პოსტები კატეგორიიდან: ლექცია

გეორგ ვილჰელმ ფრიდრიჰ ჰეგელი


ნაწყ­ვე­ტე­ბი 1818 წლის 22 ოქ­ტომ­ბერს, ბერ­ლინ­ში წა­კითხუ­ლი ლექ­ცი­ი­დან

ჩე­მო ბა­ტო­ნე­ბო!

რად­გან მე დღეს პირ­ვე­ლად გა­მოვ­დი­ვარ აქ­ა­ურ უნ­ი­ვერ­სი­ტეტ­ში ფი­ლო­სო­ფი­ის მას­წავ­ლებ­ლის თა­ნამ­დე­ბო­ბა­ზე, რო­მელ­ზეც მი­სი უდ­ი­დე­ბუ­ლე­სო­ბის მე­ფის წყა­ლო­ბამ მო­მიწ­ვია, ნე­ბა მო­მე­ცით, ჩემს ლექ­ცი­ებს წინ წარ­ვუმ­ძღ­ვა­რო ეს წი­ნა­სიტყ­ვა­ო­ბა, რომ ჩემ­თ­ვის გან­სა­კუთ­რე­ბით სა­სურ­ვე­ლად და სა­სი­ხა­რუ­ლოდ მი­მაჩ­ნია უფ­რო აკ­ა­დე­მი­უ­რი მოღ­ვა­წე­ო­ბის ას­პა­რეზ­ზე გა­მოს­ვ­ლა სწო­რედ ამ მო­მენ­ტ­ში და სწო­რედ ამ ად­გი­ლას. რაც შე­ე­ხე­ბა მო­მენტს, რო­გორც ჩანს, უკ­ვე შე­იქ­მ­ნა ის პი­რო­ბე­ბი, რომ­ლე­ბიც ფი­ლო­სო­ფი­ას ნე­ბას აძ­ლე­ვენ კვლავ ყუ­რად­ღე­ბა­სა და სიყ­ვა­რულს მო­ე­ლო­დეს, რო­დე­საც ეს თით­ქ­მის და­მუნ­ჯე­ბუ­ლი მეც­ნი­ე­რე­ბა კვლავ შეძ­ლებს ხმა აიმ­აღ­ლოს. ვი­ნა­ი­დან ამ მოკ­ლე ხნის წინ, ერ­თი მხრივ, მძი­მე და გა­ჭირ­ვე­ბუ­ლი ხა­ნა, რო­მე­ლიც ყო­ველ­დ­ღი­უ­რი ცხოვ­რე­ბის წვრილ­მან ინ­ტე­რე­სებს ძა­ლი­ან დიდ ყუ­რად­ღე­ბას უთ­მობ­და, მე­ო­რე მხრივ, სი­ნამ­დ­ვი­ლის მა­ღა­ლი ინ­ტე­რე­სე­ბი, ინ­ტე­რე­სი და ბრძო­ლა უპ­ირ­ვე­ლეს ყოვ­ლი­სა, ხალ­ხის ცხოვ­რე­ბი­სა და სა­ხელ­მ­წი­ფოს პო­ლი­ტი­კუ­რი მთლი­ა­ნო­ბის აღ­სად­გე­ნად და გა­და­სარ­ჩე­ნად, გო­ნის ყო­ველ შე­საძ­ლებ­ლო­ბა­სა და ყვე­ლა წო­დე­ბის ძა­ლებს, ას­ე­ვე გა­რე­გან სა­შუ­ა­ლე­ბებ­საც იმ­დე­ნად შთან­თ­ქავ­და, რომ გო­ნის ში­ნა­გან ცხოვ­რე­ბას არ შე­ეძ­ლო სიმ­შ­ვი­დე და მოს­ვე­ნე­ბა მო­ე­პო­ვე­ბი­ნა. მსოფ­ლიო გონს, რომ­ლის ყუ­რად­ღე­ბა მთლად სი­ნამ­დ­ვი­ლი­თა და გა­რე­გა­ნი ამ­ბე­ბით იყო გა­ტა­ცე­ბუ­ლი, ხე­ლი ეშ­ლე­ბო­და თა­ვის თა­ვის­თ­ვის, თა­ვი­სი ში­ნა­გა­ნი ცხოვ­რე­ბი­სათ­ვის მი­ე­მარ­თ­ნა და თა­ვის ნამ­დ­ვილ სამ­შობ­ლო­ში თა­ვი­სი თა­ვით დამ­ტ­კ­ბა­რი­ყო. მაგ­რამ ახ­ლა, მას შემ­დეგ, რაც სი­ნამ­დ­ვი­ლის ეს ნი­აღ­ვა­რი შეწყ­და და გერ­მა­ნელ­მა ხალ­ხ­მა სა­ერ­თოდ თა­ვი­სი ერ­ოვ­ნუ­ლო­ბა, ყო­ველ­გ­ვა­რი ცოცხა­ლი ცხოვ­რე­ბის სა­ფუძ­ვე­ლი გა­და­არ­ჩი­ნა, უკ­ვე დად­გა დრო, ნამ­დ­ვი­ლი ქვეყ­ნის სამ­ბ­რ­ძა­ნებ­ლოს გვერ­დით, სა­ხელ­მ­წი­ფო­ში და­მო­უ­კი­დებ­ლად გა­ი­ფურ­ჩ­ქ­ნოს აზ­რის თა­ვი­სუ­ფა­ლი სა­მე­ფო, და სა­ზო­გა­დოდ გო­ნის ძა­ლამ იმ­დე­ნად მძლავ­რად იჩ­ი­ნა თა­ვი, რომ აშ­კა­რად დაგ­ვა­ნახ­ვა, რომ მხო­ლოდ იდ­ე­ებ­სა და იდ­ე­ე­ბის შე­სა­ბამს შე­უძ­ლია ახ­ლა არ­სე­ბო­ბა შე­ი­ნარ­ჩუ­ნოს, და რომ ყვე­ლა­ფერ­მა, რაც კი სა­ერ­თოდ აღ­ი­ა­რე­ბას მო­ითხოვს, თა­ვი­სი თა­ვი შეგ­ნე­ბი­სა და აზ­რის წი­ნა­შე უნ­და გა­ა­მარ­თ­ლოს.
…მაგ­რამ თვით გერ­მა­ნი­ა­შიც ამ მეც­ნი­ე­რე­ბის აღ­ორ­ძი­ნე­ბამ­დე წი­ნან­დე­ლი ეპ­ო­ქის უგ­ვა­ნო­ბა იმ­დე­ნად შორს წა­ვი­და, რომ გა­მორ­კ­ვე­უ­ლად და დამ­ტ­კი­ცე­ბუ­ლად თვლი­და და გვარ­წ­მუ­ნებ­და, რომ ჭემ­შა­რი­ტე­ბის არ­ა­ვი­თა­რი შე­მეც­ნე­ბა არ არ­სე­ბობ­სო; ღმერ­თი, სამ­ყა­როს და გო­ნის არ­სე­ბა შე­უც­ნო­ბე­ლია, მი­უწ­ვ­დო­მე­ლიაო; რომ გო­ნი რე­ლი­გი­ა­ზე უნ­და შე­ჩერ­დე­სო, ხო­ლო რე­ლი­გია – რწმე­ნა­სა, გრძნო­ბა­სა და ბუნ­დო­ვან წარ­მოდ­გე­ნა­ზე, გო­ნივ­რუ­ლი ცოდ­ნის გა­რე­შე. შე­მეც­ნე­ბა ვერ ეხ­ე­ბა აბ­სო­ლუ­ტის, ღმერ­თის და იმ­ის არ­სე­ბო­ბას, რაც ბუ­ნე­ბა­სა და გონ­ში ჭეშ­მა­რი­ტი და აბ­სო­ლუ­ტუ­რია, არ­ა­მედ მხო­ლოდ ნა­წი­ლობ­რივ ეხ­ე­ბა უარ­ყო­ფითს, ე.ი. იმ­ას, რომ ჭეშ­მა­რიტს ვერ შე­ვი­მეც­ნებთ, რომ მხო­ლოდ არ­ა­ჭეშ­მა­რიტს, დრო­ე­ბით­სა და წარ­მა­ვალს აქვს უპ­ი­რა­ტე­სო­ბა შე­მეც­ნე­ბი­სა, – ნა­წი­ლობ­რივ კი შე­ვი­მეც­ნებთ იმ­ას, რაც მას­ში უკ­ვე იგ­უ­ლის­ხ­მე­ბა, გა­რე­განს, სა­ხელ­დობრ ის­ტო­რი­ულს, შემ­თხ­ვე­ვით გა­რე­მო­ე­ბებს, რო­მელ­თა შო­რის ეს მოჩ­ვე­ნე­ბი­თი შე­მეც­ნე­ბა გა­მოვ­ლინ­და. სწო­რედ ამ­ის­თა­ნა შე­მეც­ნე­ბას უნ­და მი­ვუდ­გეთ ის­ტო­რი­უ­ლად და იმ გა­რე­გა­ნი მხა­რე­ე­ბის მი­ხედ­ვით კრი­ტი­კუ­ლად და მეც­ნი­ე­რუ­ლად გა­მო­ვიკ­ვ­ლი­ოთ, რად­გან მი­სი ში­ნა­არ­სი­დან სე­რი­ო­ზუ­ლი არა გა­მო­ვა რა. ამ თვალ­საზ­რი­სის წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი ის­ე­ვე შორს წა­ვიდ­ნენ, რო­გორც პი­ლა­ტე, რო­მა­ე­ლი პრო­კონ­სუ­ლი, რო­მელ­მაც რო­გორც კი გა­ი­გო­ნა ქრის­ტე­სა­გან წარ­მოთ­ქ­მუ­ლი სიტყ­ვა: ჭეშ­მა­რი­ტე­ბა, მა­შინ­ვე კითხ­ვით უპ­ა­სუ­ხა: რა არ­ის ჭეშ­მა­რი­ტე­ბა? და ეს ჰკითხა იმ აზ­რით, რომ მას, პი­ლა­ტეს ეს სა­კით­ზი ვი­თომც უკ­ვე გა­დაწყ­ვე­ტი­ლი ჰქონ­დეს და იც­ო­დეს, რომ არ არ­სე­ბობს ჭეშ­მა­რი­ტე­ბის შე­მეც­ნე­ბა. ამ­რი­გად ის, რაც იმ­თა­ვით­ვე სა­მარ­ცხ­ვი­ნო და უღ­ირს საქ­მედ ითვ­ლე­ბო­და, – ჭეშ­მა­რი­ტე­ბის შე­მეც­ნე­ბა­ზე უარ­ის თქმა, – ჩვე­ნი ეპ­ო­ქის მი­ერ გო­ნის უმ­აღ­ლეს ტრი­უმ­ფად იქ­ნა გა­მოცხა­დე­ბუ­ლი. თა­ვი­დან, თა­ვი­სი წარ­მო­შო­ბის დღი­დან გო­ნე­ბის უნ­ა­რის მი­მართ სა­სო­წარ­კ­ვე­თი­ლე­ბას ჯერ კი­დევ თან სდევ­და ერთ­გ­ვა­რი გუ­ლის­ტ­კი­ვი­ლი და წუ­ხი­ლი, მაგ­რამ მა­ლე რე­ლი­გი­ურ­მა და ზნე­ობ­რივ­მა თავ­ქა­რი­ა­ნო­ბამ, შემ­დეგ კი ცოდ­ნის ზე­რე­ლო­ბამ და უგ­ვა­ნო­ბამ, რო­მე­ლიც თა­ვის თავს გან­მა­ნათ­ლებ­ლო­ბას უწ­ო­დებ­და, პირ­და­პირ და აშ­კა­რად აღ­ი­ა­რა გო­ნე­ბის უძ­ლუ­რე­ბა და ქედ­მაღ­ლუ­რად მის­ცა სრულ და­ვიწყე­ბას გო­ნის უმ­აღ­ლე­სი ინ­ტე­რე­სე­ბი; ბო­ლოს, ეგ­რეთ­წო­დე­ბულ­მა კრი­ტი­კულ­მა ფი­ლო­სო­ფი­ამ მა­რა­დი­სი­სა და ღვთა­ებ­რი­ვის ამ უც­ო­დი­ნა­რო­ბას სუფ­თა სინ­დი­სიც შე­უქ­მ­ნა, რად­გან ეს ფი­ლო­სო­ფია გვარ­წ­მუ­ნებს, ვი­თომც მან მო­ა­ხერ­ხა დამ­ტ­კი­ცე­ბა იმ­ი­სა, რომ მა­რა­დი­სი­სა და ღვთა­ებ­რი­ვის შე­სა­ხებ არ­აფ­რის ცოდ­ნა არ შე­იძ­ლე­ბაო…
…ეს შე­ხე­დუ­ლე­ბა ჯერ კი­დევ წი­ნა­მორ­ბე­დი პე­რი­ო­დი­დან გად­მო­ვი­და და სა­ში­ნელ წი­ნა­აღ­მ­დე­გო­ბა­ში ჩა­უდ­გა ჯან­საღ სუფ­თა გრძნო­ბას, ახ­ალ სუბ­ს­ტან­ცი­ა­ლურ გონს. ამ ახ­ა­ლი და ჯან­სა­ღი გო­ნის გან­თი­ადს მი­ვე­სალ­მე­ბი, მო­ვუხ­მობ მას; მხო­ლოდ მის საქ­მეს ვა­კე­თებ, რო­დე­საც ვამ­ტ­კი­ცებ, რომ ფი­ლო­სო­ფი­ას ში­ნა­არ­სი უნ­და ჰქონ­დეს, და რო­დე­საც ამ ში­ნა­არსს თქვენს წი­ნა­შე გან­ვა­ვი­თა­რებ.
უმ­თავ­რე­სად მო­ვუხ­მობ ახ­ალ­გაზ­რ­დო­ბის სულს, რად­გან ახ­ალ­გაზ­რ­დო­ბა სი­ცოცხ­ლის ის მშვე­ნი­ე­რი ხა­ნაა, რო­დე­საც ად­ა­მი­ა­ნი გა­ჭირ­ვე­ბუ­ლო­ბის შეზ­ღუ­დულ მი­ზან­თა სის­ტე­მას ჯერ კი­დევ არ და­უტყ­ვე­ვე­ბია და უნ­ა­რი აქვს თა­ვი­სუ­ფა­ლი, უან­გა­რო მეც­ნი­ე­რუ­ლი მოღ­ვა­წე­ო­ბი­სა; რო­დე­საც ას­ე­ვე ჯერ კი­დევ არ და­უტყ­ვე­ვე­ბია იგი ამ­ა­ო­ე­ბის უარ­ყო­ფით სულს, წმინ­და კრი­ტი­კუ­ლი კვლე­ვის უშ­ი­ნა­არ­სო­ბას. ჯერ კი­დევ ჯან­საღ გულს შეს­წევს სი­თა­მა­მე, ჭეშ­მა­რი­ტე­ბა მო­ითხო­ვოს, ხო­ლო ჭეშ­მა­რი­ტე­ბის სა­მე­ფო ის სა­მე­ფოა, რო­მელ­შიც ფი­ლო­სო­ფია სულ­დ­გ­მუ­ლობს, რო­მელ­საც ფი­ლო­სო­ფია აგ­ებს და რომ­ლის თა­ნა­მო­ნა­წი­ლე­ნი ჩვენ ვხდე­ბით ფი­ლო­სო­ფი­ის შეს­წავ­ლით. რაც კი ცხოვ­რე­ბა­ში ჭეშ­მა­რი­ტი, დი­ა­დი და ღვთა­ებ­რი­ვია, იდ­ე­ი­სა­გა­ნაა; ფი­ლო­სო­ფი­ის მი­ზა­ნია ამ იდ­ე­ას მის ჭეშ­მა­რიტ სა­ხე­სა და ზო­გა­დო­ბა­ში მის­წ­ვ­დეს, გო­ნის სა­მე­ფო თა­ვი­სუფ­ლე­ბის სა­მე­ფოა. ყვე­ლა­ფე­რი, რაც კი ად­ა­მი­ა­ნის ცხოვ­რე­ბას აერ­თი­ა­ნებს, რა­საც კი ღი­რე­ბუ­ლე­ბა და აღ­ი­ა­რე­ბა აქვს, გო­ნი­თი ბუ­ნე­ბი­საა; ხო­ლო გო­ნის ეს სა­მე­ფო მხო­ლოდ ჭეშ­მა­რი­ტე­ბი­სა და სა­მარ­თ­ლის შეგ­ნე­ბით, იდ­ე­ა­თა ჩაწ­ვ­დო­მით არ­სე­ბობს.
ნე­ბა მო­მე­ცით, ვი­სურ­ვო და ვი­მე­დოვ­ნო, რომ მო­ვა­ხერ­ხებ მო­ვი­პო­ვო და და­ვიმ­სა­ხუ­რო თქვე­ნი ნდო­ბა იმ გზა­ზე, რო­მელ­საც ჩვენ და­ვა­დე­ქით. მაგ­რამ, უპ­ირ­ვე­ლეს ყოვ­ლი­სა, ნე­ბა მო­მე­ცით, თქვენ­გან მო­ვითხო­ვო მხო­ლოდ ის, რომ თან მო­ი­ტა­ნოთ ნდო­ბა მეც­ნი­ე­რე­ბი­სად­მი, რწმე­ნა გო­ნე­ბი­სად­მი, ნდო­ბა და რწმე­ნა სა­კუ­თა­რი თა­ვი­სად­მი. ჭეშ­მა­რი­ტე­ბის ძი­ე­ბის სი­თა­მა­მე, გო­ნის ძლი­ე­რე­ბის რწმე­ნა ფი­ლო­სო­ფი­უ­რი მე­ცა­დი­ნე­ო­ბის პირ­ვე­ლი პი­რო­ბაა, ად­ა­მი­ა­ნი თა­ვის თავს პა­ტივს უნ­და სცემ­დეს და უმ­აღ­ლე­სის ღირ­სად სთვლი­დეს. გო­ნის სი­დი­ა­დე და ძლი­ე­რე­ბა ად­ა­მი­ანს მა­ინც არ შე­უძ­ლია საკ­მაო სი­დი­ა­დით იაზ­როს (რაც უნ­და დი­დი აზ­რი ჰქონ­დეს მას­ზე). სამ­ყა­როს და­ფა­რულ არ­სე­ბას თა­ვის თავ­ში არ­ა­ვი­თა­რი ის­ე­თი ძა­ლა არ გა­აჩ­ნია, რომ შეს­ძ­ლოს შე­მეც­ნე­ბის სი­თა­მა­მეს წი­ნა­აღ­მ­დე­გო­ბა გა­უ­წი­ოს: იგი მის წი­ნა­შე უნ­და გა­და­იხ­ს­ნას, მთე­ლი თა­ვი­სი სიმ­დიდ­რე და სიღ­რ­მე მის თვალ­თა წი­ნა­შე გა­და­შა­ლოს და მას სა­შუ­ა­ლე­ბა მის­ცეს მით დატ­კ­ბეს და გა­ი­ხა­როს.

