი­ნიშ­ნე­ბას და ამჟ­ღავ­ნებს ავ­ტო­რის და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბას ამ საგ­ნი­სად­მი. პრო­ლოგ-ეპ­­ლო­გი ამკ­ვეთ­რებს მო­ცე­მუ­ლი ციკ­ლის ავ­ტო­ნო­მი­­რო­ბას და ეგ­ებ ეს­ეც იყ­ოს ერთ-ერ­თი მი­ზე­ზი იმ­­სა, რომ ირ­­ნის კულ­ტუ­რამ ჩვენს დრომ­დე შე­­ნარ­ჩუ­ნა “შაჰ­ნა­მეს” მკითხ­ველ­თა ინს­ტი­ტუ­ტი და მსმე­ნელ­თა ფარ­თო აუდ­­ტო­რია.

    ქვე­მოთ მკითხ­ველს ვთა­ვა­ზობთ “შაჰ­ნა­მეს” ერთ-ერ­თი ყვე­ლა­ზე სევ­დი­­ნი ამ­ბის – სი­­­შის ციკ­ლის პრო­ლოგ­სა და პირ­ველ თავს.

    მთარგმნელი


    ჰეი, მე­სიტყ­ვევ, ოქ­რო­პი­რო

    და აზრ­ნა­თე­ლო,

    კვლავ გაგ­ვა­გო­ნე აწ ამ­ბა­ვი,

    გუ­ლის წარ­­ტა­ცი.

    როს სიტყ­ვის ძა­ლი სიბ­­­ნის სიღ­­მეს

    გა­­ტოლ­დე­ბა,

    სუ­ლი მგოს­ნი­სა მა­შინ პო­ვებს

    ჭეშ­მა­რიტ ლხე­ნას.

    ხო­ლო თუ ზრახ­ვა კაცს ავი აქვს

    და უკ­­თუ­რი,

    იმ­ავ სი­­ვით ძირ­ში­ვე სპობს

    ნა­ყოფს აზ­რი­სას.

    ბევ­­საც ეც­­დოს და ამ ცდა­ში

    ჯვარს იც­ვას თა­ვი –

    მო­ყივ­ნე­ბუ­ლი დარ­ჩეს მა­ინც

    ბრძენ­კა­ცის თვალ­ში.

    მაგ­რამ ვინ ხე­დავს აუგს თვის­სა,

    რო­მე­ლი კა­ცი?

    ზნე და ბუ­ნე­ბა თვი­სი უჩ­ანს

    ყვე­ლას კე­თი­ლად.

    ნაღ­ვა­წი შე­ნი წა­რუდ­გი­ნე

    კაცს გულ­მეც­ნი­ერს,

    ნუ­ღა ძევს უქ­მად იგი, რა­ცა

    გა­სა­ცე­მია.

    თუ მო­­წო­ნებს მას სწავ­ლუ­ლი

    და გიძღ­­ნის ქე­ბას,

    წყლით აივ­სე­ბა წყა­რო შე­ნი,

    მა­ცოცხ­ლე­ბე­ლით.

    აწ მსურს მო­გითხ­როთ ძველ­თაძ­ვე­ლი

    ამ­ბა­ვი ერ­თი,

    გა­მორ­ჩე­­ლი კვლავ დეჰ­ყა­ნის

    ნა­ამ­ბობ­თა­გან.(1)

    ფერ­გა­და­სულ­ნი ეს ამ­ბავ­ნი

    აწ ჩე­მის გარ­ჯით

    გა­ნახ­­დე­ბი­ან ხალ­ხი­სათ­ვის

    კე­თილ­სახ­სოვ­რად.

    თუ­კი მე­ბო­ძა მე სი­ცოცხ­ლის

    ხან­­­­ლი­ვი წლე­ბი,

    ამ ქვეყ­ნის სად­გომს დალ­ხი­ნე­ბით

    თუ შევ­­ჩი დიდ­ხანს, –

    ერთ ხეს დავ­ტო­ვებ, მსხმო­­­რეს,

    ჩემ­გან და­ნერ­გულს,

    არ და­­ლე­ვა მას ნა­ყო­ფი

    სა­წუთ­როს ბაღ­ში.

    თუმ­ცა გარ­დავ­­დი ჟამ­თა სვლა­ში

    ორ­მოც­დათ­­რა­მეტს,

    საკ­ვირ­ვე­ლე­ბა უამ­რა­ვი

    თავს გარ­დამ­­დია –

    არ დამ­­რე­ტია ჯერ სი­ცოცხ­ლის

    წა­დი­ლი, ჟი­ნი,

    სა­მის­ნო წიგ­­ში კვლავ ვე­ძი­ებ

    დღე­კე­თილს ჩემ­სას.

    სწო­რედ ამ­­ზე უთქ­ვამს მო­ბედს (2) –

    ბრძენს და გამ­­რი­ახს:

    არ გა­ნახ­­დე­ბა გაც­ვე­თი­ლი

    ერთხელ­ვე სუ­ლი.

    ვიდ­რე ხარ ქვეყ­ნად, ლექ­­თა თქმა­ში

    გან­ლიე დღე­ნი,

    აზრ­ნა­თე­ლი და ზნე­კე­თი­ლი

    იყ­­ვი მუ­დამ!

    როს მი­იც­­ლე­ბი და სამ­­ჯავ­როს

    წარ­­­გე­ბი ღვთი­სას,

    ის გა­ნი­კითხავს ავ­სა და კარგს

    შენ­თა საქ­მე­თა.

    მას­ვე მო­იმ­კი, რაც ოდ­ეს­მე

    და­გი­თე­სია,

    ერთხელ ნათ­­ვა­მი სიტყ­ვა შე­ნი

    წინ და­გიხ­­დე­ბა.

    ენ­­კე­თი­ლი კა­ცი ლან­ძღ­ვას

    არ­ვის­გან ის­მენს,

    სიტყ­ვას თუ იტყ­ვი, ღირ­სე­­ლი

    უნ­და თქვა მხო­ლოდ.

    მაგ­რამ დეჰ­ყა­ნის ნა­ამ­ბო­ბი

    გავ­სინ­ჯოთ ახ­ლა.

    ყუ­რი მი­უგ­დე, რას მოგ­ვითხ­რობს

    კა­ცი მე­სიტყ­ვე.

    ამ­ბა­ვი სი­­­შის დე­დი­სა

    ბრძა­ნებს მო­ბე­დი: ერთ დღეს თუ­სი

    გამ­თე­ნი­ის ჟამს

    მამ­ლის ყი­ვილ­ზე ზე წა­მოდ­გა

    და თან იახ­ლა

    გუ­დარ­ზი, გი­ვი, რამ­დე­ნი­მე

    კვლავ ცხე­ნო­სა­ნი,

    შე­­კაზ­­ნენ და სწრა­ფად გან­­ლეს

    ქა­ლა­ქის ბჭე­ნი.

    დიდ ველს მი­მარ­თეს და­ღუ­­სას (3)

    მათ სა­ნა­დი­როდ,

    ნე­ბას მი­უშ­ვეს ავ­­ზა­ნი

    და შე­ვარ­დენ­ნი.

    ყო­ვე­ლი კუთხით წა­მო­რე­კეს

    ნა­დირ-ფრინ­ვე­ლი,

    იმ­ათ დევ­ნა­ში მი­აღ­წი­ეს

    ნა­პირს მდი­ნა­რის.

    იმ­დე­ნი ჩან­და და­ხო­ცი­ლი

    და და­კო­დი­ლი,

    რომ იკ­მა­რებ­და ლაშ­­რის საზ­­დოდ

    ორ­მოც დლღეს სრუ­ლად.

    იმ სა­ნა­ხებ­თან ახ­ლოს იყო

    მიჯ­ნა თურ­ქე­თის,

    კა­რავთ სიმ­რავ­ლეს და­­ფა­რა

    მი­წა ერ­თი­ან.

    შო­რით მო­ჩან­და მშვე­ნი­­რი

    ქა­ლა­ქი ერ­თი,

    თუ­რის(4) მი­წა-წყლის მე­ზობ­ლად და

    საზ­­­რად მდე­ბა­რე.

    თუს­მა და გივ­მა გა­­ჭე­ნეს

    ცხე­ნე­ბი მარ­დად.

    უკ­ან ჩა­მორ­ჩა რამ­დე­ნი­მე

    მხლე­ბე­ლი ხა­სი.

    იმ მწვა­ნე ჭა­ლაკს მი­­შუ­რა

    ორ­მა მხე­დარ­მა

    და შე­იქ­ცი­ეს ნა­დი­რო­ბით

    მათ ერთხანს თა­ვი.

    უეც­რად ტყე­ში თვა­ლი ჰკი­დეს

    ერთ უც­ხო ას­ულს,

    მყის­ვე მიჰ­მარ­თეს მზე­თუ­ნა­ხავს

    პირ­მო­ცი­ნა­რეთ.

    მსგავ­სი სი­ტურ­ფით არ შო­ბი­ლა

    არ­­ვინ ქვეყ­ნად.

    ვერ უპ­­ვი­და ხინ­ჯი გზა­საც

    მშვე­ნე­ბას მი­სას.

    ნაკ­­თად სა­როს და პი­რად მთვა­რეს

    თუ ჰკი­დებ­და თვალს,

    და­აბ­­მა­ვებ­და კაცს სი­ტურ­ფე

    თვალ­შე­უდ­გა­მი.

    ჰკითხა მას თუს­მა: “პირ­­­ვა­რეო,

    მითხა­რი ერ­თი,

    ამ ჭა­ლა­კის­კენ ვინ გაჩ­ვე­ნა

    შენ გზა სა­ვა­ლი?”

    ასე მი­­გო მან პა­სუ­ხად:

    “გამ­წი­რა მა­მამ,

    გან­­შო­რე­ბი­ვარ მშო­ბელ კუთხეს,

    მის­გან ლტოლ­ვი­ლი.

    ღა­მით დაბ­რუნ­და იგი სმი­დან,

    უზ­­მოდ მთვრა­ლი.

    როს თვა­ლი მკი­და, შო­რი­დან­ვე

    ბრაზ­მო­რე­ულ­მა

    მყის­ვე იშ­იშ­­ლა შხამ­ნა­ლე­სი

    მახ­ვი­ლი ბას­რი –

    თა­ვის მოკ­ვე­თას ჩემ­სას მა­შინ

    იგი ლა­მობ­და”.

    ჩა­მო­მავ­ლო­ბა ჰკითხა ახ­ლა

    ქალს ფა­ლა­ვან­მა,

    მან გა­იხ­სე­ნა გულ­მოდ­გი­ნედ

    თა­ვი­სი გვა­რი.

    ასე მი­­გო: “თეს­­თა­გა­ნი

    ვარ გარ­სი­ვა­ზის.(5)

    აფ­რი­დუნ(6) მე­ფის თვის­ტო­მი და

    შტო მი­სი ძი­რის”.

    კვლავ ჰკითხა თუს­მა: “რი­სად დახ­ვალ

    ასე ქვე­­თად,

    ცხენს რად არ შე­ჯექ და მეგ­ზუ­რი

    რად არ იახ­ელ?”

    მი­­გო ქალ­მა: ცხე­ნი ჩე­მი

    და­ვარ­და გზა­ში,

    მეც მი­წად დამ­ცა ქროლ­ვი­სა­გან

    ქან­­გაწყ­ვე­ტილ­მა.

    და­უთ­ვა­ლა­ვი მქონ­და ოქ­რო,

    თვალ­მარ­გა­ლი­ტი,

    ოქ­რო­სი მერ­­ვა, მო­ოჭ­ვი­ლი,

    თავ­ზე გვირ­­ვი­ნი.

    მაგ­რამ შე­მემ­თხ­ვა ფა­თე­რა­კი.

    წარ­­ტა­ცეს ყვე­ლა,

    ქარ­ქა­შის დარ­ტყ­მით მო­მა­ყე­ნეს

    ტკი­ვი­ლი დი­დი.

    გა­მო­ვე­ქე­ცი იმ ყა­ჩა­ღებს

    მე შიშ­ნე­­ლი,

    მას შემ­დეგ თვალ­ზე ცრემ­ლი სის­­ლის

    არ შემ­­რო­ბია.

    ვი­ცი, რო­დე­საც მო­­გე­ბა

    გონს მა­მა­ჩე­მი,

    მდე­ვარს დაგ­ზავ­ნის უც­­ლობ­ლად

    ჩემს სა­ძებ­ნე­ლად.

    და დე­და­ჩე­მიც მო­იჭ­რე­ბა

    ფიცხ­ლად­ვე ჩემ­თან,

    ვერ გა­და­­ტანს ჩემს მოკ­ვე­თას

    მშო­ბელ კუთხი­დან”.

    ფა­ლავ­ნებს გუ­ლი აუტ­ოკ­დათ

    იმ ქა­ლის ეშ­ხით,

    თა­ვი და­კარ­გა გმირ­მა თუს­მა,

    ძე­მან ნოვ­ზა­რის.

    თქვა ნოვ­ზა­რის ძემ: “მე ვი­პო­ვე,

    იგი ჩე­მია,

    მო­ვა­გელ­ვებ­დი ჩემს ბე­და­ურს,

    ჩანს, არ ამ­­ოდ”.

    აჩ­­რებს გი­ვი: “ჰე მე­ფეო,

    ლაშ­ქართ თა­ვა­დო!

    გა­ნა ჩემს გვერ­დით არ იყ­ავ, როს

    დავ­ყა­რეთ სპა­ნი?”

    არ ცხრე­ბა თუ­სი, ნოვ­ზა­რის ძე

    კვლავ და­ობს იგი:

    “მე მო­ვა­დე­ქო ამ ად­გი­ლებს

    სწო­რედ პირ­ვე­ლად”.

    გი­ვი არ უთ­მობს: ნუ იტყ­ვიო

    მე­ტად მაგ სიტყ­ვას,

    ნა­დი­რის კვალ­მა მო­მიყ­ვა­ნა

    აქ შენ­ზე უწ­ინ.

