პოსტები კატეგორიიდან: ესე

თემურ კობახიძე – მო­დერ­ნის­ტუ­ლი კარ­ნა­ვა­ლი ტო­მას ელ­ი­ო­ტის ვე­ნე­ცი­ა­ში


განვაგრძოთ კითხვა

ემილ მიშელ ჩორანი – მირ­ჩა ელ­ი­ა­დე


განვაგრძოთ კითხვა

ემზარ კვიტაიშვილი – სი­ცა­რი­ე­ლე

 

განვაგრძოთ კითხვა

ზურაბ კიკნაძე

ბუკინისტები

რას ყიდულობს ეს კაცი იმაზე უკეთესს, რასაც ყიდის? ეს კითხვა ხაიამის ერთი რობაის თემას ჰგავს. მაგრამ – სად ღვინო, სად წიგნი? ღვინის გამყიდველს არავინ უშლის სვამდეს ღვინოს და ყიდდეს კიდეც. თითქოს არც ბუკინისტს უშლის თავისი პროფესია წიგნის კითხვას, მაგრამ განა მხოლოდ სმაა მთავარი, ან კითხვაა არსებითი? ცდება, ვინც ფიქრობს, რომ წიგნი მხოლოდ წასაკითხად არსებობს. მისთვის, ვინც წიგნს პრაგმატული თვალით უყურებს, თუნდაც როგორც ცოდნის მიღების საშუალებას, დაფარულია მისი არსების ეპოქალური სიმბოლიზმი. ის არ არის საშუალება, ის სიმბოლოა. ყველას უნახავს ეკლესიის კონქში პანტოკრატორის კალთაზე გადაშლილი წიგნი. ჩვენი ცხოვრების გზამ, ჩვენმა წარსულმა და მომავალმა, მთელმა სამყარომ მისი ბედითურთ წიგნის სახე მიიღო. ეს სიცოცხლის წიგნი ნიშანს გვაძლევს, რომ ჩვენ ჯერ კიდევ წიგნურ ცივილიზაციაში ვიმყოფებით, მიუხედავად მუდმივად მზარდი კომპიუტერული საოცრებებისა (ისიც კი ვერ გასცდა წიგნის ფორმას). მომხმარებლურ-პრაგმატული მიდგომა წიგნისადმი პირწმინდად გამორიცხავს მასთან ურთიერთობაში ეკსისტენციალურ მომენტს. ადამიანი უნდა ჩაწვდეს ამ ურთიერთობას, ამ სიტყვის ეტიმოლოგიური მნიშვნელობით, სადაც ერთი არის მე, მეორე – შენ. ერთი სწავლულის აზრით, წიგნში მკვდარია მისი ავტორი. და თუ წინ წავალთ, დავასკვნით, რომ მკვდარი ავტორის შემთხვევაში წიგნია ცოცხალი, უფრო ცოცხალი, ვიდრე ზოგიერთი ცოცხალი ავტორი.ხმარებიდან გამოსული წმიდა წიგნების სხეულს მიწაში მარხავდნენ, რათა მათი სული ისევ იმ ცას დაბრუნებოდა, საიდანაც იყო გადმოსული. ყველა წიგნს თავისი სხეული და თავისი ცა აქვს. წიგნის სხეულს, დაფლეთილს და დაძენძილს, საბოლოოდ მიწა მიიღებს. როდის მიაკითხავს უკანასკნელი წიგნის სული თავის ცას? 50-იან წლებში თბილისის არცთუ მრავალრიცხოვან ბუკინისტთა შორის მე და ჩემი მეგობარი რამდენიმე მათგანს დავუახლოვდით. მივენდეთ თავისთავადი გულწრფელობით, უშიშარი გულახდილობითაც კი, რაც იმ ხანებში თვით თანატოლ სტუდენტთა შორისაც არ იყო ადვილი მისაღწევი. პირველთაგან იყო ერთი, ვინც ჩვენს ცნობიერებაში პირველმა შეასხა ხორცი სკოლის ხანაში გაგონილ სიტყვას – “ბუკინისტს”. და ის, ვისთვისაც ჩვენ მხოლოდ ხელმოცარული კლიენტები უნდა ვყოფილიყავით და ვიყავით კიდეც. იქნებ ამ ხელმოცარვის საკომპენსაციოდ იგი მამაშვილურ რჩევა-დარიგებას არ გვაკლებდა. “აѕა, ამანაც გააბოლა”, იტყოდა სუმბათ ლოტოევი, როცა რომელიმე ჩვენგანი მორიგი სიგარეტის მოსაკიდებლად გადაიხრებოდა მოხუცი ბუკინისტისკენ, რომელიც დაულახავ ზღურბლს იქით ფილაქნის იატაკზე აძუგძუგებული მუნდშტუკში ჩასმულ “იუჟნიეს” აბოლებდა. “იუჟნიე” ნახევარი სიგრძისა იყო და ქმნიდა ილუზიას, თითქოს მწეველს შეეძლო ზედმეტი ნაფაზებისგან თავი დაეზოგა. მაგრამ სუმბათა, დაბალი ტანის, ზომიერად ჩაფსკვნილი, სქელწითელცხვირა მოხუცი ჩვენსავით ზედიზედ ეწეოდა ამ განახევრებულ უფილტრო სიგარეტებს. ჩვენ, რამდენიმე, უფრო ხშირად, ორი მეგობარი, ვერაზე, იმ ხანად ერთადერთ ბუკინისტურ მაღაზიაში ვხვდებოდით სუმბათას. სუმბათა ხალისით შეგვირჩევდა ხოლმე საჭირო წიგნს. რომელი გრძნობით, რა ინტუიციით ხვდებოდა წიგნის სავარაუდო არსებობას თავის თვალსაწიერში? იყო წიგნები, რომელთაც არასოდეს გაუჭაჭანებია ქალაქში, ეს უტყუარად იცოდა ბუკინისტმა, და იყო წიგნები, სადღაც ვიღაცის საკუჭნაოში დალექილი. ბოლო დრომდე ვინახავდი (თანდათან მეფანტებოდა, მეკარგებოდა წიგნთა არდაბრუნების ქართული წესის მიმდევარ მთხოვნელთა გამოისობით) წიგნებს, სადაც, მისი რჩევით, შემეძლო ცნობები ამომეკრიფა ფრანჩესკო ასიზელისა თუ ანრი ბერგსონის შესახებ, ვიდრე უშუალო წყაროები გამოჩნდებოდა. სუმბათაც გვაიმედებდა. არ მახსოვს, მას შემოეძლიოს ზერელე ავტორის უსარგებლო წიგნი. ხშირად დაუშლია კიდეც, როცა გამოუცდელობით, გამოცემის გარეგნული ბრწყინვალებით მოხიბლულნი, გავიწევდით საყიდლად, – “არ გინდა ეგ, არ გინდა. უკეთესი გამოჩნდება”. და მართლაც, გამოჩენილა. იმხანის ბუკინისტურ მაღაზიაში ჩანდა წიგნები. საუკეთესო კერძო ბიბლიოთეკათა გაყიდვის ჟამი იდგა. ყიდდნენ პროფესორთა ქვრივები ან რეპრესირებულთა ოჯახები. ტრაგიკული დროის ექოს ჩვენ ხანამდეც მოეღწია. იყო ჟამი ვისთვის განფანტვისა, ვისთვის შეკრებისა. კვირაში ერთხელ, როცა ახლით ივსებოდა მაღაზიის თაროები, ჩვენ მღელვარებით გავრბოდით ღლავის მოლოდინში. რადგან იყო წიგნებს შორის დიდი თევზი და იყო ხამსა, როგორც უწოდებდა მათ სუმბათას მეტოქე ბრაზიანი ბუკინისტი წვრილმან ბროშურებს. თუმცა უნდა გამოვტყდე, რომ ჩვენს მღელვარებას იმდენად ახლადშემოტანილი განძის ხილვა კი არ იწვევდა, არამედ უფრო იმის მოლოდინი, რომ მათ თვალდახელშუა აგვაცლიდა მდიდარი მყიდველი. ეს გარდაუვალი იყო. იყო ჩვენს დროში თავისებური ძუნწი რაინდი, გვარად პიტოევი, რომელიც არაფერს გვიტოვებდა გასახარად, იმ ხამსის გარდა, რომელიც დიდ თევზებს მოѕყვებოდა ხოლმე ჩაბარება-მიღების დროს, როგორც იმდროინდელ გულწრფელ ლექსებს “პარავოზად” ცნობილი სტრიქონები. ამ დროს სუმბათა ვერ გვშველოდა. ბატონი პიტოევი, დამცრობილი ტანის, მუდმივმოლაპარაკე ბიბლიოფილი ან, იქნებ, ბიბლიომანი, ნამდვილი პირატი, პირწმინდად ხვეტდა თაროებს და დახლებს. ააგებდა წიგნების კოშკურებს, მჭიდროდ გათასმავდა და გააქანებდა, რათა მიუწვდომელ კოშკში თავისი ახალგაზრდა (როგორც ამბობდნენ) ცოლის უჩუმრად შეეპარებინა. როგორ შეგვეძლო, გვეთხოვა სუმბათასთვის რომელიმე ღლავის ჩვენთვის გადანახვა? როგორ გადაგვიმალავდა, როცა იქ დარაჯად პიტოევი იდგა, რომლის თვალს რამდენადმე ყურადსაღები ხამსაც კი არ გამოეპარებოდა. თუ მოვასწრებდით, ხდებოდა იშვიათად, თვალს თუ ჩავუკრავდით ჩვენს მფარველ მეგობარს, ვანიშნებდით რომელიმე საკბილოზე, რომ როგორმე დახლქვეშ შემოედო რამდენიმე დღით. ჩვენდა სავალალოდ, თაროთა განახლებისა და სტიპენდიის აღების დრო არ თანხვდებოდა ერთმანეთს, მაგრამ მაინც, მიუხედავად ამ დაბრკოლებისა, შეგვიძენია საოცნებო გამოცემები, მზეთუნახავები, რომელთაც მანამდე მხოლოდ სახელწოდებით თუ ვიცნობდით. “ო, ეს იოდლია”, თქვა ერთხელ ჩვენმა სუმბათამ იურისპრუდენციის ერთ წიგნზე იმ ინტონაციით, რომ ამ გვარს – იოდლს დიდი შანსი მიეცა, მნიშვნელოვან და იშვიათ წიგნთა საზოგადო სახელად ქცეულიყო. და, მართლაც, ამის შემდეგ იოდლი საიდუმლო პაროლი შეიქნა. მის გაგონებაზე პიტოევი ყურს ცქვეტდა, სწრაფად შემოგხედავდა და ისევ დახლზე დახვავებულ იოდლებს მიუბრუნდებოდა. არჩევდა, გადაარჩევდა, ყოყმანობდა, დაწუნებულს გადაყრიდა. ერთი ნატვრა გვქონდა, შეშლოდა ან ვერ შეემჩნია, ვისუსებოდით როგორც ჭადრაკის მოწინააღმდეგის მცდარი სვლის მოლოდინში. მაგრამ პიტოევი არ იყო ზერელე, არც გაფანტული. სად ѕქონდა ამდენი შეძლება? ან სად არის ახლა მაშინდელი მისი დოვლათი, ხომ უნდა ეწყოს სადმე ერთად ან ცალ-ცალკე? ვიზიარებ მისი პატრონის (სადაც არის) გულისწუხილს მათ გამო, სადაც არიან, თუ მრჩობლად, თუ ეულად თუ გაშორიშორებულნი. როგორ მოხდა, არ მახსოვს, მაშინ ვიცოდი, სუმბათა მაღაზიის კედლებს გარეთ აღმოჩნდა. იქნებ იმ ბრაზიანი მეტოქის ხრიკები იყო? მერე ჩვენ იმ ბრაზიანსაც დავუახლოვდით (თუმცა ხმები რაღაც-რაღაცებს აბრალებდნენ) იოდლების ეშხით. ბრაზიანი ბუკინისტი – “ციკლოპა” (ცალთვალახვეულობის გამო), ახლობელთაგან “ნელსონად” წოდებული, იმხანად ცნობილი პროლეტარული მწერლის სახლიკაცი იყო და, როცა ერთხელ მისი ძმის ხამსას ვაჩეჩებდით ჩასაბარებლად, გაბრაზებულმა შორს მოისროლა (ვინ შეურაცხყო – ავტორი თუ მიმტანი?) და აღარც დაგვლაპარაკებია სხვა წიგნებზე. ცნობდა ციკლოპა ქართულ წიგნს, განსაკუთრებით რევოლუციამდელს. სუმბათა თავად, პერსონალურად იყო რევოლუციამდელი და სწორედ ამიტომ დარჩენილიყო უმაღაზიოდ, ეს სუმბათა, ლოსკის მსმენელი პეტერბურგში, ოოო, Оბპსოპგაოივ იოტუიტიგითნა! ნიკოლაი ონუფრიევიჩ! და ნაღვლიანად იღიმოდა. აქ, მისთვის აღკვეთილი მაღაზიის წინ, საზიარო დახლთან იდგა სუმბათა სიცოცხლის ბოლო წლებში, ტკეპნიდა ტროტუარს და ძველებურად არჭობდა მუნდშტუკში თავის ქონდრის სიგარეტებს და ѕაერზე აბოლებდა. სწორედ ამ ხანებში იყო, რომ სუმბათამ შინ მიმიწვია და მე ვისწავლე მისი სახლი ჩუღურეთში (თუ სვანეთის უბანში). განა ყველა წიგნი გამოѕქონდა გასაყიდად? გაგაცვიფრებდა თაროების სისავსე. აქ იოდლიც იყო და ღლავიც. სუმბათა შრომობდა, აქართულებდა “შარდენის მოგზაურობას საქართველოში”. უჯდა სასადილო მაგიდას პურის ნამცეცებს შორის, რომელთა გადახვეტა ვერ მოესწრო, იქნებ არც უცდია, მის ქალს, რომელმაც არც მისი ქართული იცოდა, არც შარდენის მოგზაურობა ამ ქვეყნად. მიიყვანდა ბოლომდე? ѕქონდა მას სხვადასხვაენოვანი ბიბლიების მცირე კოლექცია. “საკრა ბიბბია”, იტყოდა, – “ბიბლია არა: ბიბბია. ეს იტალიურია”. არც ეს ბიბბია, არც სხვა რომელიმე ბიბლია არასოდეს გამოუტანია გასაყიდად. ან ვინ წარმოიდგენდა მათ დახლზე სხვა წიგნებს შორის? ნამდვილად არ გარევდნენ წმიდას რიოშში. ეს წიგნი მუდამ ტრანსცენდენტური იყო ყველასგან და ყველაფრისგან, როგორც მას შეეფერებოდა (იქნებ აქ გამოჩნდა ერთადერთხელ და მისდაუნებურად ათეისტური ხანის ბუკინიზმის სიკეთე?). დავდიოდი პერიოდულად სვანეთის (თუ ჩუღურეთის) წყნარ უბანში და სუმბათა ახლა აქ მირჩევდა წიგნებს. ვამთხვევდი ხელფასის აღების დროს და ძველებური გულისძგერით (“თუ დამხვდება?”) ველოდი კარის წინ მასპინძლის გამოჩენას. ერთხელაც ჯიბეღონიერი გავემართე, მივდიოდი შიშით, რომ ჩემს მისვლამდე ვინმე მეკობრე სხვა პიტოევს (თავად სადღა იყო!) არ გადაეძოვა იქაურობა. ჩემს კაკუნზე, კიბის ბოლოს, მცირე შეყოვნების შემდეგ გამოდის ქალი, თალგამის თუ ჭარხლის (ან უფრო რაღაც ბიოლოგიურის, საქონლის ენა თუ იყო) ფხეკით. კითხვაზე “სუმბატ მიხაილოვიჩ დომა?” მპასუხობს ცრემლიანი, თავაუღებლად: “სუმბატა მიხაილოვიჩა ნეტ ბოლშე”. მე ვფიქრობ, სუმბათ ლოტოევი იმ ძველი მოდგმის უკანასკნელი ბუკინისტი იყო, რომლის კუდებსაც შევესწარით. მათგან თითოეულს თავისი მიდგომა ѕქონდა კლიენტისადმი, გაქანება, მოწოდების სიმაღლე, მეთოდები. სად იყო მაღაზიები. ერთადერთი ვერაზე. საკუთარი დახლის უქონელნი სახლში იბარებდნენ კლიენტებს. ზოგიერთნი არ ამხელდნენ თავიანთ მისამართს, თავად დადიოდნენ კარდაკარ. იყო მათ შორის ერთი, გამოუცნობი წარმოშობის, შავზე შავი, ნატიფი მანერებით, მეძვირე, სრულიად დაუმსახურებლად ცეცხლი ეკიდა მის წიგნებს. იმ გამოუცნობმა, რომლის არც გვარი, არც სახელი აღარ მახსოვს, არც ის მახსოვს, ვიცოდი თუ არა, ამ უგვარო-უსახელომ ნახევარი დღე გაატარა კარადის წინ ჩემს მოსვლამდე. შინ რომ დავბრუნდი, მითხრეს, იქ “ის” არისო (უკანა ოთახში). “ის” იდგა შუშებიანი კარადის წინ გაუნძრევლად ზურგსუკანხელებდაწყობილი და მოთმინებით შეѕყურებდა წიგნებს, როგორც თევზებს აკვარიუმში. “ის” ამბობდა: ია ნიკოგდა ნე პრიკასაუს კ კნიგამ ბეზ ვედომა ვლადელცა. კნიგი სვიაშჩენნი”. და თითქოს ბეჯითად ასრულებდა ამ ნაძალადევ ფსევდოსაკრალურ წესს. იქნებ სხვა სიკეთესთან ერთად, როგორც შინაურებს მოეჩვენათ, იქნებ მოთვალთვალეც იყო ან მისანი, რომელსაც შეეძლო კარადის მინის მიღმიდან გამოეტანა პატრონის დაფარული ფიქრები, ვინაიდან თქმულა: შენი წიგნები გამხელენ შენ. ეს სიბრძნე კარგად ვიცოდით, თან უფროსი მეგობარი გვაფრთხილებდა, იოდლი წიგნები შიშვლად არ გვეტარებინა ქუჩაში (სადაც ზოგჯერ დილიდან გვიან ღამემდე გვიხდებოდა სიარული, ვიდრე პირველი სახმილავის “დაიშალეს” ძახილს არ გავიგონებდით), არამედ “კომუნისტ” გაზეთში შეფუთული, რომ ავი თვალისთვის აგვერიდებინა (წიგნი თუ პატრონი?). იყო უმაღაზიოთა და უდახლოთა შორის სამადაშვილი (თუ სამადალაშვილი, “ამას ნიშნეულობა არა აქვსო”, ამბობდა), ვანო. სულმუდამ შინ გეძახდა, გპატიჟებდა თითქოს საქეიფოდ, რომ ენახვებინა თავისი სანაქებო საპატარძლოები. “ედიშერ (გიორგაძე), წავიდეთ ვანოსთან? რა ხანია, გვეძახის”. მიხვიდოდი ქაშვეთის ქუჩაზე, ბაღის გასწვრივ, ტროტუარის სართულზე. არ ვიცი, სულმუდამ ასე იყო, თუ ჩვენს მოსვლას მიუსადაგებდა, შუაგულ ოთახში დაგვხვდებოდა მოზრდილი ზვინი. და შენ უნდა გექექა იგი, გეძებნა გვირაბებში. მასპინძელი კი მაღალი, ელეგანტური, ოდნავ მობარბაცე, შეზარხოშებული, თავს ადგა ზვინს და გაუთავებლად ხოტბავდა თავის დოვლათს. ჩანდა, რომ ეს იყო ნაშთი, ნაშთი ძველი დიდებისა, როგორც იქ, იმჟამინდელ ლენინგრადის ქუჩაზე, სადაც პერიოდულად მივაკითხავდით, როგორც კი საიოდლე სახსარს მოვიხელთებდით. სამადალაშვილზე კი დავსძენ, რომ ის არად აგდებდა შემოთავაზებული წიგნის ნაკლულ გვერდებს, “ამას ნიშნეულობა არა აქვსო”, იტყოდა, “შენ მთელი ნახეო” (იმხანად გავრცელებული ანეკდოტისამებრ). იქ კი, ლენინგრადის მყუდრო ქუჩაზე, თითქოს პეტერბურგული კაპიტალური სახლის მესამე სართულზე გველოდა ჩვენი ხელით გადაწყობილი წიგნები მათი თავდაპირველი ფუნდამენტური ყდებით ან თავად მფლობელის მიერ ყდაგადაკრულნი, რომელთა ბოლო გვერდზე ფანქრით ფაქიზად სუმბათას დაწესებული ფასი ეწერა. აქ ცხოვრობდა ევროპაში განსწავლული ტექნიკური თუ საბუნებისმეტყველო დარგის პროფესორი, აკადემიკოსი. მისი ქვრივი იმ უზარმაზარ დარბაზში, რომლის კედლები დაფარული იყო ჭერამდე აშენებული კარადებით, ნიავივით შემოდიოდა და გადიოდა, თვალებში მუდმივი ცრემლი უკიაფობდა, თითქოს ცრემლად ქცეულიყო თვალი, ახალი თუ იყო მწუხარება, ან იქნებ ეს სულაც არ იყო ცრემლი, არამედ მისი თვალების თვისება. ქვრივი ადვილმისაწვდომ და ამიტომაც მდარე მისტიკაში იყო გადავარდნილი. ხელში სულმუდამ ერთი და იგივე წიგნი ეჭირა – ედუარდ შიურეს Les grands inities, გვთხოვდა რუსულ თარგმანს, კარგად არ ესმოდა ფრანგული. ეს დარბაზი ექვსმეტრიანი ჭერით მართლაც მზეთუნახავებს ინახავდა. ჩვენ მივუსწარით კუდს, ნაშთს ძველი დიდებისა, რომელსაც ნამდვილად ვერა განძი ვერ შეედრებოდა თბილისში. გამეჩხერებულ თაროებს ეტყობოდა პიტოევის თუ მისი რომელიმე პარადიგმის თარეშის კვალი. მივიდოდით, გადავაწყობდით არჩეულ წიგნებს. წავიდოდით. როცა იგრძნობდა, რომ საკმარისად დაგროვდა გადაწყობილი წიგნები, მოვიდოდა სუმბათ ლოტოევი, დინჯი, პატიოსანი, შეაფასებდა, დააწერდა ციფრს და წავიდოდა. საბუნებისმეტყველო თუ ტექნიკური დარგის პროფესორის, გვარად ზავრიევის – ბიბლიოთეკის ნაშთი პირწმინდად ѕუმანიტარული იყო. უკლებლივ ყველა წიგნში, რომლებიც იმ დარბაზში შევიძინე, მათი მფლობელის წანაკითხს არეებზე ფანქრით (მხოლოდ ფანქრით) გამოსახული ჩიტები, ნოტაბენეები, კლაკნილები, შენიშვნები ამხელდა. კარდაკარ მოსიარულეთაგან, იმათგან, ვინც მარადჟამს ვაგაბუნდობდა ამ ქალაქში, იყო ერთი, რომელიც საკუთარი სახელით არავის მოუხსენებია. ეს იყო პეხო, ლეგენდარული პეხო. დაათრევდა სიძველისგან კანდახეთქილ პორტფელს, რომლის თავდაპირველი ფერი, აქა იქ გამომკრთალი, მისი თმის ბობრ-წითურ ფერს ეხამებოდა. ეს პორტატული, მის ასევე გახუნებულ პალტოს შეზრდილი, სათავსი შემთხვევითი წიგნებით იყო გატენილი. იშვიათად თუ ამოაძვრენდა ღლავს. რატომ? იმ ხანებში ამომშრალიყო წიგნების წყარო, კერძო ბიბლიოთეკები, როგორც იმ ზავრიევისა, დაცლილიყო, ხოლო ახლადნაგები კოშკებიდან თუ პიტონის მუცლიდან აღარ გამოდიოდნენ მზის სინათლეზე მზეთუნახავები. გვალვები იდგა. პეხო დადიოდა კარდაკარ დაუზარებლად ხამსების საძებრად, იქნებ სადმე ღლავსაც გადაწყდომოდა. პეხოს მოსწონდა ჩემი იოდლოთეკა, რომელიც იმხანად პერიოდულ ცვალებადობას განიცდიდა, თუმცა განძი, რაც იყო, მუდმივად რჩებოდა. მიქებდა მას და ეს ნაქები ბირთვი, ვატყობდი, როგორღაც ჩვენი ურთიერთნდობის საწინდარი იყო. ვგრძნობდი მის სრულიად არამერკანტილურ დამოკიდებულებას ამ ბირთვისადმი. მაგრამ მე მქონდა მოძულებული საგანძური სარდაფში, საიდანაც პეხოს მოსვლისას ამოვყრიდი ჩემთვის ყავლგასულთ და პეხო ფლეგმატურად, თითქოს გულგრილად არჩევდა, გადადებდა, მერე მიѕქონდა თავის გზაზე, რათა ქუჩაში (ყოფილი შტაბის წინ), სადაც დახლის ერთი კუთხე ეჭირა, განელაგებინა მყიდველის მოლოდინში. შეკითხვაზე, ვის უნდა, პეხო, ეს წიგნები-მეთქი, წარმოთქვამდა ბუკინისტურ სიბრძნეს, ყველა წიგნს თავისი მკითხველი ѕყავსო. ისინი ერთმანეთისთვის იბადებიანო. და მიѕქონდა პეხოს უსარგებლო ხამსა, მისუფთავებდა გადატვირთულ საგანძურს. მაგრამ პეხო იმ კრებულს, ნამდვილ საგანძურს, რომელსაც ხოტბას ასხამდა, არც ეკარებოდა. პირიქით, მოწადინებული იყო წვლილი შეეტანა მის შევსებაში. დღემდე (და მარადის) მის ვალში ვარ პავსანიას ორტომეულისთვის (ახლაც მეჩვენება, რომ იაფად მერგო), როგორც თავად დაურჩა ვალად ერთი რუსი კლასიკოსის მრავალტომეულის პირველი ტომი. პეხო ანუ სერგო მდივანი, ბაქოს საბილიარდოებსა თუ საეჭვო სახლებში სიყრმიდანვე ნათრევი, ამ სახელით ვიღაც პედერასტის გამო სრულიად უსამართლოდ შერქმეული (თავად ყვებოდა), მეორე მსოფლიო ომიდან ალაფით დაბრუნებული, მაგრამ არა სხვათა მსგავსად საპნის ყუთებითა და სხვა უტილიტარული მატერიით დატვირთული, ეს პეხო გერმანიის რომელიღაც დარბეული პატარა ქალაქის ბიბლიოთეკიდან წამოღებულმა ნადავლმა შექმნა ბუკინისტად. მრავალი წელი ასაზრდოვა ამ დამსახურებულმა ტროფეიმ, როგორც იტყოდა. ეს წარსულში იყო და ყვებოდა, როგორც ლეგენდას. პეხო გესტუმრებოდა, ქუდმოუხდელ თავს მაღლა ასწევდა და თვალდახუჭული სკანდირებდა პუშკინის დაუმთავრებელი “ეგვიპტური ღამეების” საკუთარ გაგრძელებას. პეხო ბრიუსოვს ეჯიბრებოდა და დაჯერებული იყო თავისი იამბების უპირატესობაში. “ი ვოზნოსილი დიფირამბი… “ნეტ, პეხო, დიფირამბი ნე აპოლონუ ვოზნოსილი, ა დიონისუ. პეანი, პეხო, პეანი”. “ეტო პრავდა, ტი უვერენ?” პეხო, თვითნება, სხვა ყველაფერში უცერემონიო, არ მოიმიზეზებდა პოეტურ ლიცენციას. პეხო, ბილწსიტყვა, არ შეუკურთხებდა არც პეანს, არც დიონისეს. პეხო, ვაგაბუნდი, საკვირველი იყო, პატივს სცემდა კლასიკურ ფუნდამენტალიზმს. პეხო რომ მოკვდა, ქუჩაში რომ დაეცა, ვიგრძენით, რომ დასრულდა თბილისური ბუკინიზმის ერა. აღარ იყო ლოტოევი, აღარ იყო ნელსონი, აღარც სამადალაშვილი და აღარც ის გამოუცნობი. მაგრამ დარჩა ერთი, თუმცა ის არ იყო მათი მოდგმისა. სულ სხვა კულტურას ეკუთვნოდა. როცა ის მოვიდა, სუმბათას ყოფილ მაღაზიაში, იმ დღეს ნაყიდ წიგნს ედიშერმა გულწრფელად წააწერა: “კეთილი იყოს შენი მოსვლა, კიმოთე”. ის წიგნიც ღირდა ამ სიტყვებად, რომლებიც დღესაც ამშვენებს მას, თუ კიდევ არსებობს, თუ სადმე თაროზე ჯერ კიდევ იკავებს ადგილს. ѕქონდა კიმოთე მახაურს ბუკინისტის მოწოდება? ცოტა უჩვეულო იყო. ცნობდა წიგნს? ცნობა ჯერ არ იყო, თანდათანობით მოდიოდა. კარგად მახსოვს ის დღე, როცა ახალმოსულმა მარკშეიდერსკოე ისსკუსსტვო-ს ხელოვნების თაროზე მიუჩინა ადგილი. “ეѕ, კიმოთე, კიმოთე”, ჩვენ გვეცინებოდა. კიმოთე კი თანდათან სწავლობდა, ეუფლებოდა წიგნის ცნობის, შეფასების ხელოვნებას სუმბათასა და იმ ბრაზიანი ნელსონის წყალობით, რომელიც სუმბათას ხანიდან მოყოლებული დირექტორობდა თუ საქონელმცოდნეობდა ამ მაღაზიაში. მაშინ ჩვენ არ ვიცნობდით კიმოთეს სამყაროს – არ ყოფილა მოკლებული მისი არაორდინალური ბავშვობა და ყრმობა დრამატიზმს. კიმოთე მახაური, ფშაველი, შარახეველი, მამით ობოლი, დედის გაზრდილი. სოფელ შარახევში, სადაც გომეწრიდან გადმოხვეწილი მახაური იყო შეხიზნული, მარაულები მძლავრობდნენ, როგორც ძირძველნი. მათ გვარზე იძულებით ეწერებოდნენ ეული, სუსტი გვარები. მახაური არ ჩაეწერა, მაგრამ ვერ გასტეხეს, ვერ გადაიბირეს გვარზე. ბოლოს მოიკვეთეს. ასე ყოფილან რევოლუციამდე. გასაბჭოების შემდეგაც მარაულებს არ შეუწყვეტიათ იძულება ობლის შვილზე, რომ მას მიეღო მათი გვარი. მაგრამ დედა მაგრად დამდგარა: მამის გვარი შეუნახა კიმოთეს. გვარიც და სახელიც. სახელიც, რადგან სახელიც ѕქონდათ გამზადებული მისთვის – პავლე, გარდაცვლილი მარაულის სახელი. “იმ პავლეს ძმა მაინც პავლეს მეძახდაო” – იგონებდა. და დარჩა კიმოთე – კიმოთედ, მახაური – მახაურად, და სადღაც პავლე. ხსოვნაშია სურათი: შუა პროსპექტზე დღევანდელ ტელეგრაფთან, სადაც ძველ შენობაში წიგნების მიმღები პუნქტი იყო, წიგნების შეკვრით ხელში დგას კიმოთე, გადმოსვლას აპირებს გამოღმა მხარეს, მაღაზიისკენ, სადაც ჩვენ ველოდებით, რადგან ხუთშაბათია, შევსების დღე. კიმოთეს მოღვაწეობის ბოლო ხანებში იკლო იოდლი-იოდლი წიგნებმა. გაღარიბდა დახლი და თაროები. მაღაზიაც წაართვეს. ბევრჯერ ატარეს აქეთ-იქით. ბოლოს, ერთ ვიწრო დარაბაში შეამწყვდიეს (სასტუმრო “საქართველოს” პირდაპირ). გამრავლდა ხამსა და ნაყარ-ნუყარი. გვალვა იდგა მთელ ქვეყანაში. კიმოთეს ბოლო წლები ბუკინიზმის დეგრადაციის წლები იყო. ის მოესწრო მის სულისღაფვას… დგებოდა, დადგა კიდეც ახალი დროება, რომელმაც სრულიად ახალი ურთიერთობანი მოიტანა კლიენტსა და ბუკინისტს შორის, წიგნსა და პატრონს შორის. გაუჩინარდა წიგნი, როგორც ნივთი თავისთავად. მას განშორდა იდუმალება, როგორც გარეთ გასულ მზეთუნახავს.