© “არილი“

დორის ლესინგი


ნობელის პრემიის მიუწვდომლობის გამო

(სანობელე ლექცია)

ინგლისურიდან თარგმნა ირმა ტაველიძემ

ზღურბლზე ვდგავარ, მორიალე მტვრის ღრუბლებში იქით ვიყურები, სადაც, როგორც მითხრეს, ჯერ კიდევ გაუკაფავი ტყეა. გუშინ მანქანით გავიარე რამდენიმე მილი კუნძებსა და შავად ჩანახშირებულ ნახანძრალებს შორის – იქ, სადაც 1956 წელს ყველაზე საოცარი ტყე იყო, რაც კი ოდესმე მინახავს. ყველაფერი განადგურებულია. ხალხს ჭამა უნდა. მათ საწვავი სჭირდებათ ცეცხლის დასანთებად.
ეს ჩრდილო-დასავლეთ ზიმბაბვეა – ადრეულ ოთხმოციან წლებში და მე აქ მეგობარს ვესტუმრე, რომელიც სკოლის მასწავლებელი იყო ლონდონში. ის, როგორც ვამბობთ ხოლმე, “აფრიკას ეხმარება”. ფაქიზი სულის, იდეალისტი ადამიანია და იმ ყველაფერმა, რაც სკოლაში აღმოაჩინა, შოკში ჩააგდო, სრულ დეპრესიამდე მიიყვანა, რომლიდან გამოსვლაც ძალიან გაუჭირდა. ეს სკოლა ყველა იმ სკოლას ჰგავს, ქვეყნის დამოუკიდებლობის შემდეგ რომ ააშენეს. აგურის ოთხი დიდი ოთახია, გვერდიგვერდ, პირდაპირ მტვერში ჩადგმული: ერთი – ორი – სამი – ოთხი და ბოლოში ნახევარი ოთახი, რომელიც ბიბლიოთეკას წარმოადგენს. საკლასო ოთახებში დაფები კი არის, მაგრამ ჩემს მეგობარს ცარცი ჯიბით დააქვს – სხვა შემთხვევაში, მოიპარავენ. სკოლაში არც ატლასებია, არც გლობუსი, არც სახელმძღვანელოები, არც რვეულები და კალმები, ვერც ბიბილიოთეკაში ნახავთ ისეთ წიგნებს, რომლების წაკითხვაც მოსწავლეებს მოუნდებათ: აქ ამერიკული უნივერსიტეტებიდან გამოგზავნილი ტომებია – ისეთი მძიმე, რომ აწევა გაგიჭირდებათ, თეთრკანიანთა ბიბლიოთეკების მაკულატურა, დეტექტიური მოთხრობები, ან წიგნები ასეთი სათაურებით: “უიკ-ენდი პარიზში”, ან “კეთილდღეობა ჰპოვებს სიყვარულს”.
აქ ერთი თხაც არის, რომელიც საკვების პოვნას ცდილობს აქა-იქ შერჩენილ გადამხმარ ბალახში. დირექტორმა სკოლის ფონდი გაფლანგა და თანამდებობიდან გაათავისუფლეს, რაც იმ კითხვას ბადებს, რომელსაც ხშირად ვსვამთ ხოლმე, თუმცა, ჩვეულებრივ, უფრო ფართო კონტექსტში: რატომ იქცევიან ადამიანები ასე, როცა იციან, რომ ყველა მათ უყურებს?
ჩემს მეგობარს ფული არა აქვს, იმიტომ რომ მოსწავლეებიც და მასწავლებლებიც მისგან სესხულობენ, როგორც კი ხელფასს იღებს და ვალსაც ალბათ არასდროს დაუბრუნებენ. მოსწავლეების ასაკი ექვსიდან ოცდაექვს წლამდე მერყეობს, რადგან ზოგიერთი, ვინც მანამდე სკოლაში ვერ იარა, აქ სწორედ ამის გამოა მოსული. ყოველ დღე ზოგ მოსწავლეს გრძელი გზის გავლა უხდება, წვიმასა თუ მწველ მზეში, ხანდახან – მდინარეების გადალახვაც. ისინი საშინაო დავალებებს ვერ ასრულებენ, რადგან სოფლებში შუქი არ არის და ძნელია ცეცხლმოდებული კუნძის შუქზე ისწავლო რამე. გოგოებმა წყალი უნდა მოიტანონ და სადილი მოამზადონ, როგორც კი შინ დაბრუნდებიან და დილით, სანამ ისევ სკოლის გზას დაადგებიან.
როცა ჩემს მეგობართან ერთად მის ოთახში ვზივარ, იქაურები მორცხვად შემოდიან და ყველა, ყველა წიგნებს თხოულობს: “ძალიან გთხოვთ, წიგნები გამოგვიგზავნეთ, როცა ლონდონში დაბრუნდებით.” ერთმა კაცმა კი მითხრა: “კითხვა გვასწავლეს, მაგრამ წიგნები არა გვაქვს”. ყველა, ვისაც შევხვდი, წიგნებს ითხოვდა.
იქ რამდენიმე დღე დავრჩი. ირგვლივ მტვერი ირეოდა, წყალი არ იყო, იმიტომ რომ საქაჩი გატყდა და ქალები წყალს ისევ მდინარიდან ეზიდებოდნენ.
ინგლისიდან ჩამოსული კიდევ ერთი იდეალისტი მასწავლებელი კინაღამ შეიშალა, როცა ნახა, რასაც წარმოადგენდა ეს “სკოლა”.
ბოლო დღეს, რომელიც სემესტრის დასასრულს დაემთხვა, მათ თხა დაკლეს, პატარ-პატარა ნაჭრებად დაახვავეს და დიდ ქვაბში მოხარშეს: ამას ისე ელოდებოდნენ – სემესტრის დასასრულის ნადიმს, მოხარშულ თხასა და ფაფას. როცა ეს ხდებოდა, მანქანით სადღაც წავედი, ისევ ტყის შავად ჩანახშირებულ ნახანძრალებსა და კუნძებს შორის ვიარე.
არა მგონია, რომ ამ სკოლის მოსწავლეებმა ოდესმე პრემიები მიიღონ.
მომდევნო დღეა და უკვე ჩრდილოეთ ლონდონის სკოლაში ვარ, ძალიან კარგ სკოლაში, რომლის სახელიც ყველამ ვიცით. ეს ბიჭების სკოლაა. მშვენიერი შენობა, მშვენიერი ბაღი.
ყოველ კვირა ამ მოსწავლეებს რომელიმე ცნობილი ადამიანი სტუმრობთ და ბუნებრივად ხდება, რომ მოწვეულთა შორის მოსწავლეების მამები, ნათესავ-ახლობლები, დედებიც კი აღმოჩნდებიან ხოლმე. პოპულარული ადამიანის სტუმრობა მათთვის ბევრს არაფერს ნიშნავს.
ჩრდილოეთ ზიმბაბვეს მორიალე მტვერში გახვეული სკოლა ისევ გონებაში მიტრიალებს, ვუყურებ ამ თითქოსდა მომლოდინე სახეებს და იმის მოყოლას ვცდილობ, რაც წინა კვირაში ვნახე. საკლასო ოთახები წიგნების, სახელმძღვანელოების, ატლასების, კედელზე მიმაგრებული რუკის გარეშეც კი. სკოლა, სადაც მასწავლებლები გვთხოვენ, წიგნები გამოგვიგზავნეთო – იმისთვის, რომ იცოდნენ, როგორ ასწავლონ. თვითონ მხოლოდ თვრამეტი-ცხრამეტი წლისანი თუ იქნებიან და წიგნებს ითხოვენ. ამ ბიჭებს ვეუბნები, რომ ყველა, აბსოლუტურად ყველა წიგნებს ითხოვს: “ძალიან გთხოვთ, წიგნები გამოგვიგზავნეთ”. დარწმუნებული ვარ, აქ, თითოეულისთვის, ვისაც კი ოდესმე სიტყვა წარმოუთქვამს, ნაცნობი იქნება ის წუთი, როცა არაფრისმთქმელ, უშინაარსო სახეებს უყურებ. მსმენელებს თითქოს არ ესმით, რასაც ამბობ: მათ გონებაში არ მოიძებნება ის სურათები, რომლებსაც თქვენს ნათქვამს დაუკავშირებდნენ. ამ შემთხვევაში – მტვრის ღრუბლებში გახვეული სკოლის სურათები, სადაც წყალი არ მოდის და სემესტრის დასრულებას ზარ-ზეიმით დაკლული, დიდ ქვაბში მოხარშული თხით აღნიშნავენ.
ნუთუ ნამდვილად არ შეუძლიათ ამ ბიჭებს ასეთი უკიდურესი სიღარიბე წარმოიდგინონ?
ლამის ტყავიდან გამოვძვრე. ისინი ზრდილობიანად მისმენენ.
აბსოლუტურად დარწმუნებული ვარ, რომ მათ შორის ისინიც იქნებიან, ვინც პრემიებს მიიღებენ.
მერე ეს ყველაფერი მთავრდება და მე მასწავლებლებთან ვრჩები. როგორც ყოველთვის, ვეკითხები, როგორი ბიბლიოთეკა აქვთ და მოსწავლეები თუ კითხულობენ. და აქ, პრივილეგირებულ სკოლაში, მესმის ის, რაც ყოველთვის მესმის, სკოლებსა და უნივერსიტეტებშიც კი:
“ხომ იცით, როგორც ხდება. ბევრ ბიჭს საერთოდ არაფერი წაუკითხავს და ბიბლიოთკაც მხოლოდ სანახევროდ მუშაობს”.
“ხომ იცით, როგორც ხდება”. ჰო, რა თქმა უნდა, ვიცით, როგორც ხდება. ყველამ კარგად ვიცით.
ჩვენ ფრაგმენტებად დანაწევრებად კულტურაში ვცხოვრობთ, სადაც ის, რაც რამდენიმე ათწლეულის წინ ეჭვს არ იწვევდა, უკვე საეჭვო გამხდარა და ახალგაზრდა კაცებმა და ქალებმა, წლობით რომ იღებდნენ განათლებას, ჩვეულებრივ, არაფერი იციან სამყაროს შესახებ, არაფერი წაუკითხავთ, მხოლოდ ესა თუ ის სპეციალობა ესმით, მაგალითად, კომპიუტერები.
ის, რაც თავს დაგვატყდა, განსაცვიფრებელი გამოგონება – კომპიუტერები, ინტერნეტი, ტელევიზია – მთელი რევოლუციაა. და ეს არ არის პირველი რევოლუცია, რომლის წინაშეც ჩვენ, ადამიანთა მოდგმა აღმოვჩნდით. ტიპოგრაფიულმა რევოლუციამ, რომელიც რამდენიმე ათწლეულს კი არ გრძელდებოდა, არამედ გაცილებით დიდი დრო მოიცვა, მსოფლმხედველობა და აზროვნების მანერა შეგვიცვალა. დაუფიქრებლად მივიღეთ ეს ყველაფერი – როგორც ყოველთვის, არც კი გვიკითხავს: “რას მოგვიტანს ბეჭდვის გამოგონება?” ასევე, ერთხელაც არ მოგვსვლია აზრად, რომ გვეკითხა: როგორ შეგვცვლის, როგორც შეცვლის ჩვენს გონებას ინტერნეტის სიახლეები, რომელმაც მთელი თაობა არაფრისმაქნისად აქცია, ისე რომ სრულიად საღ გონებაზე მყოფნიც კი აღიარებენ: როგორც კი მიეჯაჭვნენ, თავის დაღწევა გაუჭირდათ და ხშირად აღმოუჩენიათ, რომ თურმე მთელი დღე გაუტარებიათ ბლოგებსა და ბლაგებსა და ჯანდაბაში.
სულ ახლახანს, ნებისმიერი საშუალო განათლების მქონე ადამიანიც კი პატივს სცემდა სწავლა-განათლებასა და ასევე, კრძალვით ეპყრობოდა ჩვენს დიდ ლიტერატურულ ფონდს. რა თქმა უნდა, ყველამ ვიცით, რომ როცა ეს ბედნიერი ხანა სუფევდა, ხალხი თავს იტყუებდა, თითქოს კითხულობდა, თითქოს სწავლას პატივს სცემდა, მაგრამ ისიც ხომ დამტკიცებულია, რომ მშრომელ კაცებსა და ქალებს კითხვის დიდი მოთხოვნილება ჰქონდათ. მე-18 და მე-19 საუკუნეების მუშათა ბიბლიოთეკები, ინსტიტუტები, კოლეჯები ამის ნათელი დასტურია.