    ნუ იკ­ად­რე­ბო მრუ­დე სიტყ­ვას

    მხე­ვა­ლის გა­მო,

    ვაჟ­კაცს არ ჰფე­რობს, ამ მი­ზე­ზით

    ატ­­ხოს შფო­თი.

    კვლავ შეჰ­­­ნენ სიტყ­ვას და გაცხარ­და

    და­ვა იმგ­ვა­რად,

    ეს­ღა და­ას­­­ნეს: მოვ­­ვე­თო­თო

    იმ მთვა­რეს თა­ვი.

    ის­ევ ცი­ლო­ბა ჩა­მო­ვარ­და

    ფა­ლა­ვანთ შო­რის,

    ბედ­ზე მი­უს­­რო შუ­­კაც­მა

    მომ­რი­გე­ბელ­მა.

    ურ­ჩია: “ქა­ლი ირ­­ნის შაჰს

    მიჰ­­ვა­რეთ კარ­ზე,

    იმ­ან გან­სა­ჯოს. აას­რუ­ლეთ

    თქვენ ნე­ბა მი­სი”.

    ეკ­­თათ რჩე­ვა. ყუ­რად იღ­ეს

    თუს­მა და გივ­მა,

    ირ­­ნის მე­ფის კა­რი­სა­კენ

    იქ­ცი­ეს პი­რი.

    მე­ფე ქა­უს­მა ქალს შე­ავ­ლო

    რა­წამ­საც თვა­ლი,

    მყის მი­სი ტრფო­ბა და სურ­ვი­ლი

    გულს ჩა­ემ­­­ვა­ლა.

    ორ გმირ ფა­ლა­ვანს მი­უბ­რუნ­და

    მა­შინ ხელ­­წი­ფე,

    “აწ დახ­­ნილ­ხარ­თო, – უბრ­ძა­ნა მათ, –

    ჭირ­სა გზი­სა­სა.

    ქურ­ცი­კია თუ მინ­­­რის შვე­ლი

    გუ­ლის­წამ­ღე­ბი,

    მო­ნა­დი­რე­ბა მი­სი ჰფე­რობს

    დი­დე­ბულს მხო­ლოდ.

    ახ­ლა მი­ამ­ბეთ – და თხრო­ბა­ში

    გან­­ლი­ოთ ეს დღე –

    თუ ავ­­ზე­ბით ნა­თე­ლი მზე

    ვით შე­იპყა­რით?”

    ქალს ჰკითხავს მე­ფე: ვი­სი ხა­რო

    გვა­რით და ტო­მით,

    სა­ხე ფე­რი­ის ჩა­მო­მა­ვალს

    გი­გავ­სო სრუ­ლად.

    მი­­გო: “დე­და ხა­თუ­ნია

    დიდ­­ვა­რო­ვა­ნი,

    მა­მა კი – თეს­ლი სა­ხე­ლო­ვან

    აფ­რი­დუ­ნი­სა.

    გმი­რი სპას­პე­ტი გარ­სი­ვა­ზი –

    პა­პაა ჩე­მი.

    იმ კუთხის მი­წა და­­ფა­რავთ

    მთლად კარ­ვებს მი­სას”.

    “მე­რე ეგ გვა­რი დი­დე­ბუ­ლი,

    ეგ სი­ლა­მა­ზე

    გინ­და და­აჭ­­ნო, მთლად უკ­ვა­ლოდ

    ქარს გა­­ტა­ნო?

    ოქ­როს სა­სახ­ლეს აგ­­შე­ნებ,

    სა­ხამ­სოს შენ­სას,

    თა­ვა­დად დაგ­­ვამ პირ­­­ვა­რე­თა,

    ვი­თარ შეგ­ფე­რის”.

    პა­სუ­ხად ჰკად­რა მე­ფეს ქალ­მა:

    “რა­ჟამს გი­ხი­ლე,

    გა­მო­გარ­ჩია გულ­მა ჩემ­მა

    ფა­ლა­ვანთ შო­რის”.

    ათი ფეხ­მარ­დი ცხე­ნი, ტახ­ტი

    და გვირ­­ვი­ნე­ბი

    მე­ფის დას­ტუ­რით გა­­ბო­ძეს

    ორ­­ვე სტუ­მარს.

    სა­წოლ­სა ბრძა­ნა შეყ­ვა­ნე­ბა

    მე­ფემ ქალ­წუ­ლის,

    ძვირ­ფას საჯ­დომ­ზე დაბ­­ძა­ნე­ბა

    მი­სი სვი­­ნად.

    ტახ­ტი და­უდ­გეს სპი­ლოს ძვლი­სა,

    უც­ხოდ ნა­კე­თი,

    თავ­­მო­ოჭ­ვი­ლი ფი­რუ­ზის ქვით

    ოქ­როს გვირ­­ვი­ნი.

    დი­ბა-ატ­ლა­სით მორ­თეს ქა­ლი,

    ყვი­თე­ლი ფე­რის,

    იაგ­უნ­დე­ბით, ფი­რუ­ზე­ბით,

    ლაჟ­ვარ­დის თვლე­ბით.

    ღვთის გან­ჩი­ნე­ბით რაც ეგ­­ბის,

    ჰგი­ებ­და ყვე­ლა,

    ბრწყი­ნავ­და წით­ლად იაგ­უნ­დი,

    ჯერ გა­უთ­ლე­ლი.(7)

    —————————————

    (1). დეჰ­ყა­ნის ნა­ამ­ბო­ბი – სი­­ჟე­ტის გა­უცხო­­ბის ლი­ტე­რა­ტუ­რუ­ლი ხერ­ხი, რო­მე­ლიც ხში­რა­დაა და­დას­ტუ­რე­ბუ­ლი “შაჰ­ნა­მე­ში”. დეჰ­ყა­ნი – მე­მა­მუ­ლე, სოფ­ლის გან­­გე­ბე­ლი.

    (2). მო­ბე­დი – ზო­რო­ას­­რელ­თა ქუ­რუ­მი.

    (3). და­ღუ­ის ვე­ლი – ზუს­ტი გე­ოგ­რა­ფი­­ლი მდე­ბა­რე­­ბა ცნო­ბი­ლი არ არ­ის.

    (4). თუ­რი – იგ­­ვე თუ­რა­ნი.

    (5). გარ­სე­ვარ­ზი – თუ­რა­ნე­ლი გმი­რის – აფ­რა­სი­­ბის ძმა.

    (6). აფ­რი­დუ­ნი ფე­რი­დუ­ნი – ირ­­ნის მი­თო­ლო­გი­­რი მე­ფე, ზო­ჰა­ქის ჩაგ­­რი­სა­გან ქვეყ­ნის გან­მა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბე­ლი და მი­სი­ვე კა­ნო­ნი­­რი ხელ­­წი­ფე. გა­მარ­­ვე­ბის, თა­ვი­სუფ­ლე­ბი­სა და სა­მარ­­ლი­­ნო­ბის სიმ­ბო­ლო.

    (7). გა­უთ­ლე­ლი იაგ­უნ­დი – ქალ­წუ­ლო­ბის აღმ­ნიშ­­ნე­ლი მე­ტა­ფო­რა.

    © “არილი”

  • კატეგორიის გარეშე

    რობერტ ლოუელი

    ინგლისურიდან თარგმნა ზვიად რატიანმა


    ათი წუ­თი

    ორ­ად­გი­ლი­­ნი სა­წო­ლი­დან

    ზე­წა­რი გა­მუდ­მე­ბით ცურ­დე­ბა ქვე­მოთ.

    რაც უფ­რო ჯი­­ტად ვას­წო­რებ,

    მით უფ­რო ჯი­­ტად ცურ­დე­ბა

    ქვე­მოთ. აი

    ასე ვიწყებ წო­ლას.

    სხვებს აქვთ მი­ზა­ნი,

    ჩე­მი ვა­გო­ნი მიქ­რის არ­სა­ით.

    ვი­ცი, ჩე­მი გზა ჩი­ხის­კენ მი­დის.

    მა­ინც ვოც­ნე­ბობ, ჩემ­მა ტყუ­ილ­მა

    სი­მარ­­ლე მო­ის­ხას.

    ერთხელ რა­ღა­ცამ მო­­­რა თავ­ში დე­და­ჩემს და ხუ­თი წუ­თის გან­მავ­ლო­ბა­ში

    დაწ­­რი­ლე­ბით იხ­სე­ნებ­და ჩემს ერთ სი­გი­ჟეს,

    რო­ცა უაზ­რო და სას­ტი­კი ეგ­­იზ­მით შეპყ­რო­ბი­ლი

    ვაფ­­თხობ­დი ყვე­ლას, ვინც ბე­დავ­და ჩემ­თან მოს­­ლას,

    გან­სა­კუთ­რე­ბით – ვინც ცდი­ლობ­და დახ­მა­რე­ბას;

    ყვე­ლას თა­ვი­დან ვი­შო­რებ­დი;

    მაგ­რამ რო­გორ შე­ვუც­­ლი­დი მი­მარ­თუ­ლე­ბას

    კომ­პა­სის ის­არს, ასე

    მგრძნო­ბი­­რეს?

    ბუ­ნებ­რი­ვია, აღ­არ შემ­­ჩა თა­ნამ­­ზავ­რე­ბი.

    ზოგ­ჯერ კი ვხე­დავ,

    ღა­მე­­ლი თვით­­­­ლე­ლის მან­ქა­ნა

    რო­გორ იელ­ვებს ბნელ ტრა­სა­ზე და ის­ევ ქრე­ბა.

    ზოგ­ჯერ ავ­სე­ბენ მე­გო­ბა­რი გო­გო­ნე­ბი გა­მო­ლოც­ვილ სი­ცა­რი­­ლეს,

    ნერ­ვებს მაწყ­ვე­ტენ თა­ვი­ან­თი ახ­­რე­ბე­ბით,

    გა­ში­ნა­­რე­ბუ­ლო­ბით;

    და­კარ­გუ­ლი სა­ხე­­ბის სუ­რო­გა­ტე­ბი,

    მწი­ვა­ნა ხმე­ბი. ის­­ნი ჩხა­ვი­ან –

    “გიყ­ვარ­ვარ? გიყ­ვარ­ვარ?

    ო, ბო­დი­ში, საპ­ნის ბუშ­­ში გა­მო­­კე­ტე,

    ცო­ლი გდა­რა­ჯობს, ქი­მე­რე­ბი საჭ­მელს გაჭ­მე­ვენ,

    ჩვენ­­ვის კი, ჩვენ­­ვის სიკ­­დილს ნატ­რობ. მაგ­რამ ჩვენ ვართ ვამ­პი­რე­ბი,

    უკვ­და­ვე­ბი, შე­უც­­ლე­ლე­ბი”.

    ის­­ნი ზოგ­ჯერ ქვავ­დე­ბი­ან,

    რო­გორც მან­ქა­ნა შუქ­ნი­შან­თან,

    რა­თა ხალ­­მა გზა გა­დაკ­ვე­თოს.

    მე სიტყ­ვებ­ში ვერ ვი­პო­ვე ჭეშ­მა­რი­ტე­ბა,

    თუმ­ცა ვმუ­შა­ობ ყო­ველ ღა­მით –

    ქვეც­ნო­ბი­­რი ნა­თე­ბა ჩემ­ში

    თა­ვის­­ვის ცდის და, რო­გორც წე­სი, ან­აგ­ვი­­ნებს

    ქა­ღალდს, რომ­ლი­თაც ოჯ­ახს ვი­ნა­ხავ.

    ჩე­მი ხე­ლე­ბი:

    ორი დამ­­­თხა­ლი, წინ­გაშ­ვე­რი­ლი ხე­ლის­გუ­ლი,

    თით­ქოს ში­შით გი­შო­რებ­დე, რომ არ დამ­ცი­ნო…

    და ყვე­ლა­ფე­რი ემს­გავ­სე­ბა ავ­ტო­ცი­ტა­ტას:

    ჩაბ­ნე­ლე­ბუ­ლი გვი­რა­ბის ბო­ლოს

    მე შენ გთა­ვა­ზობ ჩემს ხორ­­სა და ში­შე­ბის გრო­ვას.

    “მთე­ლი ღა­მე ვმუ­შა­ობ­დი”, მე გე­უბ­ნე­ბი,

    შენ კი მპა­სუ­ხობ: “ტყუ­­ლია,

    ათი წუ­თია გაღ­ვი­ძებ და ძვრა ვერ გი­ყა­ვი”.

    მამ­ხი­­რუ­ლებს ეს პრო­ცე­სი: რო­ცა შიშ­ვე­ლი

    ვდგე­ბი და დინ­ჯად, ნელ-ნე­ლა ვიც­ვამ.

    პა­ლა­ტა­ში

    იზ­რა­ელ სიტ­კო­ვიცს

    ბო­ლო ერთ სა­ათ­ში ათი წლით და­ბერ­დი –

    მე ვხე­დავ, რო­გორ იღ­­მე­ბი.

    ვხე­დავ შენს ბა­გეს, ჩა­მუ­ქე­ბულს სის­­­ჩაქ­ცე­ვე­ბით.

    შენ გე­ში­ნია ამ პა­ლა­ტის,

    პა­ლა­ტე­ლი მე­ზობ­ლე­ბის,

    რო­მელ­თა შო­რის თით­ქოს ყვე­ლა შე­ნი ხნი­საა,

    მაგ­რამ შენ მათ­ზე უმც­რო­სი ხარ, და მე ეს ვი­ცი.

    გსურს მო­მაჩ­ვე­ნო, ვი­თომ მედ­დას ეარ­ში­ყე­ბი,

    არ­­და გულ­ში უს­ას­რუ­ლოდ იმ­­­რებ თი­თო­­ულ წვრილ­მანს,

    ვერ გა­გი­გია, რო­გორ გა­დარ­ჩი.

    იყო ახ­ალ­გაზ­­და ძნელ დრო­ში – ჯო­ბია,

    ვიდ­რე კარგ დრო­ში იყო ბე­ბე­რი.