(c) ”არილი”

ზაზა აბზიანიძე – Homo Ludens (ლი­ტე­რა­ტუ­რუ­ლი თა­მა­ში)

 

განვაგრძოთ კითხვა

დავით ზურაბიშვილი

თა­ვი­სუფ­ლე­ბის საფ­რ­თხო­ბე­ლა

(იეღ­ო­ვას მოწ­მე­ე­ბი, რო­გორც თა­ვი­სუფ­ლე­ბის ინ­დი­კა­ტო­რი)

სექ­ტან­ტო­ბის მო­ძა­ლე­ბის გა­მო ისე ხში­რად და ისე ემ­ო­ცი­უ­რად გამო­ხა­ტა­ვენ შეშ­ფო­თე­ბას არა მხო­ლოდ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს სა­მო­ცი­ქუ­ლო ეკ­ლე­სი­ის, არ­ამედ სა­ე­რო ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის, ოპ­ო­ზი­ცი­ი­სა და ინ­ტე­ლი­გენ­ცი­ის იერ­არ­ქე­ბი, გა­უც­ნო­ბიერ­ე­ბელ ად­ა­მი­ანს შე­საძ­ლოა მარ­თ­ლაც ეგ­ო­ნოს, რომ ქვე­ყა­ნას რა­ღაც უბ­ე­დუ­რე­ბა ემუქ­რე­ბა. არ­ა­და, თუ­კი რა­ი­მე უბ­ე­დუ­რე­ბის მსგავ­სი ხდე­ბა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში, ეს სწორედ ან­ტი­სექ­ტან­ტუ­რი ის­ტე­რიაა. ის­ტე­რია, რო­მე­ლიც მარ­თ­ლ­მა­დი­დებ­ლო­ბი­სა და ქართვე­ლო­ბის სა­ხე­ლით მიმ­დი­ნა­რე­ობს, მაგ­რამ მა­მოძ­რა­ვე­ბე­ლი მო­ტი­ვე­ბი სულ სხვაა. ეს ის კლა­სი­კუ­რი შემ­თხ­ვე­ვაა, რო­დე­საც მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა აქვს არა იმ­ას, თუ რა გზაა არ­ჩე­უ­ლი, არ­ა­მედ იმ­ას, რაც ამ გზის არ­ჩე­ვის­კენ გი­ბიძ­გებს.

იეღ­ო­ვას მოწ­მე­თა შვი­დი მო­მაკ­ვ­დი­ნე­ბე­ლი ცოდ­ვა

ან­ტი­სექ­ტან­ტუ­რი აჟ­ი­ო­ტა­ჟის მთა­ვა­რი “ბო­რო­ტი,” რა­ღა თქმა უნ­და, იეღ­ო­ვას მოწ­მე­თა სექ­ტაა. მათ მი­მართ ყვე­ლა­ზე ხში­რია ბრალ­დე­ბე­ბი, მათზე ბევ­რი იწ­ე­რე­ბა პრე­სა­ში, მათ შე­სა­ხებ ბევრს ლა­პა­რა­კო­ბენ ტრი­ბუ­ნი­დან. და რამდე­ნა­დაც ყვე­ლა სხვა რე­ლი­გი­უ­რი მიმ­დი­ნა­რე­ო­ბის მი­მარ­თაც პრაქ­ტი­კუ­ლად იგ­ივე ბრალ­დე­ბე­ბი გა­მო­ი­ყე­ნე­ბა ამ­ი­ტომ მარ­თე­ბუ­ლი იქ­ნე­ბა, თუ ან­ტი­სექ­ტან­ტუ­რი კამპა­ნი­ის სა­კითხს სწო­რედ ან­ტი­ი­ე­ღო­ვის­ტუ­რი კამ­პა­ნი­ის ჭრილ­ში გან­ვი­ხი­ლავთ.

მა­ინც, რაა ას­ე­თი იეღ­ო­ვე­ლე­ბი სა­ქარ­თ­ვე­ლოს­თ­ვის და რაა დღე­ვან­დე­ლი სა­ქარ­თ­ველო იეღ­ო­ვე­ლებ­თან მი­მარ­თე­ბა­ში? რა­შია პრობ­ლე­მის არ­სი?

არ­ის აზ­რი, რომ პრობ­ლე­მა თვით ამ სექ­ტის არ­სე­ბო­ბაა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში და ეს აზ­რი საკ­მა­ოდ გავ­რ­ცე­ლე­ბუ­ლია. ძა­ლი­ან მოკ­ლედ, იეღ­ო­ველ სექ­ტან­ტ­თა პრობ­ლე­მის წარმოდ­გე­ნა შეგ­ვიძ­ლია და­ვა­ხა­სი­ა­თოთ გუ­რამ შა­რა­ძის ცნო­ბი­ლი სარ­ჩე­ლის ფორ­მუ­ლირებ­ით, სა­დაც იეღ­ო­ვას მოწ­მე­ე­ბის საქ­მი­ა­ნო­ბა და­ხა­სი­ა­თე­ბუ­ლი იყო, რო­გორც ან­ტიმარ­თ­ლ­მა­დი­დებ­ლუ­რი, ან­ტი­ე­როვ­ნუ­ლი და ან­ტი­სა­ხელ­მ­წი­ფო­ებ­რი­ვი.

თუ უფ­რო და­ვა­კონ­კ­რე­ტებთ, ეს უწ­მინ­დუ­რი ტრი­ა­და შვიდ მო­მაკ­ვ­დი­ნე­ბელ ცოდ­ვად ჩამ­ო­ყა­ლიბ­დე­ბა. კერ­ძოდ, ამ სექ­ტის მი­მართ სის­ტე­მა­ტუ­რად და სხვა­დას­ხ­ვა ვა­რიაცი­ით მე­ორ­დე­ბა შემ­დე­გი ბრალ­დე­ბე­ბი:

იეღ­ო­ველ­თა სწავ­ლე­ბა არ­ასწო­რია. ის­ი­ნი უარ­ყო­ფენ წი­ნა­პარ­თა რჯულს და ამ­ით შე­უ­რაცხ­ყო­ფას აყ­ე­ნე­ბენ ჩვენს მა­მა-პა­პა­თა თავ­და­დე­ბულ ბრძო­ლას სარ­წ­მუ­ნო­ე­ბის სიწ­მინ­დის­თ­ვის.
ფი­ნან­ს­დე­ბი­ან საზ­ღ­ვარ­გა­რე­თი­დან
შე­მო­აქვთ და ავრ­ცე­ლე­ბენ მა­ღალ პო­ლიგ­რა­ფი­ულ დო­ნე­ზე გამო­ცე­მულ პრო­პა­გან­დის­ტულ ლი­ტე­რა­ტუ­რას
აქ­ტი­უ­რად ცდი­ლო­ბენ გა­უთ­ვით­ც­ნო­ბი­ე­რე­ბე­ლი ად­ა­მი­ა­ნების ჩათ­რე­ვას სექ­ტა­ში.
შე­მოგ­ზავ­ნი­ლე­ბი არ­ი­ან და სპეც­სამ­სა­ხუ­რე­ბის და­ვა­ლებებს ას­რუ­ლე­ბენ
არ მი­დი­ან ჯარ­ში
უარს ამ­ბო­ბენ სის­ხ­ლის გა­დას­ხ­მა­ზე
ეს არ­ის სრუ­ლი ჩა­მო­ნათ­ვა­ლი იმ არ­გუ­მენ­ტე­ბი­სა, რა­საც გა­მოთქვამ­ენ ხოლ­მე იეღ­ო­ვას მოწ­მე­ე­ბის ან­ტი­მარ­თ­ლ­მა­დი­დებ­ლუ­რი, ან­ტი­ე­როვ­ნუ­ლი და ანტი­სა­ხელ­მ­წი­ფო­ებ­რი­ვი საქ­მი­ა­ნო­ბის და­სა­სა­ბუ­თებ­ლად. არ­ცერ­თი ბა­რალ­დე­ბით მეტი და არ­ცერ­თი ბრალ­დე­ბით ნაკ­ლე­ბი. მხო­ლოდ და მხო­ლოდ ამ არ­გუ­მენ­ტე­ბი­დან გა­მომდი­ნა­რე ერთ­ნი ით­ხო­ვენ სექ­ტის საქ­მი­ა­ნო­ბის შეზ­ღუდ­ვას, ზო­გი­ერ­თე­ბი კი სა­ერთოდ აკრ­ძალ­ვას.

სა­ნამ უფ­რო დაწ­ვ­რი­ლე­ბით შე­ვე­ხე­ბო­დეთ ან­ტი­ი­ე­ღო­ვის­ტუ­რი (და სა­ერ­თოდ ან­ტი­სექტან­ტუ­რი) კამ­პა­ნი­ის არსს, სა­თი­თა­ოდ გან­ვი­ხი­ლოთ წარ­მოდ­გე­ნი­ლი ბრალ­დე­ბე­ბი.

ცოდ­ვა პირ­ვე­ლი: რჯუ­ლის­მი­ე­რი

და­ვიწყოთ ან­ტი­მარ­თ­ლ­მა­დი­დებ­ლუ­რით. რას ნიშ­ნავს ეს? თუ აქ იგულის­ხ­მე­ბა ის­ე­თი სწავ­ლე­ბა, რო­მე­ლიც რე­ლი­გი­ურ მოძღ­ვ­რე­ბებს შო­რის მარ­ტო (ან განსა­კუთ­რე­ბით) მარ­თ­ლ­მა­დი­დებ­ლუ­რი აღმ­სა­რებ­ლო­ბის მი­მარ­თაა აგ­რე­სი­უ­ლი, ას­ე­თი რე­ლი­გია და სექ­ტა არც ბუ­ნე­ბა­ში არ­სე­ბობს და არც სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში. ხო­ლო თუ ან­ტიმარ­თ­ლ­მა­დი­დებ­ლო­ბა­ში იგ­უ­ლის­ხ­მე­ბა ის, რომ იეღ­ო­ვას მოწ­მე­ე­ბის რე­ლი­გი­უ­რი წარმოდ­გე­ნე­ბი არ ემთხ­ვე­ვა მარ­თ­ლ­მა­დი­დებ­ლურს, მა­შინ ამ ლო­გი­კით სა­ერ­თოდ ყველა სხვა რე­ლი­გი­ის მიმ­დე­ვარ­თა აკრ­ძალ­ვა ან შეზ­ღუდ­ვა უნ­და მო­ვითხო­ვოთ, რამ­დენად­აც მარ­თ­ლ­მა­დი­დებ­ლუ­რი აღმ­სა­რებ­ლო­ბის პო­ზი­ცი­ი­დან ყვე­ლა სხვა რე­ლი­გია “არ­ას­წო­რია.”

რაც შე­ე­ხე­ბა სა­ხე­ლო­ვან წი­ნაპ­რებ­თან, ქარ­თ­ვე­ლებს ომ­ის გა­დახ­და ყვე­ლა­ზე ხშირად მუს­ლი­მე­ბის (არ­ა­ბე­ბი, სპარ­სე­ლე­ბი, თურ­ქე­ბი) წი­ნა­აღ­მ­დეგ უხ­დე­ბო­დათ, ხო­ლო ყვე­ლა­ზე ცხა­რე ღვთის­მეტყ­ვე­ლურ დე­ბა­ტებს გრი­გო­რი­ა­ნელ სომ­ხებ­თან მარ­თავდნენ. ამ­ი­ტომ თუ­კი ვინ­მეს ეჩ­ვე­ნე­ბა, რომ წი­ნა­პარ­თა სის­ხ­ლი უხ­მობს, აგ­ერ და­ე­რიოს სომ­ხებს და აზ­ერ­ბა­ი­ჯა­ნე­ლებს, ან წა­ვი­დეს და პუ­ტი­ნის ბი­ჭებს მი­ეხ­მა­როს ჩეჩენი მო­სახ­ლე­ო­ბის ჟლეტ­ვა­ში. ჩვე­ნი წი­ნაპ­რე­ბი ხომ ჩრდი­ლო­ეთ კავ­კა­სი­ა­შიც იბრძოდ­ნენ, პუ­ტი­ნის წი­ნაპ­რებ­თან ერ­თად.

ცოდ­ვა მე­ო­რე: ფი­ნან­სუ­რი

ჩვენს სა­მარ­თალ­დამ­ცა­ვებ­ში შე­მორ­ჩე­ნი­ლია ერ­თი რუ­დი­მენ­ტულ ტენ­დენ­ცია: რა­ხან იყო დრო, რო­დე­საც საზ­ღ­ვარ­გა­რე­თი­დან და­ფი­ნან­სე­ბა საზ­ღ­ვარგა­რე­თუ­ლი ფუ­ლით სე­რი­ო­ზუ­ლი და­ნა­შა­უ­ლი იყო, ახ­ლაც, დი­დის ამ­ბით გვამ­ც­ნო­ბენ ხოლმე, რომ ამა და ამ და­კა­ვე­ბუ­ლის ბი­ნი­დან ამ­ო­ღე­ბულ იქ­ნა უც­ხო­უ­რი ვა­ლუ­ტა. რა­ტომ ამ­ო­ი­ღეს და რის­თ­ვის, მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა არა აქვს. მთა­ვა­რია ფუ­ლის არ­ა­ქარ­თუ­ლი წარმო­მავ­ლო­ბა. ზუს­ტად იგ­ი­ვეა, რო­ცა იეღ­ო­ვე­ლე­ბის უც­ხო­ე­თი­დან და­ფი­ნან­სე­ბა­ზე ლაპ­ა­რა­კო­ბენ.