კითხვა, წიგნები ოდესღაც ზოგადი განათლების ნაწილს წარმოადგენდა.
ახალგაზრდებთან საუბრისას ასაკოვანმა ხალხმა უნდა გააცნობიეროს, თუ რამდენად მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა კითხვა განათლების მიღების პროცესში, რადგან, დღეს, ახალგაზრდებმა ასე ცოტა რამ იციან. და თუ ბავშვებს არ შეუძლიათ კითხვა, ეს იმიტომ, რომ მათ არაფერი წაუკითხავთ.
ყველამ ვიცით ეს სევდიანი ამბავი.
მაგრამ არ ვიცით მისი დასასრული.
ერთი ძველებური გამოთქმა გვახსენდება – “კითხვა სისრულეს მატებს ადამიანს” – დავივიწყოთ ჭარბ კვებასთან დაკავშირებული ანეკდოტები – კითხვა მართლაც ავსებს ქალსა თუ კაცს ინფორმაციით, ისტორიით, ყოველგვარი ცოდნით.
ჩვენ ხომ ერთადერთი ხალხი არა ვართ მსოფლიოში. არც ისე დიდი ხნის წინ მეგობარმა დამირეკა, რომელმაც მითხრა, რომ ზიმბაბვეს ერთ-ერთ სოფელში მოხვედრილა, სადაც სამი დღე-ღამე არაფერი უჭამიათ, მაგრამ წიგნებსა და მათი მოპოვების გზებზე საუბრობდნენ, განათლებაზე ლაპარაკობდნენ.
მე ერთი პატარა ორგანიზაციის წევრი ვარ, რომელიც იმ მიზნით შეიქმნა, რომ სოფლებში წიგნები ჩაეტანა. სხვათაშორის, ამ ხალხის ერთმა ჯგუფმა მთელს ზიმბაბვეში იმოგზაურა. როგორც გვაცნობეს, სოფლები – განსხვავებით იმისგან, რასაც ამბობენ ხოლმე – სავსეა მოაზროვნე ადამიანებით, პენსიონერი მასწავლებლებით, ყოფილი მასწავლებლებით, არდადეგებზე მყოფი ბავშვებით, მოხუცებით. მე თვითონ პატარა გამოკვლევა დავაფინანსე – იმის შესახებ, თუ რისი წაკითხვა სურდა ხალხს და აღმოვაჩინე, რომ შედეგები შვედური გამოკვლევისას თანხვდებოდა, რომლის შესახებაც არაფერი ვიცოდი. ხალხს იმის წაკითხვა უნდოდა, რისი წაკითხვაც ევროპაში სურთ, თუ საერთოდ სურთ – ყველანაირი რომანების, სამეცნიერო ფანტასტიკის, პოეზიის, დეტექტივების, პიესების, შექსპირის, პრაქტიკული სახელმძღვანელოები კი – მაგალითად, როგორ გავხსნათ საბანკო ანგარიში – სულ ბოლო იყო სიაში. შექსპირის ყველა ნაწარმოები უნდათ: სახელი გაუგონიათ. სოფლელების წიგნებით მომარაგების პრობლემა ის არის, რომ მათ არ იციან, რომელია ხელმისაწვდომი. ასე რომ, პროგრამული ნაწარმოები, მაგალითად – «კასტერბრიჯის მერი» პოპულარული ხდება, რადგან მათთვის ეს ნაცნობია. “ცხოველთა ფერმა”, გასაგები მიზეზების გამო, ყველაზე პოპულარულია რომანებს შორის.
ჩვენი პატარა ორგანიზაცია წიგნებს შოულობდა, რა გზითაც შეეძლო, მაგრამ გვახსოვდა, რომ ინგლისიდან ჩამოტანილი, კარგი რბილყდიანი წიგნი ერთი თვის ხელფასი ჯდებოდა: ეს მუგაბეს ტერორისტულ რეჟიმამდე იყო. ახლანდელი ინფლაციის პირობებში კი, რამდენიმე წლის ხელფასი მაინც დაჯდება. თუმცა წიგნებით სავსე ყუთის სოფელში ჩატანისას – და გაიხსენეთ, იქ საშინლად ჭირს ბენზინის შოვნა – ამ ყუთს ცრემლებით შეეგებებიან. შეიძლება, “ბიბლიოთეკა” მხოლოდ ხის ძირას აგურებზე გადებულ ფიცარს ერქვას, მაგრამ მთელი კვირის მანძილზე აქ წერა-კითხვის გაკვეთილები გაიმართება – ხალხი, ვისაც კითხვა შეუძლია, ასწავლის იმათ, ვისაც არ შეუძლია – და ეს იქნება ნამდვილი მოქალაქეობის გაკვეთილები. ერთ შორეულ სოფელში კი, იმის გამო, რომ ტონგაზე რომანები არ იყო, ორი ყმაწვილი დაჯდა და რომანების წერა დაიწყო ამ ენაზე. ზიმბაბვეში დაახლოებით ექვსი ძირითადი ენაა და ყველა მათგანზეა რომანები – ძალადობით, ინცესტით, დანაშაულითა და მკვლელობებით სავსე.
ჩვენს პატარა ორგანიზაციას ჯერ ნორვეგიამ დაუჭირა მხარი, მერე კი – შვედეთმა. ამ მხარდაჭერის გარეშე წიგნების მარაგი მალე ამოიწურებოდა. ზიმბაბვეში გამოცემული რომანები და აგრეთვე, პრაქტიკული სახემძღვანელოები იმ ხალხთან იგზავნება, ვინც ისინი ენატრება.
ამბობენ, ხალხს ისეთი მთავრობა ჰყავს, როგორსაც იმსახურებსო, მაგრამ არა მგონია, ზიმბაბვეს შემთხვევაში, ეს მართალი იყოს. ისიც უნდა გვახსოვდეს, რომ წიგნებისადმი პატივისცემა და წყურვილი მუგაბეს რეჟიმიდან კი არ მომდინარეობს, არამედ თეთრკანიანთა ბატონობის ეპოქიდან. საოცარი მოვლენაა ეს წიგნების წყურვილი და ყველგან, ყველგან ჩანს, კენიიდან მოყოლებული – იმედის კონცხამდე.
ეს უდავოდ ერთ ფაქტს უნდა უკავშირდებოდეს: მე, პრაქტიკულად, ჩალით გადახურულ მიწურში გავიზარდე. ასეთ სახლს ყველა დროში ყველგან აშენებდნენ, სადაც კი ლელქაში ან ბალახი მოიძებნებოდა, ასევე, აყალო მიწა, ბოძები – კედლებისთვის. მაგალითად, საქსონურ ინგლისში. ის ქოხი, სადაც ვიზრდებოდი, ერთის ნაცვლად, გვერდიგვერდ მოთავსებული ოთხი ოთახისგან შედგებოდა და რაც მთავარია, წიგნებით იყო სავსე. ჩემმა მშობლებმა წიგნები მხოლოდ ინგლისიდან აფრიკაში კი არ ჩაიტანეს, არამედ ბავშვებისთვის დედაჩემი ინგლისიდანაც იწერდა ხოლმე მათ, დიდი ყავისფერი ქაღალდის ამანათებით ჩემი სიყმაწვილის მთავარი სიხარული იყო. წიგნებით სავსე მიწური.
ზოგჯერ წერილებს იმ ხალხისგან ვიღებ, რომლებიც სოფელში ცხოვრობენ, იქ, შესაძლოა, შუქი არ იყოს, ან წყალი არ მოდიოდეს ონკანში (როგორც იმ გრძელ მიწურში, რომელშიც ჩვენი ოჯახი ბინადრობდა), მაგრამ “მეც მწერალი ვიქნები, იმიტომ რომ მეც ისეთივე სახლი მაქვს, როგორშიც თქვენ ცხოვრობდით”.
მაგრამ, აი, აქ არის სირთულე.
მწერლები იმ სახლებში არ იბადებიან, სადაც წიგნები არ არის.
აი, აქ არის უფსკრული. აი, ეს არის სირთულე.
მე ზოგიერთი თქვენი ბოლოდროინდელი პრემიის ლაურეატის სიტყვებს გადავხედე. თუნდაც განსაცვიფრებელი ფამუქი ავიღოთ. მან თქვა, რომ მამამისს 1500 წიგნი ჰქონდა. მისი ნიჭი ჰაერიდან არ მოსულა, ის დიდ ტრადიციას უკავშირდებოდა.
ავიღოთ ვ.ს. ნაიპოლი. ის ამბობს, რომ ინდური ვედები ღრმად იყო ჩაბეჭდილი მისი ოჯახის მეხსიერებაში. წერისკენ მამამისმა უბიძგა. და როცა ინგლისში ჩამოსვლის უფლება მოიპოვა, მან ბრიტანულ ბიბლიოთეკაში დაიწყო სიარული. ასე რომ, ის დიდ ტრადიციას დაუახლოვდა.
ავიღოთ ჯონ კუტზეე. იგი მხოლოდ დიდ ტრადიციას კი არ უკავშირდებოდა, არამედ თვითონ წარმოადგენდა ტრადიციას: ლიტერატურას ასწავლიდა ქეიფ თაუნში. და რა საწყენია, რომ არასდროს დავსწრებივარ მის გაკვეთილს, ჩემთვის არასდროს უსწავლებია ამ არაჩვეულებრივად მამაც, შეუპოვარ გონს.
იმისთვის, რომ წერო, იმისთვის, რომ ლიტერატურა შექმნა, მჭიდრო კავშირი უნდა გქონდეს ბიბლიოთეკებთან, წიგნებთან, ტრადიციასთან.
მე მყავს ერთი მეგობარი ზიმბაბვეში. მწერალი, შავკანიანი. და ეს არის მთავარი. მან თვითონ ისწავლა კითხვა მურაბებისა და ხილის კომპოტების ქილებზე მიწებებული ეტიკეტებიდან. იმ ადგილას გაიზარდა, მე რომ მანქანით მოვიარე, სოფლელი შავკანიანების გარემოში. მიწა ხრეშნარევ ქვიშას წარმოადგენს, მეჩხერი, დაბალი ბუჩქებით. ქოხები ღარიბულია, შედარებაც კი არ შეიძლება მდიდრების მოვლილ ქოხებთან. სკოლა – ასეთი ხომ უკვე აღვწერე. მან გადაგდებული საბავშვო ენციკლოპედია იპოვა ნაგავსაყრელზე და იქიდან სწავლობდა.
1980 წელს, დამოუკიდებლობის მიღებისას, ზიმბაბვეში კარგი მწერლების ჯგუფი არსებობდა, მოჭიკჭიკე ჩიტების ნამდვილი ბუდე. ისინი ძველ სამხრეთ როდეზიაში გამოიჩეკნენ, თეთრკანიანთა ბატონობის დროს – მისიონერულ სკოლებში, ბევრად უკეთეს სკოლებში.
იმ მწერლებმა რთული გზა გაიარეს წიგნიერებამდე, რამაც ისინი მწერლებად აქცია. ვიტყოდი, რომ მურაბების ქილებზე მიწებებული ეტიკეტები და გადაგდებული ენციკლოპედიები სულაც არ იყო გამონაკლისი. ჩვენ ხომ იმ ხალხზე ვსაუბრობთ, ვისაც ნორმალური განათლების წყურვილი კლავდა, რაც მათთვის ბოლომდე მიუწვდომელი რჩებოდა. ქოხი თუ ქოხები ბევრი ბავშვით, მუშაობისგან ქანცგაწყვეტილი დედა, ბრძოლა საკვებისა და ტანსაცმლისათვის…
და მაინც, მიუხედავად ამ სირთულეებისა, მწერლები გაჩნდნენ და კიდევ არის რაღაც, რაც არ უნდა დავივიწყოთ. იმ დროს ზიმბაბვე ფიზიკურად ნაკლებად დაპყრობილი ქვეყანა იყო, ვიდრე ასი წლის წინ. ამ ხალხის ბაბუები და ბებიები შეიძლება თავისი კლანის მეზღაპრეებიც კი იყვნენ. არსებობდა ზეპირსიტყვიერი ტრადიცია. ერთმა ან ორმა თაობამ ამბები დაიხსომა და ნაბეჭდ ტექსტებში, წიგნებში გადაიტანა. აი, ნამდვილი მიღწევა!