    ხუ­თი დღეა

    ეკ­ლე­ბახ­­მულ მატ­რაც­ზე წევ­ხარ,

    ქვე­მოთ კი სი­ცა­რი­­ლეა.

    მთე­ლი სიბ­­­ნე შე­ნი ტრავ­მის

    ღვთის­ნი­­რად ხორ­ცი­­ლია,

    ის გა­­ძუ­ლებს მო­მავ­ლის ძებ­ნას,

    გი­ცა­რი­­ლებს მეხ­სი­­რე­ბას.

    დამ­­­ნა­რი ლა­მაზ­მა­ნე­ბი და სი­ბე­რე­ში გა­დამ­­გა­რი გე­ნი­­სე­ბი

    ნატ­რო­ბენ: ვიდ­რე და­კარ­გა­ვენ თაყ­ვა­ნის­­ცემ­ლებს,

    რო­გორ­მე მა­ნამ­დე და­კარ­გონ გო­ნე­ბა.

    მწუ­ხა­რეა შე­ნი დღე­­ბი,

    ფან­ტო­მუ­რია ღა­მე­­ბი.

    სად­ღაც, წარ­სულ­ში, ჩურ­ჩუ­ლებს ბი­ჭი:

    “ზე­ცა სახ­ლია, დი­დი სახ­ლი,

    ამ­ოვ­სე­ბუ­ლი ცრემ­ლე­ბით და ყვა­ვი­ლე­ბით,

    და შენ ზე­ცა­ში ხის ყუ­თით წახ­ვალ”.

    წყვდი­­დის თავ­ზე გა­კი­დუ­ლან შე­ნი ფე­ხე­ბი.

    ნე­ტა გეს­მო­დეს,

    გა­ხუ­რე­ბუ­ლი ღა­მის ნა­თუ­რა

    შენს საყ­ვა­რელ მო­დერ­ნის­ტულ კლა­სი­კას მღე­რის,

    მღე­რის, მაგ­რამ არ­­ვინ უს­მენს.

    ერ­თი წლის წინ კი,

    შენს ღა­რი­ბულ, პირ­ქუშ ოთ­ახ­ში,

    შენ ამ­­ყი მღელ­ვა­რე­ბით შეს­თა­ვა­ზე

    შენ­ზე უმც­როს ორ-სამ მე­გო­ბარს –

    გა­მო­გეკ­­ლი­ათ არ­ნოლდ შონ­ბერ­გის

    არ­ით­მე­ტი­კუ­ლო­ბა და დე­მო­ნუ­რი უკ­­ნო­ნო­ბა:

    კომ­პო­ზი­ტო­რი და­­ბა­და, რო­ცა მუ­სი­კა

    ჯერ არ ქცე­­ლი­ყო ზუსტ მეც­ნი­­რე­ბად

    და ჯერ კი­დევ გა­ნუწყ­ვეტ­ლივ აფ­არ­თო­ვებ­და

    ყო­ფი­­რე­ბის პი­რო­ბით საზ­­­რებს;

    ჯე­რაც ის­­ვე სა­ში­ში იყო

    ნა­ყო­ფი­­რე­ბი­სა და ყო­ველ­­ვა­რი რე­ჟი­მი­სათ­ვის,

    რო­გორც სი­ჩუ­მის­­ვის.

    Die Sprache ist unverstanden

    doch nicht unverstandlich.

    თუ­კი და­ნა­კარ­გებს მუდ­მი­ვად ჩა­მო­წერ,

    აღ­­რა­ფე­რი არ დაგ­­ჩე­ბა გა­სახ­სე­ნე­ბი,

    აღ­­რა­ფერს შერ­ჩე­ბა აზ­რი.

    ნა­თუ­რა თრგუ­ნავს შენს სურ­ვი­ლებს,

    მი­სი და­მაბ­­მა­ვე­ბე­ლი უს­ურ­ვი­ლო­ბა

    ბილ­წავს შენს ტკი­ვილს

    და ეს არ­ის მიღ­წე­ვა­დის ხე­ლოვ­ნე­ბა –

    სა­პი­რის­პი­რო ცნე­ბა ხე­ლოვ­ნე­ბის.

    ილ­­ზია სიკ­­დი­ლის და სი­ცოცხ­ლის ტექ­ნი­კა

    გა­მოგ­წუ­რა­ვენ ბო­ლო ცრემლს და სი­მარ­­ლის ალ­ღოს.

    ოდ­ეს­ღაც კი შე­ნი სუ­ლი

    ფარ­ფა­ტებ­და მიღ­მა და მაღ­ლა.

    და­­მახ­სოვ­რე, რომ ამ­ას­თან შე­და­რე­ბით

    ყვე­ლა­ფე­რი და­ნარ­ჩე­ნი

    არ­­ფე­რია.

    ჩვენ ვი­ყა­ვით სა­მოთხე­ში

    ჩვენ აქ ვი­ყა­ვით სა­მოთხე­ში –

    სხვაგ­ვა­რად რო­გორ უნ­და გიყ­ვარ­დეს?

    სა­მი კვი­რაა, რაც ბუ­ნე­ბა

    და­ფა­რუ­ლია ორთ­­ლის ბუ­რუ­სით,

    რო­გორც სა­­ბა­ზა­ნო­ში – სარ­კე.

    ბორ­­ვე­ბი, ძრო­ხე­ბი, თრი­­ბის სო­რო,

    ატ­ლან­ტი­კი­დან გა­მო­რი­ყუ­ლი…

    მკის დროა უკ­ვე,

    უკ­ვე ვუს­­ვენთ ბა­ლა­ხე­ბი­დან.

    მეხ­მა მოწყ­ვი­ტა მუ­ხის ტო­ტი – ერთ­ტო­ნი­­ნი,

    მაგ­რამ ის ჯე­რაც ათრ­თო­ლებს ფოთ­ლებს

    და იკ­ლავს წყურ­ვილს შუ­ად­ღის შუ­ქით,

    რო­გორც ცოცხა­ლი.

    რო­გორ გა­ვუძ­ლოთ ამ ყვე­ლა­ფერს?

    მო­ყო­ლე­ბუ­ლი თეს­ლი­დან ბზემ­დე

    ტრა­გე­დი­ებს არ ცნობს ბუ­ნე­ბა.

    სა­­დან მო­დის შეშ­ლი­ლო­ბა?

    ალ­ბათ აწმ­ყო­დან, რა თქმა უნ­და,

    რად­გან ჩვენ აქ ვართ, აწმ­ყო­ში, ის კი

    წარ­სუ­ლით არ­ის მოშ­ხა­მუ­ლი.

    სა­მი წე­ლია არ მსმე­ნია, რო­გორ გუ­გუ­ნებს

    ატ­ლან­ტი­კუ­რი გა­ზე­თი ქარ­ში.

    და რა­ტომ გვიყ­ვარს ერ­თი ქა­ლი

    უფ­რო მე­ტად, ვიდ­რე ქა­ლე­ბი?

    წყა­ლი

    წუნ­კა­ლი ქა­ლა­ქი

    მენ­ში, ხა­მან­­კე­ბი­ან შტატ­ში; ხე­ლე­ბი

    სავ­სე ნა­ვე­ბის

    ეჭ­­დე­ბი­ან კუნ­ძუ­ლის ლო­დებს,

    და­ცა­რი­ელ­­ნენ მო­საწყე­ნი

    თეთ­რი სახ­ლე­ბი

    გო­რაკ­ზე, რო­გორც

    გა­მო­წუწ­ნუ­ლი

    ხა­მან­­კე­ბი. ზღვა ზან­ტად სინ­ჯავს

    ას­ან­თი­სებ­რი პლა­ტი­ნე­ბის

    სი­მაგ­რეს, ხო­ლო სპი­ნინ­გი ით­ხოვს

    მო­ბი­ლი­ზე­ბულ ყუ­რად­ღე­ბას. ნე­ტა თუ

    გახ­სოვს? ვის­ხე­დით კონ­ცხის

    ქიმ­ზე, რო­მე­ლიც სის­­ლის­დე­ნამ­დე

    გა­მოც­ლი­ლი­ყო დრო­ის­გან,

    თუმ­ცა

    იყო სულ რა­ღაც ჩვე­­ლებ­რი­ვი

    და რუ­ხი კონ­ცხი, ტალ­ღე­ბი­სა­გან

    ნა­კოცნ-ნა­ლო­კი, აქა-იქ

    მწვა­ნე

    და, ტალ­ღე­ბის­გან ნა­კოცნ-ნა­ლო­კი,

    ფეხ­­ვეშ ჩაგ­ვეფ­­­ნა –

    ფუმ­ფუ­ლა ქა­ფი

    ზღვამ შე­ით­რია ტალ­ღის ლა­სო­თი

    და შენ გე­სიზ­­რა იმ­­ვე ღა­მით,

    თით­ქოს იყ­­ვი ზღვის ამ­ორ­ძა­ლი

    და თა­მა­შობ­დი ღუ­ზის

    ჯაჭ­ვით. ჩვე­ნი სუ­ლე­ბი

    ნე­ტა თუ, რო­გორც თო­ლი­­ბი, დაბ­რუნ­დე­ბი­ან

    იქ, რო­ცა უკ­ვე

    წა­მოვ­რო­შეთ – “ცი­ვია

    წყა­ლი”.

    ორ­მოც­და­ხუ­თის

    ზამ­თა­რი მმსჭვა­ლავს

    მე, ნიუ-იურ­კი

    ბურ­ღავს ჩემს ნერ­ვებს:

    მო­ვუყ­ვე­ბი

    და­ღე­ჭილ ქუ­ჩებს

    და სად, სად წა­ვალ

    ორ­მოც­და­ხუ­თის?

    ყვე­ლა კუთხე­ში

    ვხვდე­ბი მა­მა­ჩემს,

    ცოცხალს, ჩემ­ხე­ლას.

    მა­მა, მა­პა­ტიე

    თუ რამ გაწყე­ნი­ნე,

    რო­გორც მე ვპა­ტი­ობ

    მათ,

    ვინც მაწყე­ნი­ნა!

    სი­­ნის მთა­ზე

    არ ას­ულ­ხარ, მაგ­რამ და­ტო­ვე

    დი­ნო­ზავ­რუ­ლი

    კვა­ლი გზა­ზე,

    რო­მელ­ზეც ვდგა­ვარ.

  • კატეგორიის გარეშე

    გო­ლი თა­რა­ყი

    შა­მი­რა­ნის ავ­ტო­ბუ­სი

    სა­მოც­და­მე­­თე მარ­­რუ­ტის ავ­ტო­ბუ­სი ჩვენს მის­­ლამ­დე იძვ­რის ად­გი­ლი­დან და გვშორ­დე­ბა, ჩე­მი პა­ტა­რა გო­გო­ნა ცო­ტა ხანს მის­დევს მას და მო­სახ­ვევ­თან იმ­ედ­გაც­რუ­­ბუ­ლი ჩერ­დე­ბა… სხვა ავ­ტო­ბუსს ვე­ლო­დე­ბით.

    თო­ვა იწ­ყე­ბა და ჰა­ერ­ში ბრჭყვი­­ლა მტვე­რი ტრი­­ლებს. ქა­ლა­ქის ჩვე­ულ ხმა­ურს სა­­მო სი­ჩუ­მე ცვლის, ყვე­ლა­ფე­რი თეთ­რია და მშვი­დი. ამ რამ­დე­ნი­მე წლის მან­ძილ­ზე, რაც პა­რიზ­ში ვცხოვ­რობთ, პირ­ვე­ლად თოვს ასე ხვა­ვი­­ნად. ყურ­ში ბე­ბი­­ჩე­მის ხმა ჩა­მეს­მის: “ან­გე­ლო­ზე­ბი სახლს ალ­­გე­ბენ, ღრუბ­ლებს მტვერს აც­ლი­ან და ხა­ლი­ჩებს ბერ­ტყა­ვენ”.

    თე­­რა­ნუ­ლი მზი­­ნი ზამ­­რე­ბი მახ­სენ­დე­ბა, ელბ­რუ­სის მა­ღა­ლი მწვერ­ვა­ლი ნა­თე­ლი და კრი­­ლა ცის ქვეშ; თოვ­ლის გამ­­მენ­დი მან­ქა­ნე­ბის რახ­რა­ხი სახ­ლე­ბის ბან­ზე; ალ­ვის ხე­­ბი ბა­ღის სიღ­­მე­ში, ჭა­ღა­რა, ტან­მა­ღალ დე­დაბ­რებს რომ ემს­გავ­სე­ბოდ­ნენ.

    ბავ­­ვო­ბა­ში, თო­ვას რომ და­იწყებ­და, თით­ქოს უს­ას­რუ­ლოდ თოვ­და, ბო­ლო არ უჩ­ან­და. შა­ბა­თი, კვი­რა, ორ­შა­ბა­თი, დღე­ებს ვით­­ლი­დი. ათი სან­ტი­მეტ­რი, ოცი სან­ტი­მეტ­რი, ნა­ხე­ვა­რი მეტ­რი. სკო­ლა ერ­თი კვი­რით იკ­­ტე­ბო­და.

    ო, რა ბედ­ნი­­რე­ბა იყო! წარ­მო­უდ­გე­ნე­ლი ბედ­ნი­­რე­ბა! მთე­ლი ერ­თი კვი­რა დი­ლა­­ბით ლო­გინ­ში გო­რა­­ბა! მთე­ლი კვი­რა თა­მა­ში ათ­ას ერთ ბი­ძაშ­ვილ­თან და დე­­დაშ­ვილ­თან. მთე­ლი ერ­თი კვი­რა არც ზე­დამ­ხედ­ვე­ლის ში­ში, არც მა­თე­მა­ტი­კის ანჩხლ მას­წავ­ლე­ბელ­თან შეხ­ვედ­რა, არც რჯუ­ლის კა­ნო­ნი, არც სა­ვარ­ჯი­შო­­ბის წე­რა, მთე­ლი ერ­თი კვი­რა გრძე­ლი, უშ­­ნა­არ­სო ლექ­სე­ბის და კა­ლიგ­რა­ფი­ის გაკ­ვე­თი­ლე­ბის გა­რე­შე; სკო­ლი­სა და სწავ­ლის გა­რე­შე; თა­ვი­სუფ­ლე­ბი­სა და დროს­ტა­რე­ბის შვი­დი დღე!