რო­დემ­დე გაგ­რ­ძელ­დე­ბა ეს­ეგ­ვა­რი აბ­სურ­დი, არ­ა­ვინ იც­ის. საზ­ღ­ვარ­გა­რე­თი­დან დაფი­ნან­სე­ბა კრი­მი­ნა­ლი არ არ­ის., მდი­და­რი და შეძ­ლე­ბუ­ლი იეღ­ო­ვე­ლი კი სა­ქარ­თ­ველოში ჯერ არ­ა­ვის უნ­ა­ხავს და მხო­ლოდ ლე­გენ­დე­ბი და­დის გუ­ლუბ­რ­ყ­ვი­ლო მარ­თ­ლ­მა­დიდე­ბე­ლი მრევ­ლის ფუ­ლით (მოქ­რ­თამ­ვით) გა­ი­ე­ღო­ვე­ლე­ბა­ზე.A

გავ­რ­ცე­ლე­ბუ­ლი ჭო­რის მი­უ­ხე­და­ვად, არ­ა­ნა­ი­რი გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი ფი­ნან­სუ­რი შე­საძლებ­ლო­ბე­ბი ამ სექ­ტას არ გა­აჩ­ნია. მდიდ­რე­ბიც და კო­რუმ­პი­რე­ბუ­ლე­ბიც სა­ქართველ­ო­ში ძი­რი­თა­დად სულ ეკ­ლე­სი­ა­ში მო­ნათ­ლუ­ლი ქარ­თ­ვე­ლე­ბი არ­ი­ან. აბა, სი­გა­რე­ტის და ნავ­თო­ბის ბიზ­ნეს­ში იეღ­ო­ვე­ლებს არ­ა­ვინ აჭ­ა­ჭა­ნებს, მი­ნის­ტ­რი არა გვყავს იეღ­ო­ვას მოწ­მე და დე­პუ­ტა­ტი. არც გამ­გე­ბე­ლი გა­მი­გია მა­გა­თი საძ­მო­დან, არც ქალა­ქის მე­რი, არც დე­პარ­ტა­მენ­ტის თავ­მ­ჯ­დო­მა­რე და არც გუ­ბერ­ნა­ტო­რი. თუ­კი ვინ­მე იეღ­ო­ვე­ლებს უერთ­დე­ბა, ეს ფუ­ლის გუ­ლის­თ­ვის არ ხდე­ბა და ეს ძა­ლი­ან კარ­გად იცის იმ­ან, ვინც ყვე­ლა­ზე მეტს ყვი­რის იეღ­ო­ვუ­რი კა­პი­ტა­ლის ექს­პან­სი­ა­ზე.

ცოდ­ვა მე­სა­მე: პო­ლიგ­რა­ფი­უ­ლი

არ­ა­ნაკ­ლებ აბ­სურ­დუ­ლია და იდ­ი­ო­ტიზ­მის ზღვა­რამ­დე მი­დის იეღოველ­თა სიმ­დიდ­რი­სა და სხვა შავ­ბ­ნელ საქ­მე­თა დას­ტუ­რად ის­ე­თი არ­გუ­მენ­ტის მოყვა­ნა, რო­გო­რი­ცაა “მა­ღალ პო­ლიგ­რა­ფი­ულ დო­ნე­ზე გა­მო­ცე­მუ­ლი ლი­ტე­რა­ტუ­რის შემოტ­ა­ნა და გავ­რ­ცე­ლე­ბა.”L

ჯერ ერ­თი, მად­ლო­ბა ღმერთს, ეს კრი­მი­ნა­ლად არ ითვ­ლე­ბა და არც უნ­და ითვ­ლე­ბო­დეს. რაც შე­ე­ხე­ბა შე­მო­ტა­ნი­ლი ლი­ტე­რა­ტუ­რის “მა­ღალ პო­ლიგ­რა­ფი­უ­ლი დო­ნეს,” რო­მე­ლიც ისე აღ­ი­ნიშ­ნე­ბა, თით­ქოს რა­ღაც სამ­ხილ­ზე იყ­ოს ლა­პა­რა­კი, ამა სიტყ­ვი­სა წარ­მომთქმელ­მა დროა იც­ო­დეს: და­ბალ პო­ლიგ­რა­ფი­ულ დო­ნე­ზე წიგ­ნი მარ­ტო სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში იბეჭ­დე­ბა და კი­დევ რამ­დე­ნი­მე ქვე­ყა­ნა­ში, სა­დაც შიმ­ში­ლი და ინ­ფექ­ცია მძვინ­ვარებს. ის, რა­საც ჩვენ­თან “მა­ღალ პო­ლიგ­რა­ფი­ულ დო­ნეს” უწ­ო­დე­ბენ, გან­ვი­თა­რე­ბულ (და ბევრ არც­თუ ძლი­ერ გან­ვი­თა­რე­ბულ) სა­ხელ­მ­წი­ფო­ებ­ში ჩვე­უ­ლებ­რი­ვი სტან­დარ­ტია.

ცოდ­ვა მე­ოთხე: მოქ­მე­დე­ბი­თი

იეღ­ო­ველ­თა აქ­ტი­უ­რო­ბა პო­ტენ­ცი­უ­რი ძმის საძ­მო­ში გად­მო­ბი­რების მიზ­ნით, მა­თი მო­მა­ბეზ­რე­ბე­ლი სტუმ­რო­ბე­ბი მთელ მსოფ­ლი­ო­ში ცნო­ბი­ლია. ამ­ის გამო ის­ი­ნი ბევრს არ უყ­ვარს, მაგ­რამ სიმ­პა­ტია-ან­ტი­პა­ტია ერ­თია და, სულ სხვაა, როცა სა­ხელ­მ­წი­ფოს მი­მარ­თავ: არ­ი­ქა გვიშ­ვე­ლე რა­მე, თო­რემ ყვე­ლას გაგ­ვა­ი­ე­ღო­ველე­ბე­ნო!

პრო­პა­გან­და და მი­სი­ო­ნე­რუ­ლი საქ­მი­ა­ნო­ბა ნე­ბის­მი­ე­რი რე­ლი­გი­ის­თ­ვის და­მა­ხასიათ­ე­ბე­ლია. უშ­უ­ა­ლოდ იეღ­ო­ვას მოწ­მე­თა მხრი­დან არ­ა­სო­დეს ჰქო­ნია ად­გი­ლი არ­ანაირ ძა­ლა­დო­ბას, მა­თი მო­რა­ლუ­რი კრე­დო უკ­ი­დუ­რე­სად კონ­სერ­ვა­ტი­უ­ლია და არ­ა­ვის არ­ას­დ­როს სმე­ნია რა­მე იეღ­ო­ველ­თა გარ­ყ­ვ­ნი­ლე­ბა­ზე. მო­ითხო­ვო რო­მე­ლი­მე აღმ­სარებ­ლო­ბის შეზ­ღუდ­ვა იმ­ის გა­მო, რომ მი­სი მიმ­დევ­რე­ბი კარ­და­კარ და­დი­ან და ხალხთან სის­ტე­მა­ტუ­რი ლა­პა­რა­კი არ ეზ­ა­რე­ბათ – ან ფა­შის­ტი უნ­და იყო, ან კო­მუ­ნის­ტი. “აირ­ჩიე, ქარ­თ­ვე­ლო ერო!”

ცოდ­ვა მე­ხუ­თე: აგ­ენ­ტუ­რუ­ლი

ელ­ე­მენ­ტა­რუ­ლად სა­სა­ცი­ლოა იმ­ის მტკი­ცე­ბა, რომ იეღ­ო­ვას მოწ­მეები უც­ხო­უ­რი სპეც­სამ­სა­ხუ­რის და­ვა­ლე­ბებს ას­რუ­ლე­ბენ, რად­გან სექ­ტის მი­სი­ონერ­თა ან­კე­ტე­ბი თურ­მე სა­ეჭ­ვოდ წა­ა­გავს სპეც­სამ­სა­ხუ­რის დო­სი­ე­ებს.

აქ მე ლა­პა­რა­კი არა მაქვს იმ პა­რა­ნო­ი­კებ­ზე, ვინც სე­რი­ო­ზუ­ლად ამტ­კი­ცებს, რომ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს გარ­ყ­ვ­ნა-გა­თახ­სი­რე­ბა ამ­ე­რი­კის (მა­სო­ნე­ბის) პო­ლი­ტი­კაა და ამ მიზნით შე­მოგ­ვი­სი­ეს სექ­ტან­ტე­ბი. მათ­თან კა­მათს აზ­რი არა აქვს. ხო­ლო ვი­საც ოდნავ მა­ინც შერ­ჩა სა­ღი აზ­რი, სა­ნამ მსგავს რა­მეს იტყ­ვის, ერთ კითხ­ვას უპ­ა­სუ­ხოს: ის­ე­თი რა სამ­ხედ­რო-სტრა­ტე­გი­უ­ლი თუ კო­მერ­ცი­უ­ლი ინ­ფორ­მა­ცია უნ­და მო­ი­პო­ვონ იეღ­ო­ვას მოწ­მე­თა მეშ­ვე­ო­ბით სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში გინდ ამ­ე­რი­კის “ცე­რე­უმ,” გინდ ინგ­ლისის “ინ­ტე­ლი­ჯენს სერ­ვის­მა,” გინდ საფ­რან­გე­თის “მე­ო­რე ბი­უ­რომ,” გინდ რუ­სე­თის “ფე­ეს­ბემ” გინდ ის­რა­ე­ლის “მო­სად­მა” და გინდ რო­მე­ლიც გნე­ბავთ ქვეყ­ნის სპეც­სამსა­ხურ­მა?

რა ხდე­ბა ჩვენს ქვე­ყა­ნა­ში ის­ე­თი, ნე­ბის­მი­ერ­მა მო­ქა­ლა­ქემ რომ არ იც­ო­დეს? ნების­მი­ე­რი უბ­ნის ბირ­ჟა­ზე გეტყ­ვი­ან რო­მე­ლი ყა­ჩა­ღი ჩი­ნოვ­ნი­კი ვის წილ­შია. ახ­ლა, ატ­ო­მურ ბომბს თუ ვამ­ზა­დებთ ჩუმ­ჩუ­მად, ან გე­ნუ­რი ინ­ჟი­ნე­რი­ა­ში ვა­ტა­რებთ აკრძა­ლულ ექს­პე­რი­მენ­ტებს, არა მგო­ნია ამ­ის გა­სარ­კ­ვე­ვად იეღ­ო­ვას მოწ­მე­ე­ბი დაჭირ­დეს ვინ­მეს.

ან­კე­ტე­ბი კი, რო­გორც ას­ე­თი, ყვე­ლა ერთ­მა­ნეთს ჰგავს. ეს ისე, სხვა­თა შო­რის..

ცოდ­ვა მე­ექ­ვ­სე: პა­ცი­ფის­ტუ­რი

თა­ვის­თა­ვად ძალ­ზე სა­ინ­ტე­რე­სოა, რომ ის­ი­ნი, ვინც იეღ­ო­ვას მოწ­მე­ებს სა­ტა­ნის მოც­ი­ქუ­ლე­ბად მი­იჩ­ნე­ვენ, ჯარ­ში წას­ვ­ლა­ზე თუ მიდ­გა საქ­მე, რა­ტომ­ღაც და­უ­ო­კე­ბელი სურ­ვი­ლით აღ­ინ­თე­ბი­ან, რო­გორ­მე ტან­კ­ში ჩას­ვან ეს ღვთის პი­რი­დან გა­და­ვარდნილ­ე­ბი და ავ­ტო­მა­ტი მის­ცენ ხელ­ში. არ­გუ­მენ­ტი: ხომ შე­იძ­ლე­ბა სამ­ხედ­რო სამ­სა­ხური­დან თა­ვის არ­ი­დე­ბის მიზ­ნით ქარ­თ­ვე­ლებ­მა მა­სი­უ­რად და­იწყონ გა­ი­ე­ღო­ვე­ლე­ბა? რა ეშ­ვე­ლე­ბა მა­შინ ჩვენს სარ­წ­მუ­ნო­ე­ბას და ვინ­ღა და­ი­ცავს სამ­შობ­ლოს?

ამ­ის­თა­ნა “რკი­ნის არ­გუ­მენ­ტის” გა­გო­ნე­ბა­ზე კაცს სრუ­ლი უმ­წე­ო­ბის განცდა გე­უფ­ლე­ბა. რა გინ­და რომ თქვა? რო­გორც ძვე­ლი რო­მა­ე­ლე­ბი ამ­ბობ­დ­ნენ: სი­სუ­ლე­ლის წი­ნა­შე თვით ღმერ­თე­ბიც უძ­ლურ­ნი არ­ი­ან.

არ­ა­და თუ­კი სამ­ხედ­რო სამ­სა­ხურ­ში ვინ­მეს წას­ვ­ლა არ უნ­და, ამ­ის­თ­ვის იეღ­ო­ვას მოწ­მე­ო­ბა სუ­ლაც არ არ­ის სა­ჭი­რო. მომ­ქ­მე­დი კა­ნონ­მ­დებ­ლო­ბით ნე­ბის­მი­ერ (ნე­ბისმიერ!) ად­ა­მი­ანს შე­უძ­ლია ნე­ბის­მი­ე­რი (ნე­ბის­მი­ე­რი!) მსოფ­ლ­მ­ხედ­ვე­ლობ­რი­ვი მო­ტივით არ წა­ვი­დეს ჯარ­ში და მო­ითხო­ვოს ალ­ტერ­ნა­ტი­უ­ლი სამ­სა­ხუ­რი. სა­ხელ­მ­წი­ფო ვალდე­ბუ­ლია მი­სი მოთხოვ­ნა და­აკ­მა­ყო­ფი­ლოს. თუ­კი აქ­ამ­დე ვერ მო­ხერ­ხ­და ალ­ტერ­ნატიული სამ­სა­ხუ­რის შექ­მ­ნა, ეს ხალ­ხის ბრა­ლი არაა. კე­თი­ლი ინ­ე­ბოს სა­ხელ­მ­წი­ფომ და შექ­მ­ნას. ხელს არ­ა­ვინ უშ­ლის. ისე, ჯარ­ში წას­ვ­ლა­ზე არც მარ­თ­ლ­მა­დი­დე­ბე­ლი ქართვე­ლე­ბი იკ­ლა­ვენ თავს. და სა­ერ­თოდ, ეს სულ სხვა პრობ­ლე­მაა და რე­ლი­გია აქ საერთოდ არ­ა­ფერ შუ­ა­შია.

აქ­ვე მინ­და ერ­თი კითხ­ვა დავ­ს­ვა: სა­ერ­თოდ შე­იძ­ლე­ბა კი იმ კა­ცის რე­ლი­გი­უ­რო­ბაზე ლა­პა­რა­კი, ვინც სა­კუ­თარ მრწამსს უარ­ყოფს, ოღ­ონდ ჯარ­ში არ წა­ვი­დეს? თუმ­ცა ასეთი წვრილ­მა­ნე­ბი რა მო­სა­ტა­ნია, რო­ცა საქ­მე ქარ­თ­ველ­თა სუ­ლის ხსნას ეხ­ე­ბა? არ უნ­დათ და ძა­ლად ვაცხო­ნებთ! აკი წე­რილ არს:

******** ***** ******* ************ * ***!

ცოდ­ვა მეშ­ვი­დე: სის­ხ­ლის­მი­ე­რი

ას­ე­ვე სრუ­ლი აბ­სურ­დია ამ­ხე­ლა აჟ­ი­ო­ტა­ჟის ატ­ეხ­ვა სის­ხ­ლის გადაუსხ­მე­ლო­ბის გა­მო. ჯარ­ში წას­ვ­ლი­სა არ იყ­ოს, აქ­აც იეღ­ო­ვე­ლე­ბის ჯან­მ­რ­თე­ლო­ბაზე ყვე­ლა­ზე მე­ტად ის­ი­ნი წუ­ხან, ვინც მათ არ­სე­ბო­ბა­საც კი და­ნა­შა­უ­ლად მი­იჩ­ნევს.