ამასწინათ რამდენიმე ანგარიში გადმომიგზავნეს აფრიკის საგამომცემლო სფეროდან. უფრო პრივილეგირებულ ადგილებში, როგორიც ჩრდილოეთ აფრიკაა, თავისი განსხვავებული ტრადიციით, საგამომცემლო სივრცის შესახებ საუბარი სრულიად განხორციელებადი ოცნებაა.
აქ იმ წიგნებზე ვსაუბრობ, რომლებიც არასდროს დაწერილა, მწერლებზე, მათი შექმნა რომ ვერ შეძლეს, რადგან იქ გამომცემლები არ არიან. არგაგონილი ხმები. შეუძლებელია, ამ გაფლანგული ტალანტისა და პოტენციალის შეფასება. თუმცა წიგნის შექმნის იმ სტადიის წინ, რომელიც გამომცემელს, მხარდაჭერას, ხელშეწყობას ითხოვს, კიდევ არის რაღაც, რაც მათ აკლიათ.
მწერლებს ხშირად ეკითხებიან: როგორ წერთ? პროცესორით? ელექტრო საბეჭდი მანქანით? ბატის ფრთით? ხელით? მაგრამ მთავარი კითხვაა: მონახეთ ადგილი, ის თავისუფალი ადგილი, რაც თქვენს ირგვლივ უნდა იყოს, როცა წერთ? ამ სივრცეში, რომელიც მოსმენისა და ყურადღების მოკრებისთვის გჭირდებათ, თავისით მოვა სიტყვები, სიტყვები, რომლებითაც თქვენი პერსონაჟები ისაუბრებენ, მოვა იდეები, მოვა შთაგონება.
თუკი მწერალს ამ სივრცის პოვნა არ შეუძლია, მაშინ ლექსები და მოთხრობები შეიძლება მკვდრადშობილი დაიბადოს.
როცა მწერლები ერთმანეთს ესაუბრებიან, მათი კითხვები ყოველთვის ამ სივრცეს ეხება, ამ პარალელურ დროს. «იპოვე? ჩაებღაუჭე?»
მოდით, ახლა სრულიად განსხვავებულ სივრცეში გადავინაცვლოთ. ჩვენ ლონდონში ვართ, ერთ-ერთ მეგაპოლისში. აქ ახალი მწერალი გამოჩნდა. ცინიკურად ვკითხულობთ: როგორი ძუძუები აქვს? ლამაზია? თუ კაცია, მაშინ – ქარიზმატულია? სიმპათიურია? ვხუმრობთ, მაგრამ ეს ხუმრობა არ არის.
ამ ახალ აღმოჩენას ტაშს უკრავენ, ხშირად ბევრ ფულსაც აძლევენ. მათ საბრალო ყურებთან პაპარაცების ზუზუნი იწყება. ზეიმებს უმართავენ, აქებენ, მთელს მსოფლიოში დააქროლებენ. რაც შეეხება ძველებს, რომლებსაც ეს ყველაფერი უნახავთ, ებრალებათ ახალბედა, რომელსაც წარმოდგენა არა აქვს, თუ რა ხდება სინამდვილეში.
ის მეტად ნაამები და კმაყოფილია.
მაგრამ ერთი წლის შემდეგ ჰკითხეთ, რას ფიქრობს. მათგანვე მომისმენია: «ეს ყველაზე უარესია, რაც კი ოდესმე თავს დამტეხია»
ზოგიერთ დიდად რეკლამირებულ ახალბედა მწერალს აღარაფერი დაუწერია, ან ის არ დაუწერია, რაც უნდოდა, ან ის, რასაც აპირებდა.
და ჩვენ, ძველებს, გვინდა, მათ უმანკო ყურებში ჩავჩურჩულოთ: “უკვე იპოვე შენი სივრცე? შენი საკუთარი, ყველაზე საჭირო ადგილი, სადაც შინაგანი ხმები გესაუბრებიან, სადაც ოცნებას შეძლებ. ჩაეჭიდე ამას, ხელიდან არ გაუშვა”.
მაგრამ ერთგვარი განათლებაც აუცილებელია.
ჩემი გონება სავსეა აფრიკის იმ დიდებული მოგონებებით, რომლებიც შემიძლია, გავაცოცხლო და მათი მზერით დავტკბე, როცა კი მოვისურვებ. ვთქვათ, ჩამავალი მზის სხივები, ოქროსფრად, მეწამულად და ნარინჯისფრად რომ ეფინება საღამოს ცას. ან პეპლები, ქინქლები და ფუტკრები, კალაჰარის უდაბნოს სურნელოვან ბუჩქებს რომ შესევიან. ან მე თვითონ, ზამბეზის პირას ჩამომჯდარი, სადაც ის გადახუნებულ ბალახოვან ნაპირებს შორის მიედინება – მშრალი სეზონია – მუქი მწვანე და კრიალა, აფრიკის ჩიტებით დახუნძლული. ჰო, სპილოები, ჟირაფები, ლომები და სხვა დანარჩენები. და ღამის ცა, ჯერ კიდევ სუფთა, შავი და შესანიშნავი ცა, მოუსვენარი ვარსკვლავებით სავსე.
თუმცა სხვა მოგონებებიც არსებობს. თვრამეტი-ცხრამეტი წლის ბიჭი, ცრემლებით სავსე თვალებით, თავის “ბიბლიოთეკასთან” დგას. ამერიკელმა სტუმარმა, რომელმაც ეს უწიგნო ბიბლიოთეკა ნახა, კარგა მოზრდილი ამანათი გამოუგზავნა, მაგრამ ამ ბიჭმა თითოეული წიგნი კრძალვით აიღო და ცელოფანში გაახვია. “კი, მაგრამ”, – ვეუბნებით, – “წიგნები ხომ აშკარად წასაკითხად გამოგიგზავნეს”, ის გვპასუხობს: “არა, ესენი დაისვრება და მერე სადღა ვიშოვი”.
მას უნდა, რომ ინგლისიდან წიგნები გამოვუგზავნოთ, რათა ისწავლოს, თუ როგორ ასწავლოს. “მხოლოდ ოთხი წელი დავდიოდი კოლეჯში”, – ისევ გვეხვეწება, – “მაგრამ არასდროს უსწავლებიათ, როგორ უნდა ვასწავლო”.
მე ვნახე მასწავლებელი იმ სკოლაში, სადაც არ იყო სახელმძღვანელოები, ცარცის ნატეხიც კი არ იდო დაფასთან – მოეპარათ. ის მტვერში ქვებს გადაანაცვლებდა ხოლმე: “ორჯერ ორი ოთხია” და ასე შემდეგ. ვნახე ერთი გოგოც, ოც წელზე მეტის არ იქნებოდა, რომელსაც ასევე არ ჰქონდა სახელმძღვანელოები, რვეულები, კალმები – არაფერი და ანბანის ასოებს ჩხირით ხაზავდა მიწაზე, როცა მზე აჭერდა და ირგვლივ მტვერი ირეოდა.
აი, აქ ჩანს განათლების ის დიდი წყურვილი, რომელიც იგრძნობა აფრიკაში, ნებისმიერ ადგილას მესამე სამყაროში, ან რაც არ უნდა დავუძახოთ სამყაროს იმ რეგიონებს, სადაც მშობლები ნატრობენ, რომ მათმა შვილებმა განათლება მიიღონ, რომელიც მათ სიღარიბისგან იხსნის და საშუალებას მისცემს, რომ უპირატესობით ისარგებლონ.
ჩვენი განათლების უპირატესობით, რასაც, დღეს, ასეთი საფრთხე ემუქრება.
მინდა წარმოიდგინოთ, რომ სამხრეთ აფრიკაში ხართ, რომელიღაც ინდურ მაღაზიაში, ღარიბულ ადგილას, საშინელი გვალვის დროს. აქ ხალხის რიგია, ძირითადად ქალების, ყველა სახის ჭურჭელით. შუადღით ამ მაღაზიაში ქალაქიდან ცისტერნით წყალი მოაქვთ ხოლმე და ხალხიც ამ ძვირფას წყალს ელოდება.
ინდოელი ხელისგულებით დახლზე დაყრდნობილა და შავკანიან ქალს უყურებს, რომელიც სქლად აკინძულ ფურცლებს მისჩერებია – თითქოს რომელიღაც წიგნიდან ამოუგლეჯავთო. ის “ანა კარენინას” კითხულობს.
ნელა კითხულობს, ტუჩების ცმაცუნით. რთული წიგნი ჩანს. ეს ქალი ახალგაზრდაა, ორი პატარა ბავშვით, ფეხებზე რომ ეკონწიალებიან. ორსულადაა. ინდოელს გული სტკივა, რადგან ახალგაზრდა ქალის თავსაფარი, რომელიც თეთრი უნდა იყოს, მტვერს გაუყვითლებია. მისი მკერდი და მკლავებიც მტვერს დაუფარავს. კაცს მყიდველთა რიგებიც სტანჯავს – ყველას სწყურია, მაგრამ მას საკმარისი წყალი არა აქვს. გაბრაზებულია, რადგან იცის, რომ აქ ხალხი კვდება, ამ მტვრის ღრუბლებში. მისი უფროსი ძმა ადრე მუდმივად ამარაგებდა, მაგრამ მერე თქვა, შესვენება მჭირდებაო და ქალაქში წავიდა – მართლა ცუდად იყო, გვალვას ვეღარ უძლებდა.
კაცი ცნობისმოყვრეა. ახალგაზრდა ქალს ეკითხება: “რას კითხულობთ?”
“რუსეთზეა”, – ამბობს გოგო.
“იცი, სად არის რუსეთი?” – არც თვითონ იცის კარგად.
ახალგაზრდა ქალი პირდაპირ სახეში შეჰყურებს, ღირსებით სავსე, თუმცა მტვრისგან თვალები დასწითლებია, – “საუკეთესო ვიყავი კლასში. მასწავლებელმა თქვა, რომ საუკეთესო ვიყავი”.
კითხვას აგრძელებს: სურს, აბზაცის ბოლომდე ჩავიდეს.
ინდოელი ორ პატარა ბავშვს უყურებს და ფანტას გადასწვდება, მაგრამ დედა ამბობს: “ფანტა უფრო მოაწყურებს”.
ინდოელმა იცის, რომ ეს არ უნდა გააკეთოს, მაგრამ მაინც მისწვდება გვერდით მიდგმულ დიდ პლასტმასის ბიდონს, დახლს უკან და წყალს პლასტმასისავე ჭიქებში ჩამოასხამს, რომლებსაც ბავშვებს მიაწვდის. არც ის გამორჩება, რომ გოგო ტუჩებს ამოძრავებს, როცა ხედავს: მისი შვილები წყურვილს იკლავენ. კაცი ახლა მას აწვდის წყლის ჭიქას. გული ეწურება, როცა უყურებს – თურმე როგორ საშინლად სწყურია.
შემდეგ ის აწვდის ინდოელს პლასტმასის ბიდონს, რომელსაც კაცი ბოლომდე ავსებს. ახალგაზრდა ქალი და ბავშვები ხელებში მისჩერებიან, სულ ცოტაც არ დაექცესო.
მერე გოგო თავს ისევ წიგნში ჩარგავს. ნელა კითხულობს, მაგრამ ამ აბზაცით მოიხიბლება და მას კიდევ ერთხელ წაიკითხავს:
“ვარენკა, შავ თმაზე გაკრული თეთრი თავსაფრით, ბავშვების გარემოცვაში, რომლებსაც მხიარულად და ხალისიანად დაჰფოფინებდა და ამავე დროს თვალშისაცემად აღელვებული იმაზე ფიქრით, რომ ალბათ ხელს სთხოვდა კაცი, რომლის მიმართაც გულგრილი არ იყო, მეტად მიმზიდველად გამოიყურებოდა. კოზნიშევმა გვერდით ჩაუარა და აღტაცების გამომხატველი მზერა შეაგება. როცა უყურებდა, კაცს ყველა ის საამური სიტყვა ახსენდებოდა, რაც მისი ბაგეებიდან სმენოდა, ყველანაირი სიკეთე, რაც მის შესახებ იცოდა და უფრო და უფრო კარგად აცნობიერებდა, რომ გრძნობა, რომელიც მის მიმართ გაუჩნდა, მეტად იშვიათი იყო – რაღაც, რაც ერთხელ განიცადა, მაგრამ დიდი, დიდი ხნის წინ, ადრეულ სიყმაწვილეში. ქალის სიახლოვით გამოწვეული სიხარული თანდათან იზრდებოდა და საბოლოოდ ისეთ წერტილს მიაღწია, რომ როცა უზარმაზარი არყის სოკო, წერწეტა ყუნწით და ზემოთ აპრეხილი ქუდით, კალათში ჩაუდო, თვალებში ჩახედა და იქ მხოლოდ სიხარულის მოზღვავებასა და შიშნარევ მღელვარებას გადააწყდა, რაც ვარენკას სახეს ალმურში ხვევდა. კაცი ცოტა დაბნეული იყო და მდუმარედ გაუღიმა, რითიც საკმაოდ ბევრი რამ თქვა”.