    რა სი­ხა­რუ­ლი იყო თუ სტუმ­რე­ბი გვყავ­და, თოვ­ლი კი გზებს ჩა­კე­ტავ­და. ყვე­ლა­ნი ჩვენ­თან რჩე­ბოდ­ნენ ორი-სა­მი დღით.

    აი, ვინ იყო ჩვე­ნი მუდ­მი­ვი სტუ­მა­რი: ჩე­მი სიფ­რი­ფა­ნა, კე­თი­ლი ბე­ბია, სულ რომ ლო­ცუ­ლობ­და და ღმერთს ჩვენს ჯან­­­თე­ლო­ბას, დღეგ­­ძე­ლო­ბას და ბედ­ნი­­რე­ბას ევ­ედ­რე­ბო­და; ბი­ბი­ჯა­ნი – დე­და­ჩე­მის მო­ხუ­ცი დე­­და, ყურ­ში რომ არ ეს­მო­და და სხვა შეგ­­­ნე­ბე­ბიც მოჩ­ლუნ­გე­ბო­და, მე რომ ჩემს ძმა­ში ვეშ­ლე­ბო­დი, ჩე­მი ძმა – ბი­ძაშ­ვილ­ში; ბი­ძაშ­ვი­ლი რომ მე­ზო­ბე­ლი ეგ­­ნა, მე­ზო­ბე­ლი კი – მე.

    ჩე­მი ალ­ერ­სი­­ნი დე­­და აზ­­რი თა­ვი­სი ონ­­ვა­რი ბავ­­ვე­ბით, რომ­ლე­ბიც პირ­და­პირ დე­რე­ფან­ში თა­მა­შობ­­ნენ გრძელ ვირს, გუ­ლის­წამ­ღე­ბი წი­ვილ-კი­ვი­ლით, მა­­მუ­ნე­ბი­ვით მარ­­ვედ და­ცო­ცავ­­ნენ კედ­ლებ­ზე თუ ხე­ებ­ზე და მო­­ჯი­რებ­ზე აღ­მა-დაღ­მა დას­რი­­ლებ­­ნენ.

    ბი­ძია აჰ­მად­ხა­ნი, ამქ­ვეყ­ნად ყვე­ლა­ზე კე­თი­ლი კბი­ლის ექ­­მი, ვე­რა­ვის რომ ვერ იმ­­ტებ­და კბი­ლის ამ­­სა­ღე­ბად. თუ­კი რო­მე­ლი­მე ჩვენ­გა­ნი ატ­ირ­დე­ბო­და, მა­საც მა­შინ­ვე თვა­ლე­ბი მო­უწყ­ლი­ან­დე­ბო­და ხოლ­მე.

    უფ­რო­სი ბი­ძია, სა­არ­ტი­ლე­რიო ჯა­რე­ბის ოფ­­ცე­რი, ცხენს რომ უფრ­თხო­და და თო­ფი და ზარ­ბა­ზა­ნი ში­შის ზარს სცემ­და. სამ­სა­ხუ­რის დაწყე­ბის­თა­ნა­ვე გა­­ხა­და ოფ­იც­რის ფორ­მა და მის ნაც­­ლად ქა­ლის წინ­სა­ფა­რი აიფ­­რა. უგ­ემ­რი­­ლეს მუ­რა­ბებს ხარ­შავ­და და შა­ლის ჭრელ-ჭრელ სვი­ტე­რებს ქსოვ­და.

    და­ბო­ლოს, თუ­ბა­ხა­ნუ­მი, მსუ­ქა­ნი და ზან­ტი, სა­­ცარ და უც­ნა­ურ ამ­ბებს რომ ყვე­ბო­და, სუ­ლებ­სა და ჯი­ნებს იც­ნობ­და, ჯა­დოქ­რო­ბა იც­­და და ფო­კუ­სებს გვიჩ­ვე­ნებ­და.

    ეს ად­­მი­­ნე­ბი, ყვე­ლა­ნი ჩვენ­თან რჩე­ბოდ­ნენ თოვ­ლის დად­ნო­ბამ­დე. ვგიჟ­დე­ბო­დი ხალ­­­რა­ვალ ოთ­­ხებ­ზე, ხა­ლი­ჩა­ზე მიჯ­რით და­ლა­გე­ბულ ლო­გი­ნებ­ზე, ხო­რა­გით სავ­სე მა­გი­დებ­ზე. რა არ ეწ­ყო ხოლ­მე: შარ­ბა­თის სუ­რე­ბი, ბრო­წე­­ლის მარ­­­ლე­ბით სავ­სე ჭი­ქე­ბი, ნა­ირ-ნა­­რი კან­ფე­ტე­ბი და გემ­რი­­ლი ფაჰ­ლა­ვა, დე­და რომ აც­ხობ­და.

    რა სი­­მოვ­ნე­ბა იყო, ათ­­სი თავ­­რუ­დამ­­ვე­ვი სუ­ნი რომ დატ­რი­ალ­დე­ბო­და ხოლ­მე სახ­ლის დე­რეფ­ნებ­ში: აქ იყო ბე­ბი­­ჩე­მის ყა­ლი­­ნის სურ­ნე­ლი, ბი­ბი­ჯა­ნის ბა­ლა­ხე­ბის ნა­ხარ­შის სა­­მო ორთ­­ლი, ცხელ ბრინ­­ზე მოყ­რი­ლი ზაფ­რა­ნის, ძი­რა­სა და და­რი­ჩი­ნის, ვარ­დის წყლის არ­­მა­ტი, მოხ­რა­კუ­ლი ხახ­ვი­სა და გა­ვარ­ვა­რე­ბულ ნაკ­ვერ­ჩხ­ლებ­ზე დაბ­რა­წუ­ლი მწვა­დის ოხ­ში­ვა­რი.

    რო­გორ მიყ­ვარ­და გვერ­დით ოთ­­ხებ­ში მყო­ფი უფ­რო­სე­ბის ჩურ­ჩულ­სა და მო­გუ­დულ სი­ცილ­ში ჩა­ძი­ნე­ბა…

    ვუს­მენ­დი უმც­რო­სი ბი­ძის თა­რის წყნარ ხმას, დე­­და აზ­­რის ჩუმ ღი­ღინს, დე­და­ჩე­მის ფოს­­ლე­ბის ტყა­პა-ტყუპს კი­ბე­ებ­ზე და ძილს ვეძ­ლე­­დი. შუ­­ღა­მი­სას მეღ­ვი­ძე­ბო­და. უფ­რო­სებს არ ეძ­­ნათ, სი­ნათ­ლე ენ­თო, სამ­ზა­რე­­ლო­ში ერ­თი ამ­ბა­ვი იყო, ქვა­ბე­ბი ჩხა­რუ­ნობ­და. ის­ევ ვი­ძი­ნებ­დი. ჩე­მი სიზ­­რე­ბი ქა­ღალ­დის ფრა­ნი­ვით მსუ­ბუ­ქი და ლა­ღი იყო.

    თო­ვამ ამ სა­ღა­მოს ის­­ვე ამ­ან­თო და ამ­­ფო­რი­­ქა, რო­გორც ბავ­­ვო­ბა­ში. ჩე­მი გო­გო­ნაც აგზ­ნე­ბუ­ლია. ად­გილ­ზე ტრი­­ლებს, ცეკ­ვავს, პა­ტა­რა ხე­ლე­ბით თოვლს აგ­უნ­და­ვებს და ჰა­ერ­ში ისვ­რის.

    ერთ­თა­ვად ქუ­ჩის შუ­­გუ­ლის­კენ გარ­ბის, მო­უთ­მენ­ლად ელ­ის სა­მოც­და­მე­­თე მარ­­რუ­ტის ავ­ტო­ბუსს. მი­სი მო­უს­ვენ­რო­ბა ჩემს ბავ­­ვო­ბის დრო­ინ­დელ შფოთ­ვას მახ­სე­ნებს, რო­ცა ყო­ველ სა­ღა­მოს, გაკ­ვე­თი­ლე­ბის შემ­დეგ, ღელ­ვით მივ­­ტე­რე­ბო­დი ქუ­ჩის მო­სახ­ვევს და ჩე­მი მე­გობ­რის, აზ­იზ აყ­ას მო­ლო­დინ­ში წა­მებს ვით­­ლი­დი…

    თავს ზე­მოთ ვწევ, პირს ვა­ღებ, რომ თოვ­ლის ფან­ტე­ლე­ბი ვიგ­­­ნო ენ­­ზე. რა გემ­რი­­ლია, რა სა­­ცა­რი სურ­ნე­ლი აქვს. თით­ქოს იას­­მანს ფურ­­ლე­ბი ცვი­ვა ზე­ცი­­რი ბა­ღე­ბი­დან…

    მეჩ­ვე­ნე­ბა, რომ მი­წას ვწყდე­ბი, სივ­­ცე­ში მივ­ცუ­რავ. მი­ნის ბურ­­ში ვზი­ვარ და უხ­­ლა­ვი სიო წარ­სულ­ში მი­მაქ­რო­ლებს.

    …ათი წლის ვარ. სკო­ლის გზაჯ­ვა­რე­დინ­თან შა­მი­რა­ნის ავ­ტო­ბუსს ვე­ლო­დე­ბი. ჩვე­ნი ახ­­ლი სახ­ლი ქვეყ­ნის და­სა­ლი­ერ­ში დგას, ბორ­­ვებს გა­დაღ­მა, შიშ­ველ მი­წა­ზე, გარ­შე­მო სუ­ლი­­რი არ ჭა­ჭა­ნებს. ხან­და­ხან, ღამ­ღა­მო­ბით, ტუ­რე­ბი კი­ვი­ან. დე­დას ეშ­­ნია, მზა­რე­ულ­საც ეშ­­ნია – ჰა­სან აყ­ას. ამ­­ტომ ლო­გინს პირ­და­პირ დე­რე­ფან­ში, მა­მას ოთ­­ხის კარ­თან იშ­ლის. მე მიყ­ვარს უკ­აც­რი­ელ ად­გი­ლას ჩად­­მუ­ლი ჩვე­ნი სახ­ლი. არ მე­ში­ნია არც წყალ­სა­ცა­ვის, არც ბა­ყა­ყე­ბით სავ­სე ჭა­­ბის და არც ხე­თა და­ბუ­რუ­ლი ჩრდი­ლე­ბის, ავ­სუ­ლებს რომ გვა­ნან. ბა­ღის სიღ­­მე­ში, ბზის ბუჩ­ქებს უკ­ან, ძვე­ლი ზეწ­რე­ბის­გან სახ­ლი მო­ვიწყე, ვე­რა­ვინ მო­მაგ­ნებს. საჭ­მელს აგ­­რის ქვეშ ვი­ნა­ხავ. სუფ­თა წე­რის რვე­ულს, ნო­ლი რო­მელ­შიც მაქვს მი­ღე­ბუ­ლი, დე­და­ჩე­მის ში­შით მი­წა­ში ვმარ­ხავ. ალ­ვის ხე­­ბი ჩე­მი მე­გობ­რე­ბი არ­­ან. ყვე­ლას თა­ვი­სი სა­ხე­ლი აქვს, უფ­რო მაღ­ლე­ბი ბი­ჭე­ბი არ­­ან. სკო­ლი­დან რომ ვბრუნ­დე­ბი, ჩან­თას მო­ვის­­რი და მათ სა­ნა­ხა­ვად მივ­­ბი­ვარ. ყვე­ლა­ფერს ვუყ­ვე­ბი, რაც მოხ­და.

    ჩემს ნა­ხა­ტებ­საც ვათ­ვა­ლი­­რე­ბი­ნებ და სპარ­სუ­ლის წიგ­­საც ვუ­კითხავ ხმა­მაღ­ლა. ზო­გი ზარ­მა­ცია და ამთ­­ნა­რებს, ზო­გი უწ­­სოა და არ მის­მენს. ვინც კარ­გად იქ­ცე­ვა, ვკოც­ნი და ჩემს სა­ღეჭ რე­ზინს ფოთ­ლებ­ზე ვა­წე­ბებ. იმ­ათ კი, ვინც ჩემს ზურგს უკ­ან ცუდს ლა­პა­რა­კობს, წა­ვუ­თა­ქებ ხოლ­მე და ტო­ტებს თო­კით ვუ­ბამ ერთ­მა­ნეთ­ზე.

    ფი­რუზ­ქუ­ჰის სკო­ლამ­დე ავ­ტო­ბუ­სი ერთ სა­ათ­ზე მეტ დროს ან­დო­მებს. ჩე­მი ძმა უფ­რო­სია და მარ­ტოს უშ­ვე­ბენ. მე კი ვალ­დე­ბუ­ლი ვარ, ჰა­სან აყ­ას ჩავ­ჭი­დო ხე­ლი და მი­სი ნე­ბარ­­ვის გა­რე­შე ფე­ხი არ გა­დავ­­გა. ეს დე­და­ჩე­მის გან­კარ­გუ­ლე­ბაა. მაგ­რამ მე ისე ვიქ­ცე­ვი, რო­გორც მინ­და. თუ ჰა­სან აყა კრინტს დაძ­რავს დე­დას­თან, ტყავს გა­ვაძ­რობ. რად­გა­ნაც ვი­ცი, რომ სა­კუჭ­ნა­ოს ვი­თომ­და და­კარ­გუ­ლი გა­სა­ღე­ბი მას უდ­ევს პი­ჯა­კის სარ­ჩულ­ში. ვი­ცი, რო­ცა დე­და სახ­­ში არ არ­ის, ჰა­სან აყა პეშ­ვე­ბით იპ­­რავს ლო­ბი­ოს, ბრინ­ჯის და ოს­პის მარ­­­ლებს და, ბა­ღის სიღ­­მე­ში რომ სა­პირ­ფა­რე­შოა, იმ­ის უკ­ან ინ­­ხავს, ყუთ­ში. დას­ვე­ნე­ბის დღეს კი ყვე­ლა­ფე­რი თან მი­აქვს. ამ­­ტო­მაა, რომ ჩვენ ერთ­მა­ნეთს არ ვერ­ჩით და ბა­რი ბარ­ში ვართ.