რე­ლი­გია ამ შემ­თხ­ვე­ვა­შიც არ­ა­ფერ შუ­ა­შია. რო­გორც სა­ერ­თა­შო­რი­სო პრაქ­ტი­კა, ისე სა­ქარ­თ­ვე­ლოს კა­ნონ­მ­დებ­ლო­ბა ცალ­სა­ხად ად­გენს: ნე­ბის­მი­ე­რი სა­ხის ოპ­ე­რა­ციაზე აუც­ი­ლე­ბე­ლია პა­ცი­ენ­ტის, ან თუ უგ­ო­ნო­დაა, მი­სი ახ­ლო­ბე­ლის თან­ხ­მო­ბა. თუ პაცი­ენ­ტი არ­ას­რულ­წ­ლო­ვა­ნია, მა­შინ მშობ­ლის ან მე­ურ­ვის თან­ხ­მო­ბაა სა­ჭი­რო. თუმცა, გა­და­უ­დე­ბე­ლი აუც­ი­ლებ­ლო­ბის შემ­თხ­ვე­ვა­ში, რო­ცა ვერ ხერ­ხ­დე­ბა გონ­და­კარ­გული პა­ცი­ენ­ტის ახ­ლობ­ლის მო­ძებ­ნა, ექ­იმს შე­უძ­ლია ოპ­ე­რა­ცი­ის ჩა­ტა­რე­ბა.

ას­ე­ვე, თუ მშო­ბელს არ უნ­და, მაგ­რამ ექ­ი­მი დარ­წ­მუ­ნე­ბუ­ლია, რომ ოპ­ე­რა­ცი­ის გა­რეშე არ­ას­რუწ­ლო­ვა­ნი პა­ცი­ენ­ტის სი­ცოცხ­ლეს რე­ა­ლუ­რი საფ­რ­თხე ემ­უქ­რე­ბა, ექ­ი­მი მიმ­არ­თავს სა­სა­მარ­თ­ლოს, ხო­ლო ექს­ტ­რე­მა­ლურ ვი­თა­რე­ბა­ში კი მოქ­მე­დებს სა­კუ­თარი შე­ხე­დუ­ლე­ბი­სა­მებრ. ეს არ­ის და ეს.

სა­სარ­გებ­ლოა ვი­ცო­დეთ

ერ­თი შე­ხედ­ვით ყვე­ლა­ფე­რი ნა­თე­ლია. და თუ­კი ერ­ოვ­ნულ-აპ­ო­კა­ლიფსუ­რი რი­ტო­რი­კის გა­რე­შე წარ­მოდ­გე­ნილ ამ არ­გუ­მენ­ტებს და­ვუ­მა­ტებთ იმ­ა­საც, რომ იეღ­ო­ვას მოწ­მე­ე­ბის რა­ო­დე­ნო­ბა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ქვეყ­ნის მო­სახ­ლე­ო­ბის სულ რაღაც 1%-საც (!!!) კი არ შე­ად­გენს, თით­ქოს ნე­ბის­მი­ე­რი გო­ნი­ე­რი ად­ა­მი­ა­ნის­თ­ვის, გა­ნურჩევ­ლად მი­სი აღმ­სა­რებ­ლო­ბი­სა, ცხა­დი უნ­და გახ­დეს: ამ­ხე­ლა ამ­ბა­ვის ატ­ეხ­ვა “იეღ­ო­ვის­ტუ­რი საფ­რ­თხის” გარ­შე­მო აშ­კა­რად გა­და­ჭარ­ბე­ბუ­ლია. უფ­რო მე­ტიც: არ­ა­ვითარი ამგ­ვა­რი “საფ­რ­თხე” არ არ­სე­ბობს და მთე­ლი ეს აურ­ზა­უ­რი სულ სხვა სიმ­პ­ტო­მებზე მი­უ­თი­თებს.

სა­ნამ ამ სიმ­პ­ტო­მებს შე­ვე­ხე­ბო­დე, ვი­ღაც შა­რი­ან­მა (უკ­აც­რა­ვად უნ­ებ­ლიე კა­ლამბუ­რის­თ­ვის! დ. ზ.) სექ­ტან­ტო­ბის პრო­პა­გან­და რომ არ დამ­წა­მოს, აუც­ი­ლებ­ლად მი­მაჩნია გა­ვიხ­სე­ნოთ რამ­დე­ნი­მე ბა­ნა­ლუ­რი, მაგ­რამ ჩვე­ნი უკ­უღ­მარ­თი დრო­ე­ბის­თ­ვის აქ­ტუ­ა­ლუ­რი აქ­სი­ო­მა:

ა) სა­ქარ­თ­ვე­ლოს კონ­ს­ტი­ტუ­ცია აღ­ი­ა­რებს სინ­დი­სის თა­ვი­სუფ­ლე­ბას და და­უშ­ვებლად მი­იჩ­ნევს რე­ლი­გი­უ­რი პრო­პა­გან­დის შეზ­ღუდ­ვას. კონ­ს­ტი­ტუ­ცი­ა­ში მკა­ფი­ო­დაა მი­თი­თე­ბუ­ლი, რომ დას­ჯა­დია მხო­ლოდ ის­ე­თი მო­წო­დე­ბა, რო­მე­ლიც მი­მარ­თუ­ლია ქვეყნის სუ­ვე­რე­ნი­ტე­ტი­სა და ტე­რი­ტო­რი­უ­ლი მთლი­ა­ნო­ბის წი­ნა­აღ­მ­დეგ, მიზ­ნად ის­ა­ხავს ეთ­ნი­კუ­რი და რე­ლი­გი­უ­რი ნიშ­ნით შუღ­ლის ჩა­მოგ­დე­ბას, აგ­რეთ­ვე კონ­ს­ტი­ტუ­ციური წყო­ბის ძა­ლა­დო­ბით დამ­ხო­ბას.

N.B. ჩე­მის აზ­რით, კონ­ს­ტი­ტუ­ცი­ის ფორ­მუ­ლი­რე­ბე­ბი ცო­ტა და­ზუს­ტე­ბას კი მო­ითხოვს, რად­გან დას­ჯა­დი შე­იძ­ლე­ბა იყ­ოს მხო­ლოდ ის­ე­თი მო­წო­დე­ბა, რო­მე­ლიც შე­ი­ცავს რე­ა­ლუ­რი ქმე­დე­ბის საფ­რ­თხეს. თო­რემ ასე, თვე­ო­ბით პენ­სი­ის მომ­ლო­დი­ნე მო­ხუ­ცი რომ ხე­ლი­სუფ­ლე­ბას შე­უ­კურ­თხებს ტრო­ლე­ი­ბუს­ში: ყვე­ლა­ნი და­სახ­ვ­რე­ტე­ბი არ­ი­ა­ნო, მა­საც შე­იძ­ლე­ბა მი­უ­ყე­ნო ძა­ლა­დო­ბით დამ­ხო­ბის­კენ მო­წო­დე­ბა.

ბ) არ­სე­ბო­ბის და თა­ვი­სუ­ფა­ლი გა­მო­ხატ­ვის უფ­ლე­ბა აქვს არა მარ­ტო ის­ეთ აზრს (იდ­ე­ას, დოქ­ტ­რი­ნას, სწავ­ლე­ბას), რო­მე­ლიც მე მომ­წონს და ჩემ­თ­ვის მი­სა­ღე­ბია, არამედ ის­ეთ­საც, რო­მე­ლიც სრუ­ლე­ბით არ მომ­წონს და აბ­სო­ლუ­ტუ­რად მი­უ­ღე­ბე­ლია. ეს არის სიტყ­ვის თა­ვი­სუფ­ლე­ბის პრინ­ცი­პის ან­ა­ბა­ნა. შე­საძ­ლოა, ვი­ღა­ცის­თ­ვის თა­ვად ეს პრინ­ცი­პია პრინ­ცი­პუ­ლად მი­უ­ღე­ბე­ლი, რო­გორც იყო, ვთქვათ, საბ­ჭო­თა კავ­შირში ან­და ნა­ცის­ტურ გერ­მა­ნი­ა­ში, მაგ­რამ რო­დე­საც სა­ხელ­მ­წი­ფო აღ­ი­ა­რებს სიტყ­ვის თა­ვი­სუფ­ლე­ბას, რო­გორც ფუნ­და­მენ­ტურ ღი­რე­ბუ­ლე­ბას, იგი უბ­რა­ლოდ ვალ­დე­ბუ­ლია და­იც­ვას ნე­ბის­მი­ე­რი პი­როვ­ნე­ბის უფ­ლე­ბა თა­ვი­სუფ­ლად გა­მო­ხა­ტოს სა­კუ­თა­რი აზრი. დას­ჯა­დი შე­იძ­ლე­ბა იყ­ოს მხო­ლოდ ქმე­დე­ბა და არა მო­საზ­რე­ბა.

გ) რო­დე­საც აღ­ი­ა­რებ სხვის უფ­ლე­ბას თა­ვი­სუფ­ლად გა­მო­ხა­ტოს შენ­თ­ვის მი­უ­ღე­ბელი რე­ლი­გი­უ­რი შე­ხე­დუ­ლე­ბე­ბი, ამ­ით, პირ­ველ რიგ­ში, იც­ავ სა­კუ­თა­რი შე­ხე­დუ­ლე­ბე­ბის შე­უზ­ღუ­და­ვად გა­მო­ხატ­ვის უფ­ლე­ბას. წე­სი ყვე­ლას­თ­ვის ერ­თი უნ­და იყ­ოს. ეს არის რო­გორც სა­ხელ­მ­წი­ფოს, ისე სა­ზო­გა­დო­ე­ბის ცი­ვი­ლუ­რო­ბის ერთ-ერ­თი მთა­ვა­რი ნიშანი

წი­ნა­აღ­მ­დეგ შემ­თხ­ვე­ვა­ში საქ­მე გვაქვს ე. წ. ჰო­ტენ­ტო­ტურ ლო­გი­კას­თან. ეს ტერმინი წარ­მო­იშ­ვა მას შემ­დეგ. რაც ამ აფ­რი­კუ­ლი ტო­მის წარ­მო­მად­გე­ნელ­მა შე­კითხვაზე, რა არ­ის სი­კე­თე და ბო­რო­ტე­ბა, უპ­ა­სუ­ხა: ბო­რო­ტე­ბაა, რო­დე­საც მე­ზო­ბე­ლი შე­მომი­ვარ­დე­ბა სახ­ლ­ში, გამ­ლა­ხავს, გამ­ძარ­ც­ვავს და ცოლს გა­მი­უ­პა­ტი­უ­რებს, ხო­ლო სიკე­თე ისაა, რო­დე­საც მე შე­ვუ­ვარ­დე­ბი მე­ზო­ბელს, ვცემ, გავ­ძარ­ც­ვავ და მის ცოლს გავ­ა­უ­პა­ტი­უ­რებ.

რო­გორც ჩანს, ან­ტი­სექ­ტან­ტუ­რი კამ­პა­ნი­ის ჩვე­ნე­ბუ­რი მეს­ვე­უ­რე­ბი ამ ლო­გი­კაზე მაგ­რად დგა­ნან და სხვაგ­ვა­რად არ ძა­ლუძთ. ეს, რა­საკ­ვირ­ვე­ლია, მა­თი უბ­ე­დუ­რებაა, მაგ­რამ არა მარ­ტო მა­თი.

და­კარ­გუ­ლი სა­ხელ­მ­წი­ფოს ძი­ე­ბა­ში

აქ ბუ­ნებ­რი­ვად ის­მის კითხ­ვა: კი, მაგ­რამ სად არ­ის სა­ხელმწი­ფო? რას აკ­ე­თებს ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა იმ­ის­თ­ვის, რა­თა და­იც­ვას მო­ქა­ლა­ქე­თა კონ­ს­ტიტუც­ი­უ­რი უფ­ლე­ბე­ბი, და­იც­ვას კა­ნო­ნი?

საქ­მეც ის არ­ის, რომ ან­ტი­ი­ე­ღო­ვუ­რი კამ­პა­ნია, თა­ვი­სი არ­სით, არა მარ­ტო და არა იმდე­ნად ერ­თი მარ­გი­ნა­ლუ­რი, მცი­რე­რიცხო­ვა­ნი რე­ლი­გი­უ­რი ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ის წი­ნა­აღმდე­გაა მი­მარ­თუ­ლი, რომ­ლის ერ­თა­დერ­თი და­ნა­შა­უ­ლი ისაა, რომ არ ეზ­ა­რე­ბა კარ­დაკარ სი­ა­რუ­ლი და “სა­გუ­შა­გო კოშ­კის” უფ­ა­სოდ და­რი­გე­ბა. სა­კითხი ბევ­რად უფრო ღრმაა, ხო­ლო ტენ­დენ­ცია სა­გან­გა­შო.

და­ვიწყოთ იმ­ით, თუ რო­გო­რია სა­ხელ­მ­წი­ფოს პო­ზი­ცია ამ სა­კითხ­ში (ის, რომ სა­ხელმწი­ფო ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა მკა­ფი­ოდ და ცალ­სა­ხად უნ­და აფ­იქ­სი­რებ­დეს სა­კუ­თარ პო­ზი­ციას, მგო­ნი სა­დაო არ არ­ის). ჩა­მოვ­თ­ვა­ლოთ მხო­ლოდ ფაქ­ტე­ბი. სულ რამ­დე­ნი­მე ფაქ­ტი.

ა) დე­პუ­ტა­ტი გუ­რამ შა­რა­ძე, პო­ლი­ტი­კო­სი, რო­მე­ლიც და­უ­ფა­რა­ვად ეწ­ე­ვა ან­ტი­კონსტიტ­უ­ცი­ურ საქ­მი­ა­ნო­ბას: მი­ზან­მი­მარ­თუ­ლად აღ­ვი­ვებს კონ­ფ­ლიქტს რე­ლი­გი­ურ და ეთნი­კურ ნი­ა­დაგ­ზე, არ ერ­ი­დე­ბა ცი­ლის­წა­მე­ბა­სა და სიც­რუ­ეს, არ­ა­თუ ის­ჯე­ბა, არ­ამედ ინ­იშ­ნე­ბა სპე­ცი­ა­ლუ­რად მის­თ­ვის მო­გო­ნილ თა­ნამ­დე­ბო­ბა­ზე.

ბ) ეკ­ლე­სი­ი­დან გან­კ­ვე­თი­ლი ხუ­ცე­სი, ე. წ. გლდა­ნის ეპ­არ­ქი­ის წი­ნამ­ძღ­ვა­რი, ბა­სილი მკა­ლა­ვიშ­ვი­ლი და მი­სი მრევ­ლი სის­ტე­მა­ტუ­რად არ­ბევს სხვა­დას­ხ­ვა რე­ლი­გი­ური ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ე­ბის შეკ­რე­ბებს. ფა­ნა­ტი­კოს­თა ბრბო სამ­ლოც­ვე­ლო­ში უვ­არ­დე­ბა რელი­გი­ურ უმ­ცი­რე­სო­ბებს, აყ­ე­ნე­ბენ მათ სიტყ­ვი­ერ და ფი­ზი­კურ შე­უ­რაცხ­ყო­ფას. ამისთვის არ­ა­თუ არ­ა­ვინ ის­ჯე­ბა, არ­ა­მედ პი­რი­ქით: გლდა­ნის რა­ი­ო­ნის პო­ლი­ცია ღი­ად და აშ­კა­რად მფარ­ვე­ლობს ან­ა­ფო­რი­ან ხუ­ლიგ­ნებს. სა­სა­მარ­თ­ლოც ყო­ველ­თ­ვის მო­ძალა­დე­ე­ბის მხა­რე­ზეა.