ნაბეჭდი ტექსტის ერთი ნაწილი დახლზე დევს, ჟურნალების ძველი ნომრების, გაზეთის ფურცლების, ბიკინებიანი გოგოების ფოტოების გვერდით.
დროა, ინდური მაღაზიის სამოთხე დატოვოს და ოთხი მილი გაიაროს – უკან, სოფლისკენ. დროა… გარეთ მომლოდინე ქალების რიგები აჩოჩქოლდნენ და უკმაყოფილებით აბუზღუნდნენ. მაგრამ ინდოელი ისევ ისე ზოზინებს. იცის, რის ფასად დაუჯდება ამ გოგოს შინ დაბრუნება, ორი ჩამოკონწიალებული ბავშვით. კი გაატანდა პროზის ამ ნაგლეჯს, რამაც ასე ძალიან მოხიბლა, მაგრამ ვერაფრით დაიჯერებს, რომ ამ მუცელგამობერილ, გაჩხიკინებულ გოგოს ნამდვილად შეუძლია მისი გაგება.
საიდან გაჩნდა “ანა კარენინას” თითქმის მესამედი შორეული ინდური მაღაზიის დახლზე? ალბათ ასე:
ვიღაც მაღალმა თანამდებობის პირმა, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციიდან, როგორც ხდება ხოლმე, ეს რომანი წიგნის მაღაზიაში შეიძინა, სანამ დიდ მოგზაურობას შეუდგებოდა ზღვებისა და ოკეანეების გადასალახად. თვითმფრინავის ბიზნეს-კლასის სავარძელში მოკალათებულმა სამად გახია ეს წიგნი. ამის ჩადენისას სხვა მგზავრებს გადახედა, რადგან იცოდა, რომ შოკის, ცნობისმოყვარეობის, ერთგვარი მხიარულების გამომხატველ სახეებსაც კი წააწყდებოდა. როცა მოკალათდა, ღვედი მაგრად მოიჭირა და ხმამაღლა თქვა იმათ გასაგონად, ვისაც ესმოდა: “ყოველთვის ასე ვიქცევი, როცა ხანგრძლივ მოგზაურობას ვიწყებ. სად უნდა ათრიო მძიმე, სქელი წიგნი!” რომანს თხელი ყდა ჰქონდა, მაგრამ მართლაც დიდტანიან ტომს წარმოადგენდა. ეს კაცი მიჩვეული იყო, რომ საუბრისას მას ხალხი უსმენდა. “ყოველთვის ასე ვიქცევი მოგზაურობისას”, – გაანდო მათ, – “მგზავრობა ჩვენს დროში ხომ ისედაც საკმაოდ მძიმეა”. როცა სხვებიც კომფორტულად მოთავსდნენ სავარძლებში, მან “ანა კარენინას” ერთი ნაწილი გადაშალა და კითხვას შეუდგა. როგორც კი ვინმე მის საქციელს მეტ-ნაკლები ცნობისმოყვარეობით შეხედავდა, უმალვე გაენდობოდა ხოლმე: “არა, მხოლოდ ასე თუ შეიძლება მგზავრობა!” იცოდა ეს რომანი, მოსწონდა და კითხვის ამგვარი ორიგინალური მანერა უფრო პიკანტურ გემოს აძლევდა იმას, რაც, ყველაფერს რომ თავი დავანებოთ, კარგად იცოდა.
ამასობაში, იმ ინდურ მაღაზიაში, ახალგაზრდა ქალი დახლს ეყრდნობა, შვილები ქვედაკაბაზე ეკონწიალებიან. მას ჯინსი აცვია, რადგან თანამედროვე ქალია, მაგრამ ზემოდან მძიმე შალის ქვედაკაბა ჩაუცვამს, თავისი ხალხის ტრადიციული სამოსის ნაწილი: ბავშვებს იოლად შეუძლიათ მის სქელ ნაკეცებზე ჩამოკიდება.
მან მადლიერი მზერით შეხედა ინდოელს, რადგან იგრძნო, რომ კაცს მოეწონა და მასზე გული შესტკივა, მერე კი გარეთ, მორიალე ღრუბლებში გამოვიდა.
ბავშვებს ტირილის თავიც აღარ ჰქონდათ, ყელი მაინც მტვრით ავსებოდათ.
ეს მძიმე იყო, ჰო, მეტად მძიმე იყო ამ ნაბიჯის გადადგმა, ერთი ფეხი, მერე – მეორე, მტვერში, რომელიც მცირე ზომის მატყუარა ბორცვებად წამომართულიყო მის ფეხებთან. მძიმე, მძიმე – მაგრამ ის მიჩვეული იყო სიმძიმეს – რა, არა? მისი გონება ისევ იმ ამბავში დარჩა, რასაც კითხულობდა. ასე ფიქრობდა: «თეთრთავსაფრიანი ქალი მე მგავს, ისიც ბავშვებს უვლის. შეიძლებოდა, სულაც მე ვყოფილიყავი ეს რუსი გოგო. იმ კაცს უყვარს და ცოლად გაყოლას სთხოვს (მან მხოლოდ ის ერთი აბზაცი ჩაიკითხა), ჰო, ეს კაცი ჩემთან მოვა და ამ ყველაფრისგან ძალიან შორს წამიყვანს, მე და ბავშვებს წაგვიყვანს, დიახ, ვეყვარები და მომივლის.”
ის ნაბიჯს დგამს წინ. მხარზე შემოდგმული წყლის ბიდონი ემძიმება. მაინც მიდის. ბავშვებს კარგად ესმით, როგორ ჭანჭყარებს ბიდონში წყალი. ნახევარ გზაზე ჩერდება, ბიდონს ჩამოდგამს. ბავშვები ბუზღუნებენ და ჭურჭელს სწვდებიან. ის ფიქრობს, რომ თუ გახსნის, შიგ მტვერი ჩავა. არა, ვერაფრით ვერ გახსნის ამ ბიდონს, სანამ სახლში არ მივა.
“მოიცადეთ”, – ეუბნება ბავშვებს, – “მოიცადეთ”.
მან ძალ-ღონე უნდა მოიკრიბოს და გზა გააგრძელოს.
ფიქრობს: “მასწავლებელმა მითხრა, რომ ერთი ბიბლიოთეკა იყო, სუპერმარკეტზე დიდი შენობა და სულ წიგნებით სავსე”. სიარულისას ახალგაზრდა ქალი იღიმება, თუმცა მტვერი სახეში ეყრება. “ჭკვიანი ვარ”, – ფიქრობს ის, – “მასწავლებელმა თქვა, რომ ჭკვიანი ვარ. მან მითხრა, სკოლაში ყველაზე ჭკვიანი ხარო. შვილებიც ჩემსავით ჭკვიანები მეყოლება. მათ წიგნებით სავსე ბიბლიოთეკაში წავიყვან. ისინი სკოლაში ივლიან, მასწავლებლები იქნებიან – იმან მითხრა, რომ მეც შემეძლო მასწავლებელი გავმხდარიყავი. ჩემი შვილები აქედან შორს იქნებიან, ფულს იშოვნიან. ისინი დიდ ბიბლიოთეკებთან ახლოს იცხოვრებენ”.
შეიძლება მკითხოთ, თუ რა ბედი ეწია რუსული რომანის იმ ნაწილს, ინდური მაღაზიის დახლზე?
მშვენიერი მოთხრობა გამოვიდოდა. იქნებ ვინმემ დაწეროს კიდეც.
მიდის საბრალო გოგო. წელში გამართული იმის გამო, რომ წყალი მიაქვს, რომელსაც ბავშვებს დაალევინებს, როცა სახლში მივა და თვითონაც მოსვამს ცოტას. მიდის… აფრიკული გვალვის შემზარავ მტვერში.
ჩვენც ქანცგაწყვეტილები ვართ – ჩვენს სამყაროში, რომელსაც ამდენი რამ ემუქრება. მაგრები ვჩანვართ ირონიასა და ცინიზმში. ზოგიერთი სიტყვა თუ იდეა ძლივსღა გამოიყენება, ისე გაცვდა და გაიცრიცა. მაგრამ ხომ შეიძლება კვლავ გვინდოდეს იმ სიტყვებიდან ზოგიერთის აღდგენა, რომლებმაც შინაგანი ძალა დაკარგეს?
ჩვენ საგანძური გვაქვს – დიდძალი განძი – ლიტერატურისა, რომელსაც ეგვიპტელებთან, ბერძნებთან, რომაელებთან მივყავართ. აქ ყველაფერია, ეს ლიტერატურული სიმდიდრეა, ისევ და ისევ რომ უნდა აღმოაჩინოს ვინმემ, ვინც საკმარისად იღბლიანი იქნება. განძი. დავუშვათ, რომ ის არ არსებობს. როგორი ღარიბ-ღატაკნი, როგორი ცარიელნი ვიქნებოდით, არა?
ჩვენ ენების, ლექსების, ამბების მემკვიდრეობას ვფლობთ და ეს არასდროს ამოიწურება. ეს ყოველთვის აქაა.
ასევე, მემკვიდრეობით გვერგო ამბები და ზღაპრები იმ მოხუცი მეზღაპრეებისგან, რომელთაგან ზოგის სახელი ვიცით, მაგრამ ზოგის – არა. მეზღაპრეების ჯაჭვი უფრო და უფრო შორს მიდის, ტყის ტაფობამდე, სადაც დიდი კოცონი გიზგიზებს და მოხუცი შამანები ცეკვავენ და მღერიან, რადგან ჩვენამდე მოღწეული ამბების მემკვიდრეობა ცეცხლში, მაგიაში, სულების სამყაროში იწყება. და დღესაც მათთანაა.
ჰკითხეთ ნებისმიერ თანამედროვე მეზღაპრეს და გეტყვით, რომ ყოველთვის დგება წუთი, როცა მას ცეცხლი ედება, რასაც ჩვენ შთაგონებას ვეძახით ხოლმე და ამას უფრო და უფრო შორს მივყავართ – ადამიანთა მოდგმის საწყისებთან, ცეცხლთან, ყინულთან და იმ დიდ ქარებთან, რომლებმაც ჩვენ და ჩვენი სამყარო გამოგვძერწეს.
მეზღაპრე ღრმად ჩამალულა თითოეულ ჩვენგანში. მეზღაპრე ყოველთვის ჩვენთანაა. დავუშვათ, რომ სამყარო ომმა მოიცვა, იმ საშინელებებმა, რაც ყველასთვის იოლი წარმოსადგენია. დავუშვათ, რომ წყალდიდობებმა გადარეცხა ჩვენი ქალაქები, ზღვები ნაპირებიდან გადმოვიდა… მეზღაპრე მაშინვე იქ გაჩნდება, რადგან ჩვენ საკუთარი წარმოსახვა გვაყალიბებს, გვაცოცხლებს, გვქმნის – ავისა და კარგისთვის. ჩვენი ამბები და მეზღაპრე თავიდან შეგვქმნიან, როცა შუაზე გავიხლიჩებით, ტკივილები გამოგვხრავენ, ან სულაც გავნადგურდებით. მეზღაპრე, მეოცნებე, მითების შემქმნელი – ეს ისაა, რაც ჩვენში საუკეთესოა, ამ დროს ყველაზე მეტად შემოქმედებითები ვართ.
ნუთუ მართლა ვფიქრობთ, რომ იმ საბრალო გოგოზე უკეთესები ვართ, ფეხებს ძლივს რომ მიათრევს მტვერში და შვილების განათლებაზე ოცნებობს – ჩვენ, ყელამდე სავსენი საკვებით, ტანსაცმლით გამოტენილი კარადებით, ყველაფრის სიჭარბით რომ ვიხრჩობით?
ვფიქრობ, რომ ის გოგო და ქალები, რომლებიც წიგნებსა და განათლებაზე საუბრობდნენ, როცა სამი დღის განმავლობაში ლუკმა არ ჩაედოთ პირში, შესაძლოა დღეს ჩვენზე ლაპარაკობენ.