    ოთხ სა­ათ­ზე, რო­ცა გაკ­ვე­თი­ლე­ბი მთავ­­დე­ბა, ჰა­სან აყა მა­კითხავს და გზაჯ­ვა­რე­დინ­ზე შა­მი­რა­ნის ავ­ტო­ბუსს ვე­ლო­დე­ბით. დღეს თოვს, თეფ­ში­სო­დე­ნა ფიფ­ქე­ბი ცვი­ვა. ყვე­ლა­ფე­რი გა­და­თეთ­­და. ჰა­სან აყ­­სი კონ­ტუ­რე­ბი­ღა ჩანს კედ­ლის ძი­რას. სა­ხე ქათ­ქა­თა ღრუბ­ლის ფთი­ლას მი­­გავს. სწო­რედ ის­ეთს, ღამ-ღა­მო­ბით რომ ვხე­დავ ხოლ­მე ცა­ზე. ვი­ცი, ის­­ნი ათ­­სი წლის წი­ნან­დე­ლი ად­­მი­­ნე­ბი არ­­ან. ზო­გი­ერთს გვირ­­ვი­ნი ად­გას, გრძე­ლი წვე­რი აქვს და ცხენს მი­­ჭე­ნებს. მთვა­რე­ზე, თუ კარ­გად და­აკ­ვირ­დე­ბი, პა­ტა­რა ბავშვს და­­ნა­ხავ, ხე­ლე­ბი ფე­ხე­ბის­­ვის შე­მო­უხ­ვე­ვია, თა­ვი მუხ­ლებ­ზე და­უყ­­­ნია და ტი­რის. ჩე­მი ბრიყ­ვი ძმა, რამ­დენ­საც არ ვცდი­ლობ, და­ვა­ნა­ხო, ვერ ხე­დავს.

    დე­დას სავ­სე მთვა­რის ეშ­­ნია და მთხოვს, რომ ცას არ ვუ­ყუ­რო. ხან­და­ხან ცის სი­ლურ­ჯი­დან გვე­ლე­შა­პი გა­მო­ცურ­დე­ბა ხოლ­მე და კვლავ მის სიღ­­მე­ში იძ­­რე­ბა. ამ­ას ჰა­სან აყ­ას რომ ვე­უბ­ნე­ბი, ყვი­რის, თავ­ზე ზე­წარს იფ­­რებს და ხმა­მაღ­ლა ლო­ცუ­ლობს…

    შა­მი­რა­ნის ავ­ტო­ბუ­სი არ ჩანს. მი­ხა­რია, შუა ქუ­ჩა­ში დავ­­რი­­ლებ. ხე­ებს ფეხს ვურ­ტყამ, რომ თოვ­ლი და­მაც­ვივ­დეს თავ­ზე. ჰა­სან აყ­ას ჩე­მი ჩან­თა და სა­დი­ლის ქვა­ბი უჭ­­რავს და კან­კა­ლებს. პი­რი­დან ორთ­­ლი ამ­ოს­დის. მა­მა­ჩე­მის ძვე­ლი ფეხ­საც­მე­ლე­ბი აც­ვია. რამ­დე­ნი­მე ნომ­რით დი­დი აქვს. ქუს­ლებ­თან ფეხ­საც­მე­ლი ცა­რი­­ლია და თოვ­ლი ეყ­რე­ბა. ხე­ლე­ბიც პა­ტა­რა აქვს და დე­და­ჩე­მის ხელ­თათ­მა­ნე­ბი წა­მო­უც­ვამს. ცალ-ცა­ლი ხელ­თათ­მა­ნი, ერ­თი – ტყა­ვის, უნ­­ბის­ფე­რი, მე­­რე კი – ნაქ­სო­ვი, შა­ვი. მა­მა დღე­სას­წა­­ლებ­ზე გან­კარ­გუ­ლე­ბას იძ­ლე­ვა, რომ ყვე­ლას ახ­­ლი პი­ჯა­კი, პე­რან­გი, წინ­და, საც­ვა­ლი და ფეხ­საც­მე­ლი უყ­­დონ. ჰა­სან აყა ახ­ალ ტან­საც­მელს არ იც­ვამს, ჩე­მო­დან­ში ინ­­ხავს, რომ ზაფხუ­ლის მი­წუ­რულს, სო­ფელ­ში რომ წა­ვა, თან წა­­ღოს, ან ყვე­ლა­ფერს ყი­დის და ფულს თა­ვის ოთ­ახ­ში ინ­­ხავს, ღუ­მე­ლის საკ­ვა­მურ­ში. მე ერ­თა­დერ­თი ვარ, ვინც იც­ის ეს ამ­ბა­ვი, მაგ­რამ ხელს არ­ას­­როს არ ვახ­ლებ. გე­ფი­ცე­ბით.

    შო­რი­დან ავ­ტო­ბუ­სის ხმა ის­მის. ჰა­სან აყა ად­გილს სწყდე­ბა, მე სი­ხა­რუ­ლით და ფო­რი­­ქით შევ­­ქე­რი თეთრ კა­ბი­ნას, რწმე­ნით რომ მო­­წევს ჩვენ­­კენ. ჩემ­­ვის ვამ­ბობ: ფარს თუ აან­თებს, ჩავ­­დე­ბი, თუ არა და შემ­დეგს და­ვე­ლო­დე­ბი. ჰა­სან აყა რომც გა­­ყი­ნოს, დე­და­ჩე­მი მღელ­ვა­რე­ბით გა­გიჟ­დეს და მე შიმ­ში­ლით და დაღ­ლი­ლო­ბით მოვ­­­დე, მა­ინც. ეს სა­­დუმ­ლოა, რო­მე­ლიც არ­­ვინ იც­ის, სრუ­ლი­ად არ­­ვინ. ჩე­მი და აზ­იზ აყ­ას სა­­დუმ­ლო, ჰა­სან აყ­­მაც არ­­ფე­რი იც­ის ამ­ის შე­სა­ხებ და ვერ გა­­გია, ზოგ­ჯერ რა­ტომ არ ვჯდე­ბი შა­მი­რა­ნის ავ­ტო­ბუს­ში (ფარს რომ არ ან­თებს, ის ავ­ტო­ბუ­სი აზ­იზ აყ­­სი არ არ­ის) და რა­ტომ გავ­­ბი­ვარ, რა­ტომ არ­აფ­რად ვაგ­დებ მის ყვი­რილს და პრო­ტესტს. რამ­დენ­ჯერ­მე და­მე­მუქ­რა, დე­და­შენს ვეტყ­ვიო და მეც სა­კუჭ­ნა­ოს გა­სა­ღე­ბი შე­ვახ­სე­ნე, სარ­ჩულ­ში რომ უდ­ევს. ამ­­ტო­მაც აღ­არ მერ­ჩის, თა­ვი და­მა­ნე­ბა. აზ­იზ აყ­­სი ის ავ­ტო­ბუ­სია, შო­რი­დან სამ­ჯერ რომ აან­თებს ფარს. ყო­ველ ღა­მე, ძი­ლის წინ, დე­დამ რომ ლოც­ვა მას­წავ­ლა, იმ­ის ნაც­­ლად სამ­ჯერ ვი­მე­­რებ: “აზ­იზ აყ­ას ავ­ტო­ბუ­სის გარ­და, არც ერთ­ში არ ავ­ალ”, ეს პი­რო­ბაა, რო­მე­ლიც ჩვენ დავ­დეთ, სა­­კუ­ნო პი­რო­ბა. რა თქმა უნ­და, უს­იტყ­ვო. მე ხომ ჩემს გო­ლი­ათ მე­გო­ბარს (რო­მე­ლიც მა­მა­ჩემ­ზე მა­ღა­ლიც კია და რომ­ლის ში­შის­მომ­­­რელ სა­ხეს პო­ლი­ცი­­ლე­ბიც კი უფრ­თხი­ან) ხმა­საც ვერ ვცემ. ვერ ვბე­დავ!

    მო­ახ­ლო­­ბუ­ლი ავ­ტო­ბუ­სის ფა­რე­ბი ინ­თე­ბა და ქრე­ბა, ინ­თე­ბა და ქრე­ბა და ჩე­მი გუ­ლიც ციბ­რუ­ტი­ვით ტრი­­ლებს. ჩერ­დე­ბა. ავ­დი­ვარ. ჰა­სან აყა წინ მის­­რებს, აზ­იზ აყა მი­ყუ­რებს და შე­შუ­პე­ბუ­ლი, და­წით­ლე­ბუ­ლი თვა­ლე­ბით სა­ლამ­ზე მპა­სუ­ხობს. გა­პო­ხი­ლი, ხუ­ჭუ­ჭი თმე­ბი აქვს.

    ჰა­სან აყა ამ­ბობს, ექვ­­­ვი­­ნით აქვ­სო დახ­ვე­­ლი. შა­ვი წარ­ბე­ბი აქვს, ხში­რი ულ­ვა­ში კი მთელ პირს უფ­­რავს. მე მის უკ­ან ვჯდე­ბი. ჰა­სან აყა სიღ­­მის­კენ მი­დის, სა­დაც უფ­რო თბი­ლა. დაჯ­დო­მას ვერ ასწ­რებს, ისე იძ­­ნებს. სულ რამ­დე­ნი­მე მგზავ­რია, ის­­ნიც თვლე­მენ. სკო­ლი­დან ჩემს სახ­ლამ­დე მთე­ლი მოგ­ზა­­რო­ბაა. მით უფ­რო, ზამ­თარ­ში, რო­ცა თოვს, უჯ­აჭ­ვო მან­ქა­ნე­ბი სხლტი­ან, გზე­ბი იკ­­ტე­ბა. ხან­და­ხან აზ­იზ აყა დაღ­ლი­ლია, ამთ­­ნა­რებს. პი­რი­დან მძაფ­რი სუ­ნი ამ­ოს­დის, უფ­რო მძაფ­რი, ვიდ­რე იოდ­ის ხსნარს აქვს, დე­და რომ მის­ვამს ხოლ­მე გა­დაყ­­ლე­ფილ მუხ­ლებ­ზე. თავ­­რუ მეხ­ვე­ვა, მუ­ცე­ლი მი­ბუყ­ბუ­ყებს. სარ­კე­ში მი­ყუ­რებს და მეჯღა­ნე­ბა, ლო­ყებს ბე­რავს, ცხვირს ატ­რი­­ლებს და თვა­ლებს მარ­ცხ­ნივ ბრეცს, ხე­ლებს პირ­ზე ვი­ფა­რებ, მგზავ­რებ­მა რომ არ გა­­გო­ნონ ჩე­მი სი­ცი­ლი. გულ­ში კი მწა­რედ ვქვი­თი­ნებ. ჩე­მი მე­გო­ბა­რი დევს ჰგავს, პა­ტა­რებს მი­სი ეშ­­ნი­ათ. ხე­ლე­ბი და მკერ­დი მოს­ვი­რინ­გე­ბუ­ლი აქვს, ყუ­რი­დან კის­რის ბო­ლომ­დე მსხვი­ლი, იის­ფე­რი ზო­ლი გას­დევს, თით­ქოს ვი­ღა­ცა თა­ვის მოჭ­რას უპ­­რებ­და.

    დე­და არ­ას­­როს არ მგზავ­რობს ავ­ტო­ბუ­სით. მძღო­ლი ჰყავს და სა­კუ­თა­რი მან­ქა­ნა, მაგ­რამ იც­ის, რომ ამქ­ვეყ­ნად არ­სე­ბო­ბენ აზ­იზ აყ­ას მსგავ­სი დე­ვე­ბი და ჩემს გა­მო ღე­ლავს.

    არ უნ­და, რომ სკო­ლა­ში ავ­ტო­ბუ­სით ვი­­რო, მაგ­რამ ეს მა­მას სურ­ვი­ლია და მას ვე­რა­ვინ გა­და­ვა.

    ჰა­სან აყ­ას ფე­ხი მო­ურ­თხამს ავ­ტო­ბუ­სის სიღ­­მე­ში და ღრმად ძი­ნავს. ჩა­ტე­ხი­ლი ფან­­რი­დან სუს­ხი შე­მო­დის და მგზავ­რებს თო­შავს. აზ­იზ აყა ქურ­თუკს იხ­დის და ფე­ხებ­ზე მა­ფა­რებს. ქურ­თუკს მყრა­ლი სუ­ნი ას­დის. მინ­და, მგზავ­რებ­მა და­მი­ნა­ხონ, ხელს ამ­­ყად ვუს­ვამ გა­ქო­ნილ სა­ყე­ლოს. ჩემს ხელს უც­ნა­­რი სუ­ნი მოჰ­­ვე­ბა. ას­­თი სუ­ნი ჩვენს სახ­­ში არ არ­ის, არ არ­ის არც ბი­ძე­ბის და მა­მი­დე­ბის სახ­­ში. ეს არც კა­ტის და ძაღ­ლის სუ­ნია, არც ძრო­ხის და ცხვრის. ეს ის სუ­ნია, უც­ნო­ბი ქვეყ­ნის ჭუჭ­რუ­ტა­ნე­ბი­დან რომ ჟო­ნავს, იმ ცუ­დი საქ­მე­­ბის სუ­ნია, რო­მელ­თა ჩა­დე­ნაც არ შე­იძ­ლე­ბა, რა­ღა­ცე­­ბის სუ­ნია, რო­მელ­თა შე­სა­ხე­ბაც კი­დევ დიდ­ხანს, ძა­ლი­ან დიდ­ხანს არ უნ­და ვი­ცო­დე.