გ) სა­მარ­თალ­დამ­ცა­ვი სტრუქ­ტუ­რე­ბის მა­ღალ და და­ბალ ჩი­ნო­სა­ნი მო­ხე­ლე­ე­ბი არაერთხელ გა­მო­სუ­ლან და სა­ჯა­როდ გა­ნუცხა­დე­ბი­ათ, რომ სა­ხელ­მ­წი­ფო წინ უნ­და აღ­უდგეს სექ­ტე­ბის მო­ძა­ლე­ბას. ახ­ლა­ხან “ომ­ო­ნის” მი­ერ სას­ტი­კად იქ­ნა დარ­ბე­უ­ლი იეღ­ო­ვას მოწ­მე­თა შეკ­რე­ბა ზუგ­დი­დის რა­ი­ონ­ში, სა­დაც ეს რე­ლი­გი­უ­რი ორ­გა­ნი­ზაცია კონ­გ­რე­სის ჩა­ტა­რე­ბას აპ­ი­რებ­და.
დ) არ­ცერთ მა­ღა­ლი თა­ნამ­დე­ბო­ბის პირს, არ­ჩე­ულს თუ და­ნიშ­ნულს, არ­ცერ­თხელ არ გამო­უთ­ქ­ვამს თუნ­დაც უღ­იმ­ღა­მო პრო­ტეს­ტი არც შა­რა­ძის ან­ტი­კონ­ს­ტი­ტუ­ცი­ურ ქმე­დებე­ბის, არც ბა­სი­ლის­ტ­თა ხრო­ვის ექს­ტ­რე­მიზ­მის გა­მო.

მარ­ტო ამ ჩა­მო­ნათ­ვა­ლი­და­ნაც ჩანს, რომ სა­ხელ­მ­წი­ფო არ­ა­ფერს აკ­ე­თებს რე­ლი­გიური ექს­ტ­რე­მიზ­მის აღ­საკ­ვე­თად. უფ­რო პი­რი­ქით: ხელს უწ­ყობს ექს­ტ­რე­მის­ტუ­ლი განწყო­ბი­ლე­ბის გაღ­ვი­ვე­ბას.

ბუ­ნებ­რი­ვია, ის­მის კითხ­ვა: რა­ტომ? ას­ე­თი ან­ტი­სექ­ტან­ტუ­რი ექს­ტ­რე­მიზმს ხომ სხვა არ­ა­ფე­რი შე­დე­გი არ მო­აქვს გარ­და იმ­ი­სა, რომ ერ­თის მხრივ, წა­მე­ბუ­ლის იმ­იჯს უქმ­ნის დევ­ნილ ჯგუ­ფებს, მე­ო­რეს მხრივ კი ხელ­ყოფს ქვეყ­ნის სა­ერ­თა­შო­რი­სო პრესტიჟს. მაშ, რა­ტომ არ ას­რუ­ლებს ქარ­თუ­ლი სა­ხელ­მ­წი­ფო იმ ვალ­დე­ბუ­ლე­ბებს, რაც მას აღ­ე­ბუ­ლი აქვს სა­კუ­თა­რი ხალ­ხის და მთე­ლი მსოფ­ლი­ოს წი­ნა­შე?

კონ­ფორ­მის­ტი, ანუ პრაგ­მა­ტიზ­მი ქარ­თუ­ლად
საქ­მე ისაა, რომ ნე­ბის­მი­ერ სა­ხელ­მ­წი­ფო­ში ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა ან ანგარ­იშს უწ­ევს სა­ზო­გა­დო­ებ­რივ აზრს, ან ცდი­ლობს ით­ა­მა­შოს სა­ზო­გა­დო­ე­ბის განწყობ­ა­ზე, ან ორ­ი­ვეს ერ­თად აკ­ე­თებს. სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში სა­ზო­გა­დო­ებ­რი­ვი აზ­რი, რო­გორც ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა­ზე ზე­მოქ­მე­დე­ბის ფაქ­ტო­რი, პრაქ­ტი­კუ­ლად არ არ­სე­ბობს, მაგ­რამ ეს კი­დევ არ არ­ის მთა­ვა­რი უბ­ე­დუ­რე­ბა.

არა იმ­დე­ნად პოს­ტ­საბ­ჭო­უ­რი, არ­ა­მედ ჯერ კი­დევ დიდ­წი­ლად საბ­ჭო­უ­რი ქარ­თუ­ლი საზო­გა­დო­ე­ბის უბ­ე­დუ­რე­ბა ისაა, რომ ჩვენ უბ­რა­ლოდ ვერ ვი­ტანთ პლუ­რა­ლიზმს. უც­ხო სიტყ­ვაა, ძნე­ლად გა­მო­სათ­ქ­მე­ლი და კი­დევ უფ­რო ძნე­ლად გა­სა­თა­ვი­სე­ბე­ლი. ტრა­დიცი­უ­ლი ქარ­თუ­ლი ტო­ლე­რან­ტიზ­მით და მე­ი­დან­ზე მე­ჩეთ-სი­ნა­გო­გა-ეკ­ლე­სი­ის თა­ნაარსე­ბო­ბით თავ­მო­წო­ნე­ბა მხო­ლოდ შირ­მაა. რე­ა­ლუ­რად კი ქარ­თუ­ლი სა­ზო­გა­დო­ებ­ში მძლავ­რობს გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბუ­ლის (აზ­რის, სწავ­ლე­ბის, მოძღ­ვ­რე­ბის) აუტ­ან­ლო­ბა და შე­უწყნა­რებ­ლო­ბა.

მო­ვიყ­ვა­ნოთ კი­დევ რამ­დე­ნი­მე ფაქ­ტი:

ა) სა­ქარ­თ­ვე­ლოს სა­მო­ცი­ქუ­ლო ეკ­ლე­სია, სა­პატ­რი­არ­ქოს სა­ხით, მარ­თა­ლია სიტყ­ვიერად ემ­იჯ­ნე­ბა მკა­ლა­ვიშ­ვი­ლის ექს­ტ­რე­მის­ტებს, სა­მა­გი­ე­როდ ღი­ად უჭ­ერს მხარს გუ­რამ შა­რა­ძეს და პირ­და­პირ მო­ითხოვს სექ­ტე­ბის აკრ­ძალ­ვას ან შეზ­ღუდ­ვას.

ბ) გუ­რამ შა­რა­ძის, ბა­სი­ლი მკა­ლა­ვიშ­ვი­ლის და ძმა­თა მის­თა სა­წი­ნა­აღ­მ­დე­გოდ კრინტიც არ­ას­დ­როს და­უძ­რავს არ­ცერთ (sic!) ოპ­ო­ზი­ცი­ურ პარ­ტი­ას. სა­მა­გი­ე­როდ ოპ­ო­ზიცი­ის ზო­გი­ერ­თი ლი­დე­რი (მა­გა­ლი­თად, ირ­ი­ნა სა­რიშ­ვი­ლი) ხმა­მაღ­ლა ლა­პა­რა­კობს სექტე­ბის მომ­რავ­ლე­ბის მი­თი­ურ საფ­რ­თხე­ზე.

გ) ქარ­თუ­ლი ინ­ტე­ლი­გენ­ცი­ის წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი, რო­მელ­თა აზრს ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა ანგა­რიშს უწ­ევს, ან და­უ­ფა­რა­ვად მხარს უჭ­ე­რენ ან­ტი­სექ­ტან­ტურ ვაკ­ხა­ნა­ლი­ას, ან ჩუ­მად არ­ი­ან. თი­თო-ორ­ო­ლა გა­მო­ნაკ­ლი­სი სა­ერ­თო სუ­რათს არ ცვლის.

დ) ქარ­თულ მას­მე­დი­ა­ში აშ­კა­რად ჭარ­ბობს ფსევ­დო­ნე­იტ­რა­ლუ­რი და­უ­ბა­ლან­სე­ბე­ლი და მი­კერ­ძო­ე­ბუ­ლი, ხშირ შემ­თხ­ვე­ვა­ში კი უბ­რა­ლოდ ექს­ტ­რე­მის­ტუ­ლი და შო­ვი­ნისტური პუბ­ლი­კა­ცი­ე­ბი.

ასე, რომ თუ სა­ზო­გა­დო­ე­ბის გან­წყო­ბა­ზე ვი­ლა­პა­რა­კებთ, სა­ნუ­გე­შოს ვე­რა­ფერს ვიტყვით. ელ­ე­მენ­ტა­რუ­ლი სა­ღი აზ­რის დე­ფი­ცი­ტი, ზნე­ობ­რივ კრი­ტე­რი­უმ­თა სრუ­ლი აღრევა, ბუ­ნებ­რი­ვად გა­ნა­პი­რო­ბებს ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის კონ­ფორ­მიზმს. ბო­ლოს და ბო­ლოს, მთავ­რო­ბა­ში და პარ­ლა­მენ­ტ­შიც ქარ­თ­ვე­ლე­ბი ზი­ან. ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა (იგ­უ­ლის­ხ­მე­ბა როგორც პრე­ზი­დენ­ტი, ისე პარ­ლა­მენ­ტი და მთავ­რო­ბა) მი­იჩ­ნევს, რომ კონ­ს­ტი­ტუ­ცი­ით დეკ­ლა­რი­რე­ბუ­ლი პრინ­ცი­პე­ბის დაც­ვა, რაც ამ კონ­კ­რე­ტულ შემ­თხ­ვე­ვა­ში სექ­ტანტებ­ის (და სექ­ტან­ტო­ბის) დაც­ვას­თან იგ­ივ­დე­ბა, არ­ა­პო­პუ­ლა­რუ­ლი და წამ­გე­ბი­ა­ნია. ჩვე­ნი ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა პრაგ­მა­ტუ­ლია. ქარ­თუ­ლად პრაგ­მა­ტუ­ლი, რა­ღა თქმა უნ­და, რაც სხვა არ­ა­ფე­რია, თუ არა ელ­ე­მენ­ტა­რუ­ლი კონ­ფორ­მიზ­მი.

ქარ­თ­ველ­თა ში­ში თავის­უფ­ლე­ბის წი­ნა­შე.

სწო­რედ აქაა ძაღ­ლის თა­ვი და­მარ­ხუ­ლი. ჩვენ­თან ად­ა­მი­ა­ნი შე­იძ­ლე­ბა იყ­ოს სრუ­ლიად კო­რუმ­პი­რე­ბუ­ლი, იმ­ავ­დ­რო­უ­ლად გარ­ყ­ვ­ნი­ლი, მატყუ­ა­რა, გა­დამ­გ­დე­ბი და მას არანა­ი­რი პრობ­ლე­მე­ბი არ შე­ექ­მ­ნე­ბა არც პი­რად ცხოვ­რე­ბა­ში, არც კა­რი­ე­რა­ში. მაგ­რამ საკ­მა­რი­სია ვინ­მეს სიტყ­ვა დას­ც­დეს ნა­ცემ-დარ­ბე­ულ იეღ­ო­ველ­თა და­სა­ცა­ვად, რომ ის ლა­მის ერ­ის მტრად გა­მოცხად­დე­ბა. ამ­ი­ტო­მა­ცაა, რომ ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა­ში სინ­დისის თა­ვი­სუფ­ლე­ბა­ზე და ად­ა­მი­ა­ნის უფ­ლე­ბებ­ზე თავს არ­ა­ვინ გა­მო­ი­დებს. იქ ორი თავი არ­ა­ვის აქვს.

დღე­ვან­დე­ლი სო­ცი­ალ-ეკ­ო­ნო­მი­კუ­რი მდგო­მა­რე­ო­ბით სა­ქატ­რ­თ­ვე­ლო­ში ყვე­ლა უკ­მაყოფ­ი­ლოა. ის კი ნაკ­ლე­ბად გვეს­მის, რომ ჩვე­ნი თა­ვის უბ­ო­რო­ტე­სი მტრე­ბი ჩვენ თვითო­ნა ვართ: არ­ა­სო­დეს არ იქ­ნე­ბა ჩვე­ნი საშ­ვე­ლი, სა­ნამ ექ­ი­მი, აქ­ა­ო­და იეღ­ო­ვე­ლი პა­ცი­ენ­ტი სისხლს არ ის­ხამ­სო, გუ­რამ შა­რა­ძეს უხ­მობს. სა­ზო­გა­დო­ე­ბა, სა­დაც იგივე გუ­რამ შა­რა­ძე და მა­თი მსგავ­ს­ნი ავ­ტო­რი­ტე­ტებს წარ­მო­ად­გე­ნენ, გან­წი­რუ­ლია იმ ყო­ფის­თ­ვის, რო­მელ­ში­აც დღეს ვიმ­ყო­ფე­ბით. ქვე­ყა­ნა, სა­დაც სინ­დი­სის თა­ვი­სუფლე­ბის პრინ­ცი­პე­ბის დაც­ვა უფ­რო უტ­ეხს სა­ხელს ხე­ლი­სუფ­ლე­ბას, ვიდ­რე მო­სახ­ლეობის და­უ­ფა­რა­ვი ძარ­ც­ვა-გლე­ჯა, ვერც თა­ვი­სუფ­ლე­ბას ეღ­ირ­სე­ბა და ვერც კე­თილ­დ­ღეობ­ას.

სტა­ბი­ლუ­რი კე­თილ­დ­ღე­ო­ბის სა­ფუძ­ვე­ლი პი­როვ­ნე­ბის თა­ვი­სუფ­ლე­ბა და სა­ზო­გა­დოების მყა­რი მო­რა­ლუ­რი პრინ­ცი­პე­ბია. პლუ­რა­ლიზ­მი, გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბულ­თა თა­ნა­არ­სე­ბობა, თა­ვი­სუფ­ლე­ბის უც­ი­ლო­ბე­ლი ატ­რი­ბუ­ტია. თუ გინ­და იყო თა­ვი­სუ­ფა­ლი, ცხოვ­რობ­დე თა­ვი­სუ­ფალ სა­ზო­გა­დო­ე­ბა­ში და გქონ­დეს თვით­გა­მო­ხატ­ვის, თვით­დად­გე­ნის, თვითდამ­კ­ვიდ­რე­ბის სრუ­ლი შე­საძ­ლებ­ლო­ბა, ას­ე­თი შე­საძ­ლებ­ლო­ბა უნ­და ჰქონ­დეს ყველას, მათ შო­რის იეღ­ო­ვე­ლე­ბა­საც..

მაგ­რამ ჩვენ, ქარ­თ­ვე­ლებს, უბ­რა­ლოდ გვე­ში­ნია თა­ვი­სუფ­ლე­ბის, რად­გან არ­ა­ვი­თარი მყა­რი მო­რა­ლუ­რი პრინ­ცი­პე­ბი ჩვენ არ გაგ­ვაჩ­ნია. ჩვენ არ გვჯე­რა სა­კუ­თა­რი თავ­ის – არ გვჯე­რა არც სა­კუ­თა­რი რწმე­ნის, არც სინ­დი­სის, არც პატ­რი­ო­ტიზ­მის. არ გვჯე­რა, რად­გან გუ­ლის სიღ­რ­მე­ში კარ­გად ვი­ცით, რა­ო­დენ გახ­რ­წ­ნი­ლე­ბი ვართ და გვეს­მის, რომ თა­ვი­სუფ­ლე­ბის პი­რო­ბებ­ში, ღია და გახ­ს­ნილ სა­ზო­გა­დო­ე­ბა­ში ეს ძა­ლიან კარ­გად გა­მოჩ­ნ­დე­ბა. უკ­ვე ჩანს კი­დეც.