2007, 7 დეკემბერი

© THE NOBEL FOUNDATION 2007

ჰაროლდ პინტერი


“ჩვენი მოვალეობა სრულიად ნათელია – ჩვენ ამ ომს უნდა დავუპირისპირდეთ”

მიმართვა ბრიტანეთის თემთა პალატას, 21 იანვარი 2003

2002 წლის ერთ-ერთი ყველაზე გულისამრევი სურათი – შობა დღეს ჩვენი პრემიერ-მინისტრი მუხლებზე დაჩოქილი დგას ეკლესიაში, ლოცულობს მშვიდობისათვის დედამიწაზე, ღმერთს შესთხოვს, რომ სიკეთე მოუტანოს მთელ კაცობრიობას და ამავდროულად, ერაყში დიდი სისხლისღვრისათვის ემზადება, სისხლისღვრისათვის, რომელიც ათასობით სრულიად უდანაშაულო ადამიანის სიცოცხლეს შეიწირავს.
ამასწინათ ამერიკის ელჩმა ბრიტანეთში ბრალი დამდო – მე ხომ აშშ-ის ადმინისტრაციას სისხლს მოწყურებული მხეცი ვუწოდე. მხოლოდ ამის თქმა შემიძლია: შეხედეთ დონალდ რამსფელდის სახეს და თქვენ თვითონ დარწმუნდებით.
ეჭვი არ მეპარება, რომ ეს არ არის მხოლოდ წინასწარ გამიზნული კრიმინალური და ბარბაროსული შურისძიების აქტი, ის ნგრევის სიხარულითაა გაჟღენთილი. ძალა დიდ ვნებებს აღძრავს – ეს არაერთხელ აღუნიშნავთ და როგორც ჩანს, ასეთივე ვნებიანი სიხარულითაა აღსავსე სხვათა მოკვდინებაც.
ამერიკელები “საერთაშორისო საზოგადოების” მოჩვენებითი მხარდაჭერით სარგებლობენ. ეს მხარდაჭერა მუქარის სხვადასხვა საიმედო მეთოდებით გამოიხატება: ძალის გამოყენება, ქრთამი, შანტაჟი, აბსურდი. “საერთაშორისო საზოგადოება” დეგრადირებულ ერთეულად გადაიქცა, რომელიც ულმობელმა მილიტარისტულმა ძალამ თავის სამსახურში ჩაითრია, ძალამ, რომლის მოქმედება უკვე ყველა ზღვარს სცილდება. ყველაზე უბადრუკ მდგომარეობაში, რა თქმა უნდა, ჩვენი ქვეყანაა, რომელიც თითქოსდა თავისი დიდი მოკავშირის მხარდამხარ დგას, სინამდვილეში კი გამათრახებულ ძაღლს უფრო ემსგავსება. ჩვენ დამცირებულნი ვართ, შეურაცხყოფილნი და პატივაყრილნი იმის გამო, რომ ჩვენი მთავრობა აშშ-ს ურცხვად ელაქუცება.
დაგეგმილი ომი მხოლოდდამხოლოდ ერაყის დარჩენილი ინფრასტრუქტურის კოლაფსს, დიდ სისხლისღვრას, სიმახინჯესა და სნეულებას თუ მოიტანს, დაგეგმილი ომი – ეს ნიშნავს მილიონ ლტოლვილს და ძალადობის აღზევებას მთელ მსოფლიოში; ამავე დროს, ეს ერთგვარ მასკარადს დაემსგავსება – “წმინდა ომის”, ან “უბრალოდ ომის” ნიღბით, რომელსაც აწარმოებენ “თავისუფლებისმოყვარე დემოკრატები” ერაყში “დემოკრატიის” დასამკვიდრებლად.
მლიქვნელობის სუნი გვახრჩობს.
სინამდვილეში ეს ერთი ჩვეულებრივი ამბავია და უბრალო რამეს გულისხმობს – სუვერენული ტერიტორიის დაპყრობას, სამხედრო ოკუპაციასა და ნავთობის ხელში ჩაგდებას.
ჩვენი მოვალეობა სრულიად ნათელია – ჩვენ ამ ომს უნდა დავუპირისპირდეთ.