    დე­დას ყვე­ლაფ­რის­გან გან­­­ვა­ვე­ბუ­ლი სუ­ნი აქვს. ეს ის სურ­ნე­ლია, ფრან­გულ სუ­ნა­მოს და ფე­რუ­მა­რილს რომ ახ­ლავს, კი­ნომ­სა­ხი­­ბებს და მო­დის ჟურ­ნა­ლებს, ლა­ლე­ზა­რის გამ­ზირს და სა­ცეკ­ვაო სა­ლო­ნებს მუ­ნი­ცი­პა­ლურ კა­ფე­ში.

    დე­დას მო­მა­ვა­ლი დღე­­ბის სუ­ნი აქვს, ხვა­ლინ­დე­ლი დღის, ბევ­რი კარ­გი რა­მის, რაც შემ­დეგ მექ­ნე­ბა.

    მუხ­ლებ­ზე ამ ქურ­თუ­კით სხვა ვი­ღაც ვხდე­ბი. ვი­ღაც, რო­მე­ლიც არაა ვალ­დე­ბუ­ლი, ფა­ქი­ზად იარ­ოს, ზრდი­ლო­ბი­­ნად მო­იქ­ცეს, კარ­გად ის­წავ­ლოს და პირ­ვე­ლი მოს­წავ­ლე იყ­ოს; თმა­ზე დი­დი ბაფ­თა გა­­კე­თოს და ყვე­ლას­თან თა­ვა­ზი­­ნი იყ­ოს; წვე­­ლე­ბა­ზე სრუ­ლი­ად უც­ხო ხალხს სკო­ლა­ში ნას­წავ­ლი ლექ­სი წა­­კითხოს, ხე­­რი­­ნად რომ არც იც­ის; მო­ყა­ყა­ნე ნა­თე­სა­­ბის­­ვის ფორ­ტე­პი­­ნოს პირ­ვე­ლი გაკ­ვე­თი­ლი და­უკ­რას, რაც სხვა არ­­ფე­რია, თუ არა “დო, რე, მი, ფა, სოლ, ლა, სი”; მო­ნა­წი­ლე­­ბა მი­­ღოს კონ­კურ­­ში “ულ­­მა­ზე­სი ბავ­­ვი” და ვერ გა­­მარ­­ვოს.

    მუხ­ლებ­ზე აზ­იზ აყ­ას ქურ­თუ­კით თვი­თონ აზ­იზ აყ­ას ვემ­­ვა­ნე­ბი. მგო­ნია, რომ მთელ ტან­ზე სვი­რინ­გე­ბი მაქვს და ნა­ხე­ვა­რი კბი­ლე­ბი – ოქ­რო­სი. ვხე­დავ, რო­გორ და­ვე­ხე­ტე­ბი ქუ­ჩებ­ში მარ­ტოდ­მარ­ტო და მრეცხა­ვი ფა­თე­მეს გო­გო­­ბი­ვით როხ­რო­ხით ვი­ცი­ნი. უბ­ნის ულ­­მა­ზეს ბიჭს ვუ­ზი­ვარ სა­ჭეს­თან და მას­თან ერ­თად “ტარ­ზა­ნის” სა­ნა­ხა­ვად მივ­დი­ვარ.

    აბ­შა­რის გა­ჩე­რე­ბა­ზე აზ­იზ აყ­აც ჩერ­დე­ბა. მგზავ­რე­ბის დი­დი ნა­წი­ლი ჩა­­ხა­ნა­ში ჩა­ის და­სა­ლე­ვად შე­დის. მე და ჰა­სან აყა ად­გი­ლი­დან არ ვიძ­­რით. ჩას­­ლამ­დე აზ­იზ აყა ყუ­თი­დან პა­ტა­რა პა­კეტს იღ­ებს და კალ­თა­ში მი­დებს. სარ­კე­ში მი­ყუ­რებს და თვალს მიკ­რავს. სა­ხე ის­­თი ალ­ერ­სი­­ნი აქვს, ნაკ­­თე­ბი ის­­თი რბი­ლი, თით­ქოს ნაჭ­რის კა­ცუ­ნა იყ­ოს. ჩე­მი მე­გო­ბა­რი ყვე­ლა­ზე უკ­­თე­სი დე­ვია ამქ­ვეყ­ნად. მის ხელ-ფეხს, მის უც­ნა­ურ სუნს, მის ჩა­წით­ლე­ბულ თვა­ლებს, ძველ, გა­ქო­ნილ ქურ­თუკს თით­ქოს მი­ცი­­გე ალ­მუ­რი ახ­ლავს, რო­მე­ლიც გარს მერ­ტყ­მის. თოვ­ლის ფიფ­ქი­ვით ვდნე­ბი ამ ჯა­დოს­ნურ სიმ­ხურ­ვა­ლე­ში და უნ­­პი­რო ბედ­ნი­­რე­ბას ვგრძნობ. მინ­და მრა­ვა­ლი, მრა­ვა­ლი წე­ლი ასე დავ­­ჩე, გა­უნ­­რევ­ლად, რო­გორც ქან­და­კე­ბა, არ გა­ვი­ზარ­დო, არ შე­ვიც­ვა­ლო.

    დღეს აზ­იზ აყ­ას ჩემ­­ვის ალ­უბ­ლის კერ­კი უყ­­დია, ავ­ტო­ბუ­სის სიღ­­მი­დან ჰა­სან აყა მე­ძა­ხის, ჩემს ამ­ბავს კითხუ­ლობს – არ ვპა­სუ­ხობ. ალ­­ბალს ვით­­ლი. მგზავ­რე­ბი ფეხ­ზე მდგარ­ნი სვა­მენ ჩა­ის. აზ­იზ აყა რამ­დე­ნი­მე ყლუპ არ­აყს სვამს პირ­და­პირ ბოთ­ლი­დან და მო­სა­შარ­დად ხე­ებს ეფ­­რე­ბა. მე არ ვუ­ყუ­რებ. თავს ვხრი და ჩქარ-ჩქა­რა ვღე­ჭავ ალ­­ბალს. მაგ­რამ მა­ინც ვხე­დავ მას და ყუ­რე­ბი მი­ხურს.

    გზას ვაგ­­ძე­ლებთ, ვან­ქის მო­ედ­ნამ­დე ჭი­ან­­ვე­ლე­ბი­ვით მივღო­ღავთ. დრო­დად­რო უკ­ან მივ­­რი­­ლებთ. სხვა მან­ქა­ნე­ბიც ცურ­დე­ბი­ან და ჩვენს წინ ჩერ­დე­ბი­ან. და­ღამ­და, მაგ­რამ მთე­ლი ქვე­ყა­ნა ქათ­ქა­თებს. ჰა­სან აყ­ას ეშ­­ნია და წა­რა­მა­რა მე­ძა­ხის. ვი­ცი, სა­და­ცაა ატ­ირ­დე­ბა. ტი­რი­ლი, თით­ქოს, ცხვირ­ზე ჰკი­დია და დღე­ში რამ­დენ­ჯერ­მე, სრუ­ლი­ად არ­აფ­რის გა­მო ღვრის ცრემლს. დე­და ირწ­მუ­ნე­ბა, ჰა­სან აყ­ას ცრემ­ლებს მი­ზე­ზი ის­­ვე არ სჭირ­დე­ბა, რო­გორც ქათ­მის კა­კან­სო. მა­მა კი ამ­ბობს, ჰა­სან აყა ნამ­­ვი­ლი ვი­რიაო. ჰა­სან აყა იც­­ნის, ძა­ლი­ან მოს­წონს ვი­რო­ბა. მხი­­რუ­ლად ალ­­გებს ჭურ­ჭელს და მა­მას პირ­ში მიშ­ტე­რე­ბია. ის კი კმა­ყო­ფი­ლი ღე­ჭავს მწვა­დის ნაჭ­რებს. უყ­ვარს ჰა­სან აყ­ას ნა­ხე­ლა­ვი.

    ჩემს გვერ­დით ფან­ჯა­რაა ჩა­ტე­ხი­ლი და ცალ მხა­რეს სი­ცი­ვე მირ­ტყამს. კი­სე­რი მი­შეშ­დე­ბა, ზურ­გი მე­ყი­ნე­ბა. აზ­იზ აყა შეშ­ფო­თე­ბით მაკ­ვირ­დე­ბა სარ­კე­ში. ავ­ტო­ბუსს აჩ­­რებს, გა­ზე­თის ნაგ­ლეჯს და ძონ­ძე­ბის გრო­ვას ფან­ჯა­რა­ში ტე­ნის და კვლავ სა­ჭეს­თან ჯდე­ბა. მე მეს­მის მი­სი მუნ­ჯუ­რი ენა. ვი­ცი, წუხს ჩემს გა­მო და ურ­ჩევ­ნია, რომ გა­დავ­­დე. მი­სი თვა­ლე­ბი, თით­ქოს, მე­უბ­ნე­ბი­ან: “ად­­ქი, შე ჯი­­ტო გო­გო, გა­ცივ­დე­ბი, უკ­ან გა­და­ჯე­ქი, იქ უფ­რო თბი­ლა. მე­ში­ნია, ავ­ად არ გახ­დე”. მეც თვა­ლე­ბით­ვე ვპა­სუ­ხობ: “არ­სა­დაც არ გა­დავ­­დე­ბი. ეს ჩე­მი ად­გი­ლია და ვერ­სად ვერ წა­ვალ”.

    მომ­წონს, აზ­იზ აყა რომ ღე­ლავს. მი­სი მშობ­ლი­­რი ზრუნ­ვა მაგ­­­ნო­ბი­ნებს, რომ ვუყ­ვარ­ვარ. თვა­ლებს ვხუ­ჭავ და შო­რე­ულ დრო­ში, დი­დე­ბუ­ლი ფა­დი­შა­ჰე­ბის სა­ხელ­­წი­ფო­ში მი­ვემ­­ზავ­რე­ბი, სა­დაც თავ­და­დე­ბუ­ლი ფა­ლავ­ნე­ბი მბრძა­ნე­ბელ­თათ­ვის მორ­ჩი­ლე­ბი­სა და ერთ­გუ­ლე­ბის და­სამ­­კი­ცებ­ლად გა­ვარ­ვა­რე­ბულ ნაკ­ვერ­ჩხ­ლებ­ზე ფეხ­შიშ­ვე­ლი და­­ბი­ჯებ­­ნენ და შვიდ­თა­ვი­ან გვე­ლე­შა­პებს ეომ­­ბოდ­ნენ.

    ავ­ტო­ბუ­სი აღ­არ იძვ­რის. გზა ჩა­­კე­ტა. ყინ­ვა და­თა­რე­შობს ყველ­გან. მთე­ლი მარ­­ვე­ნა მხა­რე გა­მი­შეშ­და. ხე­ლის თი­თე­ბი და­მი­ბუჟ­და, ფე­ხებს ვე­ღარ ვგრძნობ. თა­ვი ქვა­სა­ვით და­მიმ­ძიმ­და, იბ­­რე­ბა და იჩ­­ტე­ბა, თით­ქოს გა­სა­ბე­რი იყ­ოს. ერ­თი­­ნად გა­ვი­თო­შე. დამ­ძი­მე­ბუ­ლი ქუ­თუ­თო­­ბი­დან თოვ­­ში მო­ფარ­ფა­ტე ლან­დებს ვხე­დავ. ცხვირ­ში სის­ვე­ლეს ვგრძნობ, თვა­ლე­ბი მეწ­ვის. ერ­თი­­ნად ალ­მუ­რი ამ­დის, მცხე­ლა, მე­რე ჟრჟო­ლა მიპყ­რობს და კბილს კბილ­ზე ვა­ცე­მი­ნებ. უნ­­ბუ­რად ცრემ­ლი მდის. აზ­იზ აყა უხ­­ში თი­თე­ბით მიმ­­რა­ლებს ლო­ყებს და თვა­ლე­ბით მი­ცი­ნის. მას რომ იც­ნო­ბენ, ის მოს­წავ­ლე­­ბი ამ­ბო­ბენ, ყვე­ლა კბი­ლი ოქ­რო­სი აქვ­სო. არ მჯე­რა. დე­დას ვე­კითხე­ბი. არც მან იც­ის, აზ­იზ აყ­ას არც იც­ნობს. ჩე­მი შე­კითხ­ვა არ მოს­წონს და მე­მუქ­რე­ბა, რომ თუ ავ­ტო­ბუ­სის მძღო­ლებს თვა­ლი­­რე­ბას და­ვუწყებ ან ხმას გავ­ცემ, ტყავს გა­მაძ­რობს. მი­სი აზ­რით, ოქ­როს კბი­ლე­ბი მხო­ლოდ ცუდ ად­­მი­­ნებს აქვთ. ის­­ნი ყვე­ლა­ნი ქურ­დე­ბი და მკვლე­ლე­ბი არ­­ან და ათ­ას უბ­­დუ­რე­ბას მოს­წე­ვენ პა­ტა­რა გო­გო­ნებს. მე არ მჯე­რა. გუ­ლი მწყდე­ბა, რომ დე­და ხან­და­ხან ავი და მატყუ­­რა ხდე­ბა. ამ­ბობს, რომ დე­­და აზ­­რი სქე­ლი და უშ­ნოა. ვწუხ­ვარ, რომ დე­დამ ბევ­რი რამ არ იც­ის. არ იც­ის, მა­გა­ლი­თად, ბევ­რი ქვეყ­ნის დე­და­ქა­ლა­ქი, უბ­რა­ლო მა­თე­მა­ტი­კუ­რი წე­სე­ბი. მაგ­რამ ჩემ­­ვის ის მა­ინც ყვე­ლა­ზე ლა­მა­ზი და ყვე­ლა­ზე უკ­­თე­სი დე­დაა მსოფ­ლი­­ში. ღამ­ღა­მო­ბით სინ­დი­სი მქენ­­ნის, მინ­და, დე­და სა­წოლ­ზე და­მიჯ­დეს და გა­ვუმ­ხი­ლო, მას­ზე ცუდ რა­მე­ებს რომ ვფიქ­რობ, მაგ­რამ იგი სულ და­კა­ვე­ბუ­ლია, სულ სად­ღაც ეჩ­ქა­რე­ბა, ჩემს მო­სას­მე­ნად არ სცა­ლია. რომ იც­­დეს, მა­მა­სა და მის ლა­პა­რაკს ჩუ­მად რომ ვუგ­დებ ხოლ­მე ყურს, მწა­რედ დამ­­ჯი­და.