და ჩვენ არ გვინ­და და­ვი­ნა­ხოთ სა­კუ­თა­რი მან­კი­ე­რე­ბა, არ გვინ­და გა­ვაც­ნო­ბი­ე­როთ პრობ­ლე­მე­ბი და შე­ვე­ცა­დოთ მათ გა­დაჭ­რას. ჩვენ გვინ­და ვი­ყოთ ის­ე­თე­ბი, რო­გორიც ვართ, გვე­ი­მე­დე­ბო­დეს, რომ ოდ­ეს­ღაც ყვე­ლა­ფე­რი თა­ვი­სით მოგ­ვარ­დე­ბა და ჩვენი შვი­ლე­ბი და შვი­ლიშ­ვი­ლე­ბი მო­ეს­წ­რე­ბი­ან. ოღ­ონდ მა­ნამ­დე გვჭირ­დე­ბა მტე­რი, რომე­ლიც ვე­რა­გია და ძლი­ე­რი, რო­მე­ლიც ემ­უქ­რე­ბა ჩვენს მე­ო­ბას, ჩვენს არ­სე­ბო­ბას. მხო­ლოდ ას­ე­თი მტე­რი შე­იძ­ლე­ბა იყ­ოს ჩვე­ნი გახ­რ­წ­ნი­ლე­ბის, უზ­ნე­ო­ბი­სა და ამ­ო­რალუ­რო­ბის გა­მარ­თ­ლე­ბა.

და რო­დე­საც ას­ე­თი მტე­რი არ არ­სე­ბობს, ჩვენს მას ვი­გო­ნებთ. ეს ვის­თ­ვის ამ­ე­რიკაა, ვის­თ­ვის მა­სო­ნე­ბი, ვის­თ­ვის გო­გი გვა­ხა­რი­ას “ფსი­ქო,” მაგ­რამ ყვე­ლა­ზე “გემ­რიელი” მტე­რი, რა თქმა უნ­და იეღ­ო­ვე­ლე­ბია. მით უმ­ე­ტეს, რომ ის­ი­ნი შე­მა­წუ­ხებ­ლად აქტი­უ­რე­ბი არ­ი­ან: ქუ­ჩა­ში გა­ჩე­რე­ბენ, “სა­გუ­შა­გო კოშკს” გჩრი­ან წა­სა­კითხად. თან დიდი ძალ­მო­სი­ლე­ბი­თაც არ გა­მო­ირ­ჩე­ვი­ან – ჩხუ­ბი მა­გათ­მა არ იც­ი­ან, სრო­ლა და საქმის ქურ­დუ­ლად გარ­ჩე­ვა. დაცხეთ, დაჰ­კა­რით!..

და ან­ტი­ე­როვ­ნუ­ლი სექ­ტან­ტო­ბის შე­მაძ­რ­წუ­ნე­ბე­ლი აჩრ­დი­ლი, რო­მე­ლიც ავ­ის­მო­მასწა­ვებ­ლად დაძ­რ­წის სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში და ლა­მის აპ­ო­კა­ლიფ­სუ­რი მხე­ცის სა­ხე­ბად წარმოგ­ვიდ­გე­ნენ, სი­ნამ­დ­ვი­ლე­ში მარ­თ­ლაც რომ აჩრ­დი­ლია. ლან­დი, ფან­ტო­მი, ილ­უ­ზია, გა­მოხ­მო­ბი­ლი ჩვე­ნი შერ­ყ­ვ­ნი­ლი მენ­ტა­ლი­ტე­ტი­დან და და­ბა­დე­ბუ­ლი ჩვე­ნი­ვე მთვლემ­ა­რე გო­ნე­ბის მი­ერ, რად­გან მთვლე­მა­რე გო­ნე­ბა, რო­გორც ცნო­ბი­ლია, მუ­დამ რა­ღაც ურჩხუ­ლებს ბა­დებს.

აი, ასე ვცხოვ­რობთ. ამ­ბავ­ში და გა­გე­ბა­ში…

(c) „არილი”