© “ლიტერატურა _ 24 საათი”

ჯონ სტაინბეკი


სიტყვა, წარმოთქმული ნობელის პრემიის მიღებისას 1962 წლის 10 დეკემბერს

ინგლისურიდან თარგმნა ვახტანგ ამაღლობელმა

მადლობა შვედეთის აკადემიას, ჩემი შრომა ამ უმაღლესი ჯილდოს ღირსად რომ სცნო. გულის სიღრმეში ვეჭვობ, ნობელის პრემიას იმ მწერლებზე მეტად ვიმსახურებდე, რომელთა მიმართაც პატივისცემითა და მოწიწებითა ვარ განსმჭვალული – თუმც, უდავოა, მე რომ მერგო, მიხარია და მეამაყება. ამ პრემიით დაჯილდოებული ჩვეულებრივ მეცნიერულ ან საკუთარ კომენტარებს გვთავაზობს ლიტერატურის არსისა და მდგომარეობის შესახებ. მიუხედავად ამისა, მაინც ვფიქრობ, ამ განსაკუთრებულ დროში იქნებ სჯობდეს, ლიტერატურის შემქმნელთა მაღალი დანიშნულებისა და პასუხისმგებლობის შესახებ გვესაუბრა. ნობელის პრემია და ადგილი, სადაც მე ვდგავარ, ისეთი პრესტიჟულია, მაგულიანებს მადლიერი და აპოლეგეტური თაგვივით კი არ ვიწრუწუნო, არამედ ლომივით ვიბრდღვინო იმგვარი სიამაყით, რასაც ჩემი პროფესიისა და იმ ბრწყინვალე, ნიჭიერი ადამიანების გამო განვიცდი, საუკუნეთა მანძილზე ამ ასპარეზზე რომ იღვწოდნენ. ლიტერატურა არ გაუვრცელებია ფერმკრთალ და დასაჭურისებულ, ცარიელ ეკლესიებში ლიტანიების მომღერალ შარიან სამღვდელოებას – არც მონასტერში გამომწყვდეული რჩეულების, უიმედოდ სასოწარკვეთილი, ტრაბახა მათხოვარი ბერების საქმე ყოფილა. ლიტერატურა მეტყველებასავით ძველია. ის ადამიანთა მოთხოვნილებამ აღმოაცენა, რაც დღემდე არ შეცვლილა, პირიქით, უფრო საჭირო გახდა. სკალდები, ბარდები, მწერლები არ ყოფილან განცალკევებულნი და კარჩაკეტილნი. დასაბამიდანვე მათი დანიშნულება, მოვალეობები, პასუხისმგებლობანი ადამიანთა მოდგმამ დააკანონა. კაცობრიობა თავგზააბნეულია იმ პირქუში და უკაცრიელი დროის გამო, რომელშიც გამოვლა უხდება. ჩემმა დიდმა წინამორბედმა უილიამ ფოლკნერმა აქ გამოსვლისას, ამ დროებას უწოდა ყოვლისმომცველი შიშის ტრაგედია, რომელიც იმდენხანს გაგრძელდა, რომ სულიერებაც კი დაგვავიწყა. ამიტომ ადამიანს მხოლოდ თავის გულთან ჭიდილში შეეძლო ამის შესახებ დაეწერა. ფოლკნერმა კი ყველაზე მეტად უწყოდა, როგორც ადამიანის ძლიერების, ასევე მისი სისუსტის შესახებ. მან იცოდა, რომ შიშის შეცნობა და დაძლევა მწერლის არსებობის ერთ-ერთი მთავარი მიზანია. ეს არახალია. მწერლის უძველესი რწმუნებულება არ შეცვლილა. მისი ვალია ჩვენი უამრავი მტანჯველი მარცხი და შეცდომა გამოააშკარაოს, გამოსამზეურებლად ამოზიდოს ჩვენი ბნელი სიღრმეებიდან საშიში წარმოსახვანი მათი გამოსწორების მიზნით. გარდა ამისა, მწერალი უფლებამოსილია საჯაროდ განაცხადოს და დიდებით შეამკოს ადამიანის აღიარებული უნარი – მისი გულისა და სულის სიდიადე – მარცხის ვაჟკაცურად აღიარება, სიმამაცე, სიბრალული და სიყვარული. სისუსტისა და სასოწარკვეთის წინააღმდეგ დაუსრულებელ ბრძოლაში ესენია მოცილეობისა და იმედის კაშკაშა ალმების კრებული. მიმაჩნია, რომ მწერალს, რომელსაც მგზნებარედ არ სწამს ადამიანის სრულყოფილებისა, …არც მოწოდება აქვს და არც ადგილი ლიტერატურაში. დღევანდელი ყოვლისმომცველი შიში ჩვენს ცოდნაში ახალი მოზღვავებული ტალღისა და მატერიალურ სამყაროში ერთგვარად სახიფათო მოვლენათა ბრუნვა-ტრიალის შედეგია. მართალია, ურთიერთგაგების სხვა ფაზებმა ჯერ ფეხი ვერ აუწყეს ამ უზარმაზარ ნაბიჯს, მაგრამ არ არსებობს მიზეზი ვივარაუდოთ, ისინი ვერ ან არ ივლიან გვერდიგვერდო. რა თქმა უნდა, ესეც მწერლის მოვალეობის ნაწილია, რათა უზრუნველყოს მისი აღსრულება. კაცობრიობას ხანგრძლივი, საამაყო ისტორია აქვს ბუნებრივი მტრების წინააღმდეგ მტკიცედ დგომისა, ზოგჯერ თითქმის დამარცხებისა და გაქრობის წინაშეც მდგარა. ჩვენ ვიქნებით მშიშრები და უგუნურნი ბრძოლის ველი რომ უდიდესი გამარჯვების წინადღეს მივატოვოთ. გასაგებია, ალფრედ ნობელის ცხოვრებას გავეცანი; როგორც წიგნებში ამოვიკითხე, განდეგილი და მოაზროვნე ყოფილა. მან შექმნა ასაფეთქებელი ნივთიერება, რომელსაც უნარი აქვს შემოქმედებითი სიკეთის ან დამანგრეველი ბოროტებისა, არჩევანის უქონლობის შემთხვევაში გონება და საღი აზრი რომ ვერ წარმართავს. ნობელმა დაინახა, რომ თავის გამოგონებებს სისასტიკისა და სისხლისღვრის ჩასადენად ბოროტად გამოიყენებდნენ. ეგებ წინასწარ განჭვრეტილიც კი ჰქონდა თავის გამოკვლევათა საბოლოო შედეგი – უკიდურესი ძალმომრეობისა და საბოლოო ნგრევის მისაწვდომობა. ამბობენ, ცინიკოსიც გახდაო, მაგრამ არ მჯერა. ვფიქრობ, ის შეეცადა ზემოქმედების – უსაფრთხოების სარქველის გამოგონებას, რაც, ჩემი აზრით, საბოლოოდ მხოლოდ ადამიანის გონებასა და სულში ჰპოვა. მე მგონი, მისი მოსაზრება ნათლადაა გამოხატული ამ პრემიების ნომინაციაში. ისინი შემოთავაზებულია ადამიანის ცოდნისა და მისი სამყაროს მუდმივი განვითარებისათვის – ურთიერთგაგებისა და კომუნიკაციისათვის – რაც ლიტერატურის დანიშნულებაა და თავის მხრივ მშვიდობის შესაძლებლობის დემონსტრირებას გულისხმობს, ყველაფრის მწვერვალს რომ წარმოადგენს. ორმოცდაათ წელზე ნაკლები გავიდა მისი გარდაცვალებიდან, რაც ბუნების კარი გაიხსნა და არჩევანის საშინელი ტვირთის წინაშე დაგვაყენა. ჩვენ ბევრი იმ ძალის უზურპირება მოვახდინეთ, რაც თავის დროზე ღმერთს მივაკუთვნეთ. შეშინებულებმა და მოუმზადებლებმა მთელი სამყაროს ყველა ცოცხალი არსების სიცოცხლესა და სიკვდილზე ძალაუფლება ვიტვირთეთ, თავზე ავიღეთ. საფრთხე, გამარჯვება და არჩევანი საბოლოოდ ადამიანზეა დამოკიდებული. მისი სრულყოფილების გამოცდა ჩვენს ხელთა. ვიტვირთეთ რა ღვთიური ძალა, ვალდებულნი ვართ საკუთარ თავში მოვიძიოთ პასუხისმგებლობა და სიბრძნე, რასაც ერთ დროს ვიღაც ღვთაებას ვევედრებოდით, გვეგონა, ის იქნებოდა მათი მფლობელი. ადამიანი გახდა ჩვენი უდიდესი საშიშროება და ერთადერთი იმედი. ასე რომ, დღეს შესაძლოა წმინდა იოანე მოციქულის პერეფრაზირება მოვახდინოთ: ბოლო არის სიტყვა და სიტყვა არის ადამიანი, და სიტყვა ადამიანთანაა.


© “ჩვენი მწერლობა”

დავით პაიჭაძე – ეროტიკა ქართულად

sex 93636g

განვაგრძოთ კითხვა

უმბერტო ეკო – De Bibliotheca – II

umberto eco 483838

განვაგრძოთ კითხვა

უმბერტო ეკო – De Bibliotheca – I

განვაგრძოთ კითხვა

გე­ორგ ვილ­ჰელმ ფრიდ­რიჰ ჰე­გე­ლი – ნაწყვეტები ლექციიდან

hegel 54663

განვაგრძოთ კითხვა

იორგოს სეფერისი – ახალბერძნული ტრადიციის სამანე­ბი

seferis

განვაგრძოთ კითხვა

ჰაროლდ პინტერი – ხელოვნება, ჭეშმარიტება და პოლიტიკა

harold-pinter 4545

განვაგრძოთ კითხვა