    აზ­იზ აყ­ას თოვ­ლი და ჩა­კე­ტი­ლი გზა ტან­ჯავს. ძა­ლი­ან ცდი­ლობს, ცო­ტა­თი მა­ინც წას­წი­ოს წინ ავ­ტო­ბუ­სი, მაგ­რამ არ­­ფე­რი გა­მოს­დის. თით­ქოს და­ვი­კარ­გეთ თეთრ უდ­აბ­ნო­ში. შო­რი­დან მეს­მის ჰა­სან აყ­ას ხმა. ტი­რის, ეშ­­ნია და ხმა­მაღ­ლა სლუ­კუ­ნებს, მეც უც­ნა­­რად ვგრძნობ თავს, თით­ქოს ავ­ად ვხდე­ბი. მუ­ცე­ლი ალ­უბ­ლით მაქვს სავ­სე, ღე­ბი­ნე­ბა მინ­და. ორ­­ვე ხე­ლით ვი­ხუ­ტებ აზ­იზ აყ­ას ქურ­თუკს. თავ­­რუ მეხ­ვე­ვა. ად­გო­მა მინ­და, მაგ­რამ ძა­ლა არა მაქვს. პირს ვა­ღებ – ხმა არ ამ­ომ­დის. ყველ­გან თოვ­ლია, ავ­ტო­ბუს­ში, ქა­ლაქ­ში, მთელ ქვე­ყა­ნა­ზე, და მე ამ თეთ­რი გუმ­ბა­თის ქვეშ გა­ყი­ნუ­ლი ვდე­ვარ. წლე­ბია თით­ქოს, რაც ყი­ნუ­ლის ქან­და­კად ვქცე­ულ­ვარ. მხო­ლოდ თვა­ლე­ბი მი­ლაპ­ლა­პებს ბუ­ხა­რი­ვით და მდუ­ღა­რე ცრემ­ლი მდის. პი­რი გა­მო­მიშ­რა, მწა­რე გე­მოს ვგრძნობ. წყა­ლი მინ­და, წყა­ლი, წყა­ლი…

    …გრი­ლი, სურ­ნე­ლო­ვა­ნი ხე­ლი მე­ფე­რე­ბა შუბ­­ზე. ვი­ღაც ჩემს ყურ­თან ლოც­ვას კითხუ­ლობს და სულს მი­ბე­რავს. ნაც­ნო­ბი სა­ხე­­ბი მეხ­ვე­ვი­ან, დე­­და აზ­­რის საყ­ვა­რე­ლი, დი­დი თვა­ლე­ბი ბრწყი­ნა­ვენ სი­ნათ­ლე­ზე. ბი­ბი­ჯა­ნის ნა­ხარ­შის სურ­ნე­ლი დგას. ჩე­მი საბ­ნი­სა და ზეწ­რის სით­ბოს ვგრძნობ. ვხვდე­ბი, რომ ჩემს ლო­გინ­ში ვარ და დე­და აქ­ვეა, ჩემ­თან. გუ­ლი სიმ­­ვი­დით მევ­სე­ბა. მე­ძი­ნე­ბა და სიზ­მარს ვხე­დავ: აზ­იზ აყ­ას ზურ­­ზე ვუ­ზი­ვარ. მფრი­ნავ ხა­ლი­ჩა­სა­ვით მი­მაქ­რო­ლებს ღრუბ­ლებ­ში, შო­რე­­ლი, უც­ნო­ბი ქვეყ­ნე­ბის სა­ნა­ხა­ვად. რო­გორ მინ­და, პი­რი გა­­ღოს და ოქ­როს კბი­ლე­ბი და­ვი­ნა­ხო! მაგ­რამ არა. პი­რი მო­კუ­მუ­ლი აქვს, თით­ქოს თვალ-მარ­გა­ლი­ტით სავ­სე სკივ­რი იყ­ოს.

    ძა­ლი­ან ავ­ად ვარ. ექ­­მი ქო­­სა­რი ყო­ველ ხუთ­შა­ბათს მო­დის ჩემს სა­ნა­ხა­ვად. მა­ხი­ხი­ნებს, ღამ­ღა­მო­ბით სიცხე მი­წევს. ყო­ველ მოს­­ლა­ზე ახ­ალ-ახ­ალ წამ­ლებს მი­ნიშ­ნავს, თან­და­თან უარ­­სად ვხდე­ბი. გა­ვიც­რი­ცე, გავ­­ვით­­დი, მო­მაკ­­დავს ვგა­ვარ. თმა მცვი­ვა. სხვა ექ­­მი მოჰ­ყავთ. ის ჩემ­ზე მეტს ახ­ვე­ლებს. მი­სი წამ­ლე­ბი არც ერთ აფ­თი­აქ­ში არ იშ­­ვე­ბა. დღე­­ბი, კვი­რე­­ბი ქა­რი­ვით მიქ­რი­ან. სკო­ლა, სწავ­ლა აღ­არც კი მახ­სოვს. დღი­სით მძი­ნავს და ძილ­შიც ვახ­ვე­ლებ. ბე­ბია ფერ­­თით მი­ზის და ლოც­ვებს მი­კითხავს. რო­ცა ვიღ­ვი­ძებ, ზღაპ­რებს მიყ­ვე­ბა და კოვ­ზით მაჭ­მევს საჭ­მელს.

    ფან­­რი­დან ხურ­მის ხე­­ბის შიშ­ვე­ლი, გა­ძარ­ცუ­ლი ტო­ტე­ბი მო­ჩანს და გა­ზაფხუ­ლის მოს­­ლამ­დე დღე­ებს ვით­­ლი. ყო­ველ­­ღე, ოთხ სა­ათ­ზე, შა­მი­რა­ნის ავ­ტო­ბუსს ვხე­დავ. ვხე­დავ, რო­გორ ჩა­ივ­ლის სკო­ლის წინ, რა სევ­დი­­ნად უყ­­რებს აზ­იზ აყა იმ ად­გილს, სა­დაც მე უნ­და ვიჯ­დე. იქ­ნებ, კი­დეც და­მი­ვიწყა და ჩემ­­ვის გა­და­ნა­ხულ ნუგ­ბარს სხვა გო­გო­ნას აძ­ლევს?! ბოღ­მა მიპყ­რობს და უარ­­სად მახ­ვე­ლებს. და­ფე­თე­ბუ­ლი დე­და ექ­იმ ქო­­სა­რის იძ­­ხებს. მეს­მის, მა­მა რო­გორ იძ­ლე­ვა გან­კარ­გუ­ლე­ბას, რომ საფ­რან­გეთ­ში წა­საყ­ვა­ნად მო­მამ­ზა­დონ.

    წელს გა­მოც­დებს ვერ ჩა­ვა­ბა­რებ. ვტი­რი, დე­­და აზ­­რი კი მამ­­ვი­დებს. მე­უბ­ნე­ბა, ჯან­­­თე­ლო­ბა ყვე­ლა­ფერ­ზე მნიშ­­ნე­ლო­ვა­ნიაო. ოჰ, ნე­ტავ მა­ლე დად­გეს ზაფხუ­ლი და ბლის ხემ ფო­თო­ლი და ნა­ყო­ფი მო­ის­ხას. ზაფხუ­ლო­ბით ჩვე­ნი სახ­ლი ძა­ლი­ან ხალ­­­რა­ვა­ლია. დი­დი ნა­თე­სა­­ბა გვყავს: ათ­­ბით დე­­და, მა­მი­და და ბი­ძა, რამ­დე­ნი­მე დუ­ჟი­ნი ბი­ძაშ­ვილ-მა­მი­დაშ­ვი­ლი. მა­მა ნა­თე­სა­ვებ­ში უფ­რო­სია და ყვე­ლა­ნი ან­გა­რიშს უწ­­ვენ. პა­რას­კე­­ბით ჩვენ­თან სა­დი­ლო­ბენ და სტუ­მარ­თა უმ­რავ­ლე­სო­ბას დე­და ღა­მი­თაც ჩვენ­თან ტო­ვებს. ყვე­ლა­ნი ერ­თად ვწვე­ბით ტე­რა­სა­ზე. ბავ­­ვე­ბი – ერთ მწკრი­ვად, უფ­რო­სე­ბი – მო­შო­რე­ბით, ალ­ვის ხე­­ბის ძირ­ში, ხის ტახ­ტებ­ზე, კო­ღოს­გან დამ­ცა­ვი ბა­დე­­ბის ქვეშ. მა­მა მარ­ტო წვე­ბა, ფან­ჩა­ტურ­ში. ფან­ჩა­ტურს ნა­კა­დუ­ლი ჩა­მო­­დის. დი­ლამ­დე ჩაგ­ვეს­მის ყურ­ში მი­სი ჩხრი­­ლი. ბე­ბია ჩვენ­თან იძ­­ნებს, ბავ­­ვებ­თან, და გვპატ­რო­ნობს, თი­თო­­ულს თავ­თან ყი­ნუ­ლი­ან ჭი­ქას გვიდ­გამს, ბა­ლი­შის ქვეშ კი ერთ მუ­ჭა იას­ამ­ნის ყვა­ვილს გვი­დებს. გვთვლის, გვე­ძა­ხის, რომ დარ­­მუნ­დეს, არ­სად წავ­სულ­ვართ. მიყ­ვარს ღა­მე­­ლი ჩქა­მე­ბით სავ­სე სი­ჩუ­მე. ყურს ვუგ­დებ მწი­ფე ხი­ლის ფეთ­­ვას, ახ­ლა­და­მოწ­ვე­რი­ლი ყლორ­ტე­ბის მსუ­ბუქ სუნ­­­ვას. და­ძი­ნე­ბამ­დე ვარ­­­­ლა­ვებს ვით­­ლი, ღრუბ­ლებს ვუ­ყუ­რებ, რო­გორ ჰგვა­ნან ად­­მი­­ნებს… ერ­თი აზ­იზ აყ­ას ჰგავს. ზე­ვი­დან მე­ძა­ხის და მეჯღა­ნე­ბა… ბი­ჭე­ბი ჩურ­ჩუ­ლე­ბენ და ბე­ბია თა­ვი­სი ად­გი­ლი­დან წკეპ­ლას უტ­ყა­პუ­ნებს ფე­ხებ­ზე. უმც­რო­სი ბი­ძია ისე ხვრი­ნავს, რომ შო­რი­ახ­ლო მყოფ ძაღ­ლებს აყ­­ფებს. ბი­ბი­ჯა­ნი ძილ­ში ლა­პა­რა­კობს, თუ­ბა ხა­ნუ­მი კი დი­ლამ­დე ხმა­­რით იფ­ხანს სხე­ულს, რო­მე­ლი­ღაც ბავ­­ვი ერთ­თა­ვად ჰა­ერს აფ­­ჭებს და ბე­ბია ცდი­ლობს გა­არ­­ვი­ოს, ვინ არ­ის დამ­ნა­შა­ვე. ყვე­ლა თავს იმ­ძი­ნა­რებს და სუნ­­­ვას იკ­რავს.

    კო­ღო­­ბი წუ­­ან, ვარ­­­­ლა­ვე­ბი ციმ­ცი­მე­ბენ, ძი­ლი ნელ-ნე­ლა ბინ­დავს თვა­ლებს, ხან­და­ხან წვიმს და ბე­ბია წი­ნას­წარ მომ­ზა­დე­ბულ უზ­არ­მა­ზარ ცე­ლო­ფანს გვა­ფა­რებს. მე და ჩე­მი ბი­ძაშ­ვი­ლი ამ სა­­მე­დო სა­ფარ­­ვეშ ერთ­მა­ნეთს ვეკ­­რით და სო­რო­ში შე­მა­ლუ­ლი ჭი­ან­­ვე­ლე­ბი­ვით ვუს­მენთ წვე­თე­ბის ტყა­პა-ტყუპს.

    რაც ავ­ად გავ­­დი, ჩემს ოთ­ახ­ში ვარ გა­მომ­წყ­­დე­­ლი და ყვე­ლაფ­რის მე­ში­ნია. ში­ში უხ­­ლა­ვი ად­­მი­­ნი­ვი­თაა – ყველ­გან არ­ის. ოდ­ნავ შე­მო­­ღებს ხოლ­მე კარს და, ნა­შუ­ად­ღევს, რო­ცა უფ­რო­სე­ბი ჩათ­­ლე­მენ, თავს და­მად­გე­ბა. ზოგ­ჯერ ფან­­რის უკ­­ნაა, ხან კი დე­დას კალ­თას ამ­­­ფა­რე­ბა. ამ დი­ლას სარ­კე­ში და­ვი­ნა­ხე, დამ­ცი­ნო­და. ეს ში­შია, ხვე­ლას რომ მიმ­ძაფ­რებს. დე­დას აღ­არ სჯე­რა ექ­­მი ქო­­სა­რის და მის წამ­ლებს ყრის. ჩე­მი ექ­­მი ბი­ძა ღამ-ღა­მო­ბით ჩვენ­თან რჩე­ბა. შე­თან­­მე­ბუ­ლე­ბი არ­­ან, რომ ერთ სა­ღა­მოს ის გა­მი­კე­თებს ნემსს, მე­­რე სა­ღა­მოს კი – დე­და. მა­მა ამ­ბობს, ფრან­გი ექ­­მე­ბი მცოდ­ნე­ნი არ­­ან და უმ­ძი­მეს ავ­ად­­ყო­ფო­ბა­საც უც­ბად არ­ჩე­ნე­ნო. დე­­და აზ­­რი ნაღ­­ლი­­ნად მი­ყუ­რებს და იმ­დენს მკოც­ნის, თით­ქოს ვე­ღა­რას­­როს მნა­ხავ­დეს. ჰა­სან აყ­ას ერ­თი ძვე­ლის­­ვე­ლი სა­ფოს­ტო ბა­რა­თი აქვს. მას­ზე ფუნ­ჩუ­ლა, ქე­რათ­მი­­ნი, ხა­ვერ­­სა და მაქ­მან­ში გა­მოწყო­ბი­ლი ქა­ლია გა­მო­სა­ხუ­ლი. ჰა­სან აყა ამ­ბობს, ეს ქა­ლი პა­რი­ზის დე­დო­ფა­ლია, ძა­ლი­ან უზ­ნეოა, ყუ­რა­ნის არ სწამ­სო. ჰა­სან აყა ღე­ლავს ჩემ­სა და დე­დას გა­მო. ბე­ბი­ას სთხოვს, ამ ურ­ჯუ­ლო დე­დოფ­ლის­გან ჩვე­ნი გა­დარ­ჩე­ნის­­ვის ილ­­ცოს დღე­და­ღამ. დე­და სი­ხა­რუ­ლით ალ­­გებს ჩე­მოდ­ნებს. მე კი ვი­ცი, ში­ში პა­რიზ­შიც არ­ის. ყველ­გან გამ­­ვე­ბა, სა­დაც არ უნ­და წა­ვი­დე. ბე­ბია ერთ­თა­ვად ლოც­ვას მი­კითხავს და სულს მი­ბე­რავს. თუ­ბა ხა­ნუ­მი ყო­ველ სა­ღა­მოს ერთ ჭი­ქა ნა­ხარშს მას­მევს. კი­სერ­ზე, ფე­ხებ­ზე – ათ­­სი ჯუ­რის ლოც­ვა მაქვს შებ­მუ­ლი, ბა­ლი­შის ქვე­შაც ქვეყ­ნის პა­ტა­რა, ოთ­ხად გა­კე­ცი­ლი ქა­ღალ­დი მი­ლა­გია.