მანანა კვაჭანტირაძე

თანამედროვეთა გასაგონად

ლადო ასათიანისადმი მიძღვნილ წერილს, რომელიც 1971 წლითაა დათარიღებული, გურამ ასათიანი შემდეგი სტრიქონებით ამთავრებს: “რა ქართველი ხარ და რა ჭაბუკი, / თუ მამულს თავი არ ანაცვალე? / ეს აწვალებდა ცოტნე დადიანს, / მეც ქართველი ვარ და ეს მაწვალებს”. ამას მოსდევს მძიმედ და მოჭრილად დასმული ფრაზა – შეკითხვა, რომლითაც გურამ ასათიანი, ორმოცდასამი წლის ცნობილი მწერალი და კრიტიკოსი, თავისი დროის ახალგაზრდებს მიმართავს: “საინტერესოა, რას ფიქრობენ ამ სტრიქონებზე დღევანდელი ოცდაექვსი წლის ბიჭები?”
ჩემთვის, როგორც გურამ ასათიანის უმცროსი თანამედროვისათვის, დღევანდელი გადასახედიდან უფრო გასაგები და ახლობელია ის მუხტი, რომელიც ამ ფრაზას თუ შეკითხვას აწერინებდა: ხიდის გადება და დიალოგი თაობებს შორის; კითხვის დასმისა და პასუხის მიღების მარადიული წრებრუნვა ისტორიულ ცვალებადობათა ფონზე, ანუ, საბოლოო ჯამში – “პრომეთეს პათოსი”, რომელიც პოეზიის ცეცხლის (სიტყვის ენერგიის) გა-ნაწილებას და გა-ვრცელებას ახლავს. ალბათ, ლადო ასათიანსაც იგივე მუხტი კარნახობდა თავის უახლოეს წინაპართან შეხმიანებას (“და აწვალებდა მას სიკვდილამდე / ქართული მზე და ქართული მიწა” – ტიციან ტაბიძე), რადგან თაობათა შორის ყოველი გადაძახილი, მით უფრო ლიტერატურაში, მხოლოდ კანონია და არა გამონაკლისი. გურამ ასათიანიც ყველა დროის შემოქმედთა ხსოვნისა და ერთგულების ამ დიდ კანონს იცავდა. მასთან ერთად კი მწერლისა და კრიტიკოსის პასუხისმგებლობას იმ “ახალი ზრახვების” მიმართ, რომელსაც, მისივე ფაქიზი ინტუიციით, ყველაზე მეტად სწორედ “დროის მოთხოვნილება განსაზღვრავს” და არა სხვა რამ.
წარსულისა და მომავლის მიმართ პასუხისმგებლობაზე მწერლობის კარგად ნაცნობი კატეგორიული განაცხადი ბუნებრივად აჩენს სურვილს, ეს კატეგორიულობა დროის ახალ კონტექსტში შევამოწმოთ და გავიაზროთ. აქ კი, როგორიც არ უნდა იყოს ჩვენი დღევანდელი მდგომარეობა, გურამ ასათიანის ხელმეორედ წაკითხვისას სასიამოვნოდ გაკვირვებულები და გახარებულებიც აღმოვაჩენთ, რომ დიდად არაფერი შეცვლილა და დროისაგან დაბნეული და “ახალი ზრახვებით”გაბრუებული საზოგადოება ისევე თხოულობს მწერლობის “ფხიზელ მეურვეობას” და “თბილ ხელებს”, როგორც 70-იან წლებში. ისევე, არანაკლებ და იქნებ, მეტადაც…
“წვალების” ცნება “წამების”, ანუ სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, “მარტვილად შექმნის” სინონიმია. თუ ისტორიულ კონტექსტებს შორის განსხვავებასაც გავითვალისწინებთ, “გაწვალება” ჩვენს სინამდვილეშიც მოუსვენრობას, მუდმივი საფრთხის, ტკივილის შიშისა და პასუხისმგებლობის გრძნობას გულისხმობს, ანუ იმ ყველაფერს ერთად, რაც მარტო მარტვილს კი არა, ნებისმიერი დროის ყველა ჭეშმარიტ შემოქმედსა და პოეტს განუმზადა ბედისწერამ. ე.ი. მუდმივ თანა-ზიარობას, სხვისი ტკივილის გა-ზიარებას და გა-თავისებას. გურამ ასათიანიც ბევრს საუბრობს ადამიანურობაზე, ტკივილზე, ცეცხლზე, დაჭიმულ სიმზე, მაღალ ძაბვაზე, სიფხიზლეზე, გადარჩენასა და გაფრთხილებაზე. არც ის მეჩვენება შემთხვევითობად, რომ სწორედ მის კალამს ეკუთვნის ბრწყინვალე ესსე “ასე უყვარდათ საქართველოში”.
გურამ ასათიანი ქართული კულტურისა და სულიერების საზღვრებს იცავდა, მისი ჰუმანისტური და ესთეტიკური იდეალების სივრცეს ედგა დარაჯად. გადაუჭარბებლად შეიძლება იმის თქმა, რომ როგორც პიროვნება და შემოქმედი, თვითონვე წარმოადგენდა ხასიათის იმ თვისებათა განსახიერებას, რომლის ნიშნებსაც ეძებდა მწერლობასა და ხალხურ შემოქმედებაში და რომელთაც “ქართული სულიერების ესთეტიკურ სუბსტრაქტად” თვლიდა.
გურამ ასათიანის მოღვაწეობის პერიოდი უკავშირდება მწერლობის მიერ საკუთარი ფუნქციის გააზრების კიდევ ერთ აღმავალ ეტაპს. მოგეხსენებათ, კომუნისტური იდეოლოგიური წნეხის ხანგრძლივმა ზემოქმედებამ წარმოშვა კულტურული და ზნეობრივი იდენტურობის პრობლემა, რომლის სახიფათო სამომავლო მასშტაბები უკვე მკაფიოდ იკვეთებოდა საზოგადოების სოციალური და მორალური ცხოვრების ფონზე. მის მიმართ დაპირისპირების ტენდენცია 60-70-იანი წლების ლიტერატურული პროცესის ძირითად მახასიათებლად იქცა. 50-იანი წლების ცნობილ მოვლენებს – იმპერიის იდეოლოგიური ცენტრის შესუსტებას 60-70-იანი წლების ლიტერატურამ თანდათან გააზრებულად და მიზანმიმართულად დაუპირისპირა ეროვნული იდეოლოგიის გაძლიერება, მისი დაბრუნება მარგინალურიდან ცენტრალურ პოზიციაზე. კულტურის ამ საერთო ტენდენციას, რომელიც, ფაქტობრივად, სოციუმის მორალურ-ნორმატიული სისტემის, ანუ ტრადიციული კულტურული სივრცის მსხვრევის პარალელურად და მის საპირისპიროდ მიმდინარეობდა, სწორედ მწერლობა ედგა სათავეში – ეროვნული და ზნეობრივი თემატიკის გაძლიერებით, მითოსური და არქეტიპული ფესვების ძიებით, კულტურულ ფასეულობათა იერარქიის მოწესრიგებით და ქართული ხასიათის ტრადიციულ მოდელთან დაბრუნების მცდელობით. იმ ათწლეულებში მწერლობა ბრძოლის წინა ხაზზე იდგა (სხვა საქმეა, ვინ როგორ ხედავდა საკუთარ ფუნქციას ამ ბრძოლაში) და გურამ ასათიანიც მთელი თავისი შემოქმედებით ძალიან ჰგავდა იმ დაჭიმულ სიმს თუ ნერვს, გადამწყვეტი შეჯახების წინ საკუთარ თავს მოდუნებას რომ უკრძალავს.
მწერლობის ამ ფუნქციამ განუსაზღვრა მას საკუთარი შემოქმედების მიმართულებაც და სიღრმეც. მანვე შეაძლებინა, შეექმნა ლიტერატურაზე ცოდნის მრავალტომიანი კორპუსი, რომლის ხელმეორედ წაკითხვასა და შეფასებასაც გვავალდებულებს დრო, არა ჩვენი საშინლად აჩქარებული და დაძაბული, გამომფიტავი ყოველდღიურობა, რომელიც საკუთარ თავს მხოლოდ ფულის ექვივალენტად აღიქვამს – არამედ კულტურის, ხსოვნის, წარმოსახვის დრო, სადაც წიგნის კითხვა ან სამყაროზე ცოდნის ამო-კითხვაა, ან შე-კითხვაზე მიღებული პასუხი, ან თუნდაც მივიწყებულ ეგზოტიკურ ნაკრძალში გასეირნება (ცხადია, მხოლოდ იმათთვის, ვინაც ასეთი გასეირნების გემო იცის).
დღეს თითქოს უფრო საგრძნობია ის დანაკლისი, რაც გურამ ასათიანის წასვლას მოჰყვა ქართულ კრიტიკაში. მისი ცხოვრება და შემოქმედება მართლაც პრომეთეს ნიშნით იყო აღბეჭდილი. გურამ ასათიანი ქართველ მკითხველს სულიერი სიმხნევის გამომუშავებაში, გაძლებაში ეხმარებოდა. პოეტური სიტყვის სითბო და სინათლე მიჰქონდა მასთან, მისი ხიბლისა და საიდუმლოს ამოცნობას ასწავლიდა.
იგი უარყოფდა ლიტერატურის “განპირობებულობის” იდეას, ლიტერატურის არსებობის აზრს სწორედ მის თავისუფლებაში ხედავდა. კრიტიკული აზროვნება კი მტკივნეულ ძიებად, თანაშემოქმედებად, “ახალი ფასეულობის შექმნად” ესახებოდა: “კრიტიკული აზროვნება… იწყება სწორედ იქ, სადაც თავდება მიმოხილვა და შეფასება, როდესაც კრიტიკოსი თვითონ დგება შემოქმედის, მაძიებლის როლში, ნათლად გრძნობს თავისი საქმის სიმძიმეს – ჭეშმარიტებისაკენ მოძრაობის ყველა მტკივნეულ სიმპტომს და სწორედ ამ ტკივილით რწმუნდება, რომ მისი ხელობა უფასო დამატება კი არაა “მხატვრული” ლიტერატურისა, არამედ რეალური საჭიროებით გაპირობებული ახალი ფასეულობის შექმნის ცდა”. აქვეა ერთი საგულისხმო შენიშვნაც, რომელიც საქმეში ჩახედულ მკითხველს უთუოდ გაახსენებს თანამედროვე მეტაკრიტიკის ყველაზე სიცოცხლისუნარიან მოთხოვნებს: “თუ ყველაფერი “განპირობებულია” (ანუ აღმნიშვნელი მკაცრადაა დეტერმინირებული აღსანიშნის მიერ – მ.კ.), მაშინ ლიტერატურის არსებობას საერთოდ არა აქვს აზრი! ლიტერატურის ამქვეყნად არსებობა ხომ სწორედ იმითაა გამართლებული, რომ ის არის ადამიანის სულის ლაღი მოძრაობის, აღმაფრენის თავისუფალი სარბიელი”. შემოქმედის გამახვილებული ინტუიციის წყალობით გურამ ასათიანი სიტყვიერი შემოქმედების არსებით ბუნებას ჭვრეტდა ყველა დროისა და ტიპის შემოქმედებაში. ზემოთ მოტანილ სიტყვებშიც იმ ადამიანებთან ფარული პოლემიკა იგრძნობა, ვინც კრიტიკას “მხატვრული” ლიტერატურის დამატებად თვლიდა და ამ აზრის დაკანონებას ცდილობდა. “მხატვრულის” ბრჭყალებში ჩასმაც წერილობითი სფეროების მკვეთრი გამიჯვნისა და ერთ-ერთი მათგანისათვის გარედან მინიჭებული უპირატესობის წინააღმდეგ მიმართულ ირონიულ ჟესტადაც შეიძლება აღვიქვათ. ამიტომაც წერდა იგი პოეტურ სიტყვაში სიცოცხლის მშვენიერების მჭვრეტელი კაცის დახვეწილი, მომხიბლავი ფრაზით, ანალიტიკური აზრის ცხად და ცივ კონტურებს შემოქმედის შინაგანი ცეცხლით ათბობდა და არბილებდა.
მწერლობას იგი განიხილავდა, როგორც “ერის სულიერი რაობის უპირველეს ემანაციას”. ეროვნული თვითდამკვიდრების ისტორიულად ყველაზე მიზანშეწონილი მოდელის ძიებაში მთავარ როლს მწერლობას აკუთვნებდა. დაუღლელად ეძებდა ერის ცენტრალურ ბგერას სხვადასხვა საუკუნის პოეტთა შემოქმედებაში. ამ ბგერის ობერტონების ამოცნობას ცდილობდა ყველგან და ყოველთვის – სათავეებიდან დაწყებული თანამედროვეობით გათავებული.
მოგეხსენებათ, პიროვნების სუბსტიტუციურ ხერხემალს ისტორიზმის განცდა ქმნის. გურამ ასათიანი ერთგან წერდა, ჩვენი ლიტერატურის ისტორია “ახლადაა დასაწერი, მისი ეროვნული და ტიპოლოგიური თავისებურებების გამოკვლევა ის ამოცანაა, რომლის ამოხსნა და ამოხსნილის გათვალისწინება გასულმა საუკუნემ გვიანდერძაო”. ამ ანდერძის შემსრულებლის პასუხისმგებლობით წერდა და იღვწოდა. პასუხს (ანუ სიტყვას) მიაგებდა თავის დიდ წინაპრებს იმ განსაკუთრებული და განუმეორებელი შეგნებით, რომ ამით პატივის მიგების მხოლოდ თავის, საკუთრივ თავის რიტუალს ასრულებდა და სხვა ვერავინ გააკეთებდა მის საქმეს. წერდა როგორც მებრძოლი და მცველი – რეაგირებდა ლიტერატურის სულისა და სხეულის ყოველ რხევაზე, თვალს ადევნებდა პროცესებს, გზას ულოცავდა სიახლეებს, ძვრებს. მასშტაბურად, ფართო სამზერიდან წვდებოდა ლიტერატურის ისტორიის ვრცელ მონაკვეთებს რუსთაველიდან თავის უშუალო თანამედროვეობამდე. იგი ხიდს დებდა კულტურულ სივრცეებს, ლიტერატურის ისტორიის ცალკეულ მონაკვეთებს შორის, რათა ქართველ მკითხველს ისტორიზმის განცდის სიმძაფრე არ შენელებოდა, რათა უკეთ გვეგრძნო, რომ მთლიანობის მო-ნაწილენი ანუ მთელის შემადგენელი ნაწილ-ები ვართ, დიდი სულიერების დროსა და სივრცეში გაბნეული, მაგრამ მაინც ერთ-იანობის მატარებელი ფრაგმენტები.
გურამ ასათიანი ჩვენს ხსოვნას იცავდა, რადგან მტკიცედ სწამდა: იმ ერს, რომლის მომავალსაც საფრთხე ემუქრება, წარსულის ხსოვნამ უნდა შეუნარჩუნოს ღირსება და გააძლებინოს უკეთეს დრომდე. აქედან მოდიოდა მისი სიფხიზლე და მომთხოვნელობა თანამედროვე მწერლებისა და მწერლობის შეფასებაში, მოწიწება და თაყვანისცემა ძველების მიმართ.
“სათავეებში” ის ღირსეულად ასრულებს თავის ზეამოცანას: მთლიანობად კრავს დარღვეულ ეროვნულ ცნობიერებას და მომავლისაკენ მიმართავს მას. ფაქტობრივად, ეს ქართული მწერლობის ზოგადი მისიის პირდაპირი გაცხადება იყო, იმედისა და რწმენის ჩანერგვა, სტრუქტურირება მკითხველის ცნობიერებაში. მაგრამ არა მარტო ეს. ყური მივუგდოთ სიტყვის ვაჟკაცურ ბრძოლას ეჭვთან, უიმედობასთან, რომელიც ინტონაციათა ფაქიზ რხევაში ირეკლება: “დრო მიდის და ჩვენ ვიცვლებით, თანდათან ვკარგავთ თვისებათა ნაწილს, ვსხვაფერდებით. გავა დრო და მეტს წაგვართმევს”: მას ტკივილს გვრის შეუქცევადი პროცესები, მაგრამ თავს იმხნევებს და ჩვენც გვამხნევებს, რომ “სიბერე ჯერ კიდევ შორსაა”, რომ “განახლება მუდმივი წყურვილია ქართული სულისა”, რომ “თვით ჩვენი ხასიათია განსაკუთრებით გამძლე, რაღაც ურევია შიგ, სამარადჟამო დუღაბივით” და ეს “რაღაც უსათუოდ უნდა გადარჩეს”.
უპირატესად იგი ქართული ხასიათის სიმაღლეებზე წერდა, რადგან იცოდა, რომ სამყაროზე ქართული წარმოდგენა და იმედის ქართული განცდა მაღალზე, უკეთესზე, რომანტიკულ მწვერვალებზეა ორიენტირებული, მაღლივ კონსტრუქციებს ეფუძნება. ამ სიმაღლეების მაგალითით იმხნევებს და ილამაზებს ცხოვრებას უკიდურესი უიმედობის წუთებშიც კი (“ცაც მაღალია, მთაც მაღალია და კაციც უნდა იყოს მაღალი”). თუმცა არასოდეს უღალატია ზომიერების გრძნობას, ესოდენ აუცილებელს ჭეშმარიტად კულტურული და ესთეტური ცნობიერებისათვის; არც არასრულფასოვნების კომპლექსი გასჩენია პატარა ერის შვილობის გამო, არც “ჩაკეტილობაში” და “უნიკალურობაში” უძებნია გამართლება, რადგან იცოდა: ღვთის თვალისათვის, რომლის ანალოგსაც ამქვეყნიურ არსებობაში ესთეტისა და შემოქმედის თვალი წარმოადგენს, არ არსებობს დიდი და პატარა; რომ სამყაროს მრავალხმიანობას მცირე ტალღის ჩქაფუნიც ისევე ერწყმის, როგორც დიდის გუგუნი.
მარტივში, სადაში ჭეშმარიტებისა და მშვენიერების აღმოჩენის უტყუარი გუმანი ჰქონდა. ირონიით წერდა იმათზე, ვისთვისაც ესთეტურის საზომი მხოლოდ მასშტაბებით განიზომება. ამიტომაც გაბედულად სთავაზობდა საზოგადოებას “ზოგისთვის მეტისმეტად მარტივ”, თავისთავად კი ძალზე მნიშვნელოვან დაკვირვებას, რომ “ქართული ხასიათის არსისმიერი თვისება ადამიანურობაა”. “ადამიანურობის” შეზღუდვას უკავშირებდა “კაცობრიობის ხანგრძლივ სულიერ დრამას”, ამავე თვისებაში ჭვრეტდა ქართული კულტურის გადარჩენის ონტოლოგიურ მიზეზს. ქართული ხასიათის ამ დომინანტურ ბგერას ეძებდა ჩვენი სულიერი ევოლუციის ათასწლოვან გზაზე და სწორედ მისი შენარჩუნება მიაჩნდა ქართული სულიერების ყველაზე გამორჩეულ ღვაწლად.
ვინც 70-იანი წლების მწერლობას კარგად იცნობს, დამეთანხმება: ინდივიდუალური მარტოობის ეგზისტენციალური მსოფლშეგრძნებისა და ერის ისტორიული მარტოსულობის მხატვრული სინთეზი სწორედ ამ პერიოდში განხორციელდა. პრომეთე-ამირანის სიმბოლური სახის გააზრებისას გურამ ასათიანი წერდა: “მარტოობა მისი უმძიმესი ხვედრია და არა თვითგანაჩენი. ეს არისო ყველაზე დიდი სასჯელი, რომელიც მას უზენაესმა ძალამ გადმოუვლინა”.
მაგრამ სასჯელთან ერთად იგი პრომეთეს “მზის წილობაზე”, “სინათლის მოციქულობაზეც” ლაპარაკობდა. ცასა და მიწას შორის გადებული ხიდის სიმბოლოდ აღიქვამდა მას. საგულისხმოა: ამირანის სახეს მთელი კავკასიური რეგიონის ხალხთა ხატად მიიჩნევდა და ქართულ კულტურაში ხედავდა “კავკასიური ჯვარცმის” ყველა ადგილობრივი მოტივის აკუმულაციას.
ქართულ კოსმოგონიაში ბუნების კეთილზნეობის, მისი ჰუმანური საწყისის რწმენა სჭარბობსო – ბრძანებდა ბატონი გურამი. იგი უსასრულო სამყაროში ქართველი კაცის თანდაყოლილი შინაურულობის განცდაზეც საუბრობს და ჩვენი კულტურის დასაბამიერ თვისებად სიკეთისა და მშვენიერების დანახვის ნიჭს მიიჩნევს.
ქართველი ერის ისტორიაში, მის მწერლობასა და კულტურაში, ქართულ ხასიათში ამირანის საბედისწერო განაჩენის გადალახვის განუწყვეტელ მცდელობებს ჭვრეტდა.
“სათავეებთან” რაღაცით სამადლობელსაც ჰგავს…
უცნაური დამთხვევაა: სიკვდილის წინა დღეებში თურმე წიგნის სასიგნალო ეგზემპლარი ედო საწოლთან. ახლა ვფიქრობ, რომ “სათავეებთან” უფრო მომავალი თაობებისთვის დაიწერა, ვიდრე თანამედროვეებისთვის. ამას მაფიქრებინებს ის დიდი გადასახედი, საიდანაც გურამ ასათიანი თავისი ხალხის წარსულსა და მომავალს გასცქეროდა, მხმობის თან დაძაბული, თანაც მოიმედე ინტონაცია. მთავარია, მისი საუბარი “დიდ, მთავარ ბრძოლაზე”, რომელიც წინ გველოდა. ბრძოლაზე, რომელშიც ქართველმა ხალხმა “შეუძლებელი უნდა შეძლოს”, “ძალთა განუზომელ უთანაბრობას” უნდა გაუძლოს.
იქნებ, ვაჭარბებ კიდეც, მაგრამ იმ დროისათვის სავსებით მოსალოდნელ და სასურველ გაშიფვრაზე მეტად – თვითმპყრობელ იმპერიასთან დაპირისპირებას ვგულისხმობ – ვფიქრობ, გურამ ასათიანი კაცობრიობის მომავლის უფრო ვრცელ პერსპექტივას ხედავდა, მსოფლიო პოლიტიკური რუკის სამომავლო ცვლილებებს გულისხმობდა. ამ კონტექსტში მოიაზრებდა ქართველების “მთავარ ბრძოლასაც” – მოძრაობის, მოქმედების, წინააღმდეგობის უნართა მობილიზებად საკუთარი, ღირსეული ადგილის დასამკვიდრებლად უკვე შეცვლილ მსოფლიო მთლიანობაში.
“ერი ერად ყოფნის ძალისხმევაა” – ამბობდა მერაბ მამარდაშვილი. ძალზე მაცდუნებელია სურვილი, ეს აზრი ადამიანზე, მით უფრო კულტურაზეც გავავრცელოთ. კულტურა სახედ ყოფნაა, სწორედ სახის შენარჩუნების ძალისხმევაა და არა ნიღბების მორგებისა. გურამ ასათიანის და სხვათა მიერაც არაერთგზის შენიშნულ, ჩვენ ხასიათის არტისტიზმს ამ მხრივ სიკეთესთან ერთად არასწორი არჩევანის გაკეთების საფრთხეც ახლავს – “გამოგონილი ბედნიერებით, ბედნიერების ხელოვნური სუროგატებით ტკბობა”.
წინამავალის უტყუარი გუმანით გრძნობდა ყოვლისშთანმთქმელი გლობალურობის საფრთხეს, მაგრამ ისევ თავისი სიბრძნის წყალობით, პოლიტიკოსთა ნებას არ ანდობდა კაცობრიობის მომავალს და დროისმიერ ნიშნად მიიჩნევდა იმ დადებითს, რაც “ახლადაღმოცენებად მთლიანობას” ახლავს: “თუ მას არსებობა უწერია (!!! – მ.კ.), იგი საფუძველშივე უნდა განერიდოს შინაგან უსახურებას, მისი მატერია არნახული მრავალსახოვანებისაგან უნდა შედგესო” – ბრძანებდა ბატონი გურამი. ამ დროისმიერ ნიშანთან იმედისმომცემ რეზონანსულ ჟღერადობას იძენს მის მიერ შენიშნული, ქართული ხასიათის კიდევ ერთი ფუძემდებლური თვისებაც: “მიმღეობის უფართოესი, შეუზღუდავი მასშტაბი, წადიერებათა სიდიადე, სამყაროს უშორესი სივრცეებისაკენ მიმართული სწრაფვა”.
თანამედროვე მსოფლიოს ქაოსსა და ეიფორიაში, რომელსაც სწორედ განსხვავებათა წაშლა ქმნის და ყველა ტიპის იდენტურობისადმი ეჭვი ხრავს – სქესის იდენტურობიდან დაწყებული, ეროვნულით დამთავრებული – თითქოს ძნელია გაიზიარო გურამ ასათიანის რწმენა. მით უფრო, რომ ძალზე ძნელი სახილველი გახდა ქართული ხასიათის ის თვისებები, რომელზედაც იგი წერდა. მაგრამ რიგი ობიექტური ფაქტორების გამო (თვით ობიექტურობის საყოველთაო კრიზისის პირობებშიც კი!) მის სიტყვას ვენდობი, რადგან: გაქრობისა და გადარჩენის დიალექტიკა გურამ ასათიანისათვის სამყაროს ამოუცნობი საიდუმლო იყო, ბუნების ეთიკური სამართლიანობისა და წესრიგის გამოხატულება. ამ სამართლიანობისა და წესრიგის ერთგულება მიაჩნდა სწორედ ქართული სულის განუყრელ თვისებად, ხოლო მისი უსასრულო სიცოცხლის გარანტიად კი – დაუმცხრალი “ეროვნული ენერგია – სიცოცხლისუნარიანობა და შემოქმედებითი პოტენცია”.
დამეთანხმებით, შთამბეჭდავი არგუმენტებია.
ძალიან მინდა, თანამედროვე ახალგაზრდობამაც გაიზიაროს ეს არგუმენტები.

© “ლიტერატურა – 24 საათი”

კიმ ჰანი – ედგარ პოს უდიდესი საიდუმლო


განვაგრძოთ კითხვა

გიორგი მელიქიშვილი – ღმერთი ანუ ბუნება და ჰეგელის მოტივებზე

განვაგრძოთ კითხვა

მირიან ებანოიძე – მარგალიტი და სიცარიელე

 

განვაგრძოთ კითხვა