    ყო­ველ­­ღე, ოთხ სა­ათ­ზე, კვლავ მახ­სენ­დე­ბა სკო­ლა, ავ­ტო­ბუ­სი, რო­მე­ლიც თან­და­თან მი­ახ­ლოვ­დე­ბა, მაგ­რამ მა­შინ­ვე, რო­გორც მი­ვიწყე­ბუ­ლი სიზ­მა­რი, თეთრ ნის­­ში უჩ­­ნარ­დე­ბა.

    ყო­ველ სა­ღა­მოს, და­ძი­ნე­ბამ­დე, ის­ევ ვი­მე­­რებ ჩემ­­ვის: “აზ­იზ აყ­ას ავ­ტო­ბუ­სის გარ­და, არც ერთ­ში არ ავ­ალ”. ეს ჩვე­ნი პი­რო­ბაა და მე სა­მუ­და­მოდ ამ პი­რო­ბის ერთ­გუ­ლი ვიქ­ნე­ბი. გე­ფი­ცე­ბით. და­ფი­ცე­ბი­სას თვა­ლებს ვხუ­ჭავ და სუნ­­­ვას ვიკ­რავ. გულს დო­ლი­ვით გა­აქვს ბა­გა-ბუ­გი. მჯე­რა, აზ­იზ აყა ჩემს გუ­ლის­ცე­მას გა­­გო­ნებს და მი­პა­სუ­ხებს.

    სამ დღე­ში მივ­დი­ვართ. ბე­ბია ფან­ჯა­რას­თან მიმ­­და­რა და იას­ამ­ნის ფურ­­ლებს ძაფ­ზე აც­ვამს, რომ ყელ­სა და მა­ჯა­ზე შე­მა­ბას. რა მოწყე­ნი­ლია ყვე­ლა… თუ­ბა ხა­ნუ­მიც კი, რო­მე­ლიც ად­რე სულ მან­­ვა-გრე­ხა­ში იყო, შე­იც­ვა­ლა. თვა­ლე­ბი ცრემ­ლით ევ­სე­ბა და ცხვირს სა­ხე­ლო­თი იწ­მენდს.

    …კარ­ზე კა­კუ­ნია. ალ­ბათ, რო­მე­ლი­მე ახ­­ლი ექ­­მია, ან – ერთ-ერ­თი მა­მი­და. ვინ აღ­არ მო­დის ჩვენს სა­ნა­ხა­ვად, დღე­ში ას­ჯერ მა­ინც აკ­­კუ­ნე­ბენ კარ­ზე.

    ჰა­სან აყა შე­მო­დის და კარ­თან ჩერ­დე­ბა. დაბ­ნე­­ლია, შემ­­ბა­რი უყ­­რებს დე­დას. რა­ღა­ცის თქმა უნ­და და ვერ ბე­დავს. რო­გორც ყო­ველ­­ვის, ში­შით იწ­ყებს სლუ­კუნს. გა­რეთ უთ­­თებს, მაგ­რამ ხმას ვერ იღ­ებს.

    დე­და ბრა­ზობს, ვე­ღარ ით­მენს. დგე­ბა და ჰა­სან აყ­ას დე­რე­ფან­ში მიჰ­­ვე­ბა. მი­სი ხმა მწვდე­ბა: “ვინ?”

    ჰა­სან აყ­ას პა­სუ­ხი არ მეს­მის.

    დე­და კი თან­და­თან უწ­ევს ხმას და გან­გა­შის სი­რე­ნა­სა­ვით ზაფ­რავს ყვე­ლას.

    ბე­ბია დგე­ბა, ფან­ჯა­რას ხუ­რავს. სა­ბანს ნი­კა­პამ­დე მა­ფა­რებს.

    ხელ­მე­­რედ მწვდე­ბა ყურს დე­დას ხმა: “ავ­ტო­ბუ­სის მძღო­ლი?”

    გუ­ლი გა­ხეთ­­ვა­ზე მაქვს. ლო­გინ­ში ვჯდე­ბი. ჰა­სან აყა პა­სუ­ხად და­საკ­ლა­ვი ცხვა­რი­ვით საწყ­ლობ­ლად ბღა­ვის.

    დე­და­ჩე­მის კი­ვი­ლი თავ­ში მირ­ტყამს: “ვინ? რა? რო­მე­ლი ავ­ტო­ბუ­სი?”

    ცოცხალ-მკვდა­რი ჰა­სან-აყა გამ­­­ნა­რე­ბუ­ლი ლუღ­ლუ­ღებს. ყურ­ში დე­დას წი­ვილ-კი­ვი­ლი ჩა­მეს­მის. სა­ინ­ტე­რე­სოა, რო­გორ ბე­დავს ვი­ღაც უბ­ად­რუ­კი მძღო­ლი მი­სი ქა­ლიშ­ვი­ლის მო­სა­კითხად მოს­­ლას? ჰა­სან აყ­ას აგ­ზავ­ნის მის­­ვის გა­და­სა­ცე­მად, რომ, თუ კი­დევ გა­ბე­დავს ამ მხა­რე­ში გა­მო­ჩე­ნას, ფე­ხებს მო­ამ­­­რე­ვენ.

    სა­ბანს შორს ვის­­რი, ლო­გი­ნი­დან ვხტე­ბი და ფეხ­შიშ­ვე­ლი, თხე­ლი ღა­მის პე­რან­გით გავ­­ბი­ვარ დე­რე­ფან­ში. თუ­ბა ხა­ნუ­მი ცდი­ლობს, შე­მა­ჩე­როს. ხელს ვკრავ და ვკბენ. დე­და, ჩე­მი უც­ნა­­რი ქცე­ვით გა­­ცე­ბუ­ლი, ლო­გინ­ში დაბ­რუ­ნე­ბას მიბ­­ძა­ნებს. მუ­ქა­რას არ­ად ვაგ­დებ, დე­რეფ­ნის ბო­ლოს, მა­მა­ჩე­მის სა­მუ­შაო კა­ბი­ნეტ­ში შევ­­ბი­ვარ. კარს შიგ­ნი­დან ვკე­ტავ. ფან­ჯა­რა ქუ­ჩა­ში გა­დის, ფარ­დას გვერ­დით ვწევ, სკამ­ზე ავ­დი­ვარ და აზ­იზ აყ­ას ვხე­დავ: და­ტუქ­სუ­ლი ბავ­­ვი­ვით აწ­­რუ­ლი დგას ქუ­ჩა­ში. ხელ­ში პა­ტა­რა შეკ­­რა უჭ­­რავს. აწ­­წი­ლი თმა და­­ვარ­ცხ­ნია, ღი­ლე­ბი ბო­ლომ­დე შე­უკ­რავს. არ უნ­და, რომ მი­სი სვი­რინ­გი და­­ნა­ხონ. ფან­ჯა­რას ვა­ღებ და ვე­ძა­ხი. გარ­შე­მო იხ­­დე­ბა, წას­­ლას აპ­­რებს. უფ­რო ხმა­მაღ­ლა ვე­ძა­ხი, ხელს ვუქ­ნევ. ბრუნ­დე­ბა, თავს მაღ­ლა წევს და მხე­დავს, ის­ევ ის ძვე­ლე­ბუ­რი სი­ნა­ზე ეფ­­ნე­ბა სა­ხე­ზე. ცრემ­ლე­ბი ჩა­მომ­დის, მე თვი­თო­ნაც არ მეს­მის, რას ვამ­ბობ. აზ­იზ აყა თა­ვის ქნე­ვით მე­სალ­მე­ბა. მარ­ტო ღმერ­­მა იც­ის, რა ბედ­ნი­­რია. ჩემ­­კენ მო­დის, იც­­ნის და სა­­ცა­რი რამ ხდე­ბა: აზ­იზ აყ­ას ტუ­ჩე­ბი ეხს­ნე­ბა, პი­რი ბნელ მღვი­მეს მი­­გავს, რომ­ლის სირ­­მე­ში ერ­თა­დერ­თი ოქ­როს კბი­ლი ალ­­დი­ნის ლამ­პა­რი­ვით ან­­თებს, ვი­ცი, რომ ეს ჯა­დოს­ნუ­რი ლამ­პა­რი ყვე­ლა­ფერს ამ­ის­რუ­ლებს. თვა­ლებს ვხუ­ჭავ და ვნატ­რობ, რომ მოვ­­ჩე, ხვე­ლამ გა­მი­­როს და ში­ში მომ­შორ­დეს.

    პა­რიზ­ში სას­ტუმ­რო­ში ვსახ­­დე­ბით. სა­მი დღის მე­რე ექ­­მი მსინ­ჯავს და გრძელ რე­ცეპტს გვი­ტო­ვებს. უკ­ეთ ვარ და ნაკ­ლებს ვახ­ვე­ლებ. ჩე­მი სა­­დუმ­ლო­სა და ოქ­როს ჯა­დოს­ნუ­რი ლამ­­რის შე­სა­ხებ არ­­ვინ არ­­ფე­რი იც­ის. დე­და ჩემს სწრაფ გა­მო­ჯან­­­თე­ლე­ბას ფრანგ ექ­იმს მი­­წერს. მე კი ვი­ცი, ვინ და რამ მო­მარ­ჩი­ნა. ყო­ველ ღა­მე, სიბ­ნე­ლე­ში, საბ­ნის ქვეშ, ხელს ვიწ­­დი ალ­­დი­ნის ლამ­­რის­კენ და ჩემს ჩვე­ულ ლოც­ვას ვი­მე­­რებ.

    პა­რიზ­ში ექვს თვეს ვრჩე­ბით. თე­­რან­ში რომ ვბრუნ­დე­ბით, სკო­ლას მიც­­ლი­ან. ახ­­ლი სკო­ლა სახ­ლი­დან რამ­დე­ნი­მე ნა­ბიჯ­ზეა. ფე­ხით მივ­დი­ვარ და მოვ­დი­ვარ, მაგ­რამ ქუ­ჩა­ში გა­მოს­­ლი­სას გუ­ლი მიმ­ძიმ­დე­ბა, თვა­ლი შა­მი­რა­ნის ავ­ტო­ბუ­სის­კენ გა­მირ­ბის.

    …წლე­ბი სწრა­ფად გა­დის. მე ახ­ალ­გაზ­­და ქალ­ბა­ტო­ნი ვხვდე­ბი. ძვე­ლი ავ­ტო­ბუ­სე­ბის ად­გილს ახ­­ლი მან­ქა­ნე­ბი იჭ­ერს და მათ სა­ჭეს­თან ახ­ალ­გაზ­­და მძღო­ლე­ბი სხე­დან. მე კი, თუმ­ცა დი­დი დრო გა­ვი­და, ჩე­მი ძვე­ლი მე­გობ­რის ერთ­გუ­ლი ვრჩე­ბი. ყო­ველ­­ვის, რო­ცა სევ­და შე­მო­მაწ­ვე­ბა, ან საქ­მე­­ბი ამ­­წე­წე­ბა, ბავ­­ვო­ბის მო­გო­ნე­ბე­ბი­დან ჩე­მი მე­გობ­რის მა­გი­­რი სა­ხე გა­მოკ­­თე­ბა ხოლ­მე. მი­სი ოქ­როს კბი­ლის ელ­ვა­რე­ბა ცის­­რის ვარ­­­­ლა­ვი­ვით მი­ნა­თებს ღა­მეს.

    …მო­სახ­ვევ­ში სა­მოც­და­მე­­თე მარ­­რუ­ტის ავ­ტო­ბუ­სი უხ­ვევს და ნე­ლა მო­­წევს წინ. ყურ­ში ბავ­­ვუ­რი ხმა ჩა­მეს­მის: “აზ­იზ აყ­ას ავ­ტო­ბუ­სის გარ­და, არც ერთ­ში არ ავ­ალ”.

    ჩე­მი გო­გო­ნა წინ მის­­რებს. ავ­ტო­ბუ­სის მძღოლს ხელს უქ­ნევს. თვა­ლე­ბი ან­ცი და იდ­­მა­ლი ფიქ­რით ევ­სე­ბა. იქ­ნებ, მა­საც აქვს სა­­დუმ­ლო, რო­მელ­საც არ მიმ­ხელს? რო­გორც მე არ ვუმ­ხელ­დი არ­­ვის, არც დე­დას, არც ჰა­სან აყ­ას და არც ალ­ვის ხე­ებს ბა­ღის სიღ­­მე­ში.

    © “არილი”