რობერტ ლოუელი

ინგლისურიდან თარგმნა ზვიად რატიანმა


ათი წუ­თი

ორ­ად­გი­ლი­­ნი სა­წო­ლი­დან

ზე­წა­რი გა­მუდ­მე­ბით ცურ­დე­ბა ქვე­მოთ.

რაც უფ­რო ჯი­­ტად ვას­წო­რებ,

მით უფ­რო ჯი­­ტად ცურ­დე­ბა

ქვე­მოთ. აი

ასე ვიწყებ წო­ლას.

სხვებს აქვთ მი­ზა­ნი,

ჩე­მი ვა­გო­ნი მიქ­რის არ­სა­ით.

ვი­ცი, ჩე­მი გზა ჩი­ხის­კენ მი­დის.

მა­ინც ვოც­ნე­ბობ, ჩემ­მა ტყუ­ილ­მა

სი­მარ­­ლე მო­ის­ხას.

ერთხელ რა­ღა­ცამ მო­­­რა თავ­ში დე­და­ჩემს და ხუ­თი წუ­თის გან­მავ­ლო­ბა­ში

დაწ­­რი­ლე­ბით იხ­სე­ნებ­და ჩემს ერთ სი­გი­ჟეს,

რო­ცა უაზ­რო და სას­ტი­კი ეგ­­იზ­მით შეპყ­რო­ბი­ლი

ვაფ­­თხობ­დი ყვე­ლას, ვინც ბე­დავ­და ჩემ­თან მოს­­ლას,

გან­სა­კუთ­რე­ბით – ვინც ცდი­ლობ­და დახ­მა­რე­ბას;

ყვე­ლას თა­ვი­დან ვი­შო­რებ­დი;

მაგ­რამ რო­გორ შე­ვუც­­ლი­დი მი­მარ­თუ­ლე­ბას

კომ­პა­სის ის­არს, ასე

მგრძნო­ბი­­რეს?

ბუ­ნებ­რი­ვია, აღ­არ შემ­­ჩა თა­ნამ­­ზავ­რე­ბი.

ზოგ­ჯერ კი ვხე­დავ,

ღა­მე­­ლი თვით­­­­ლე­ლის მან­ქა­ნა

რო­გორ იელ­ვებს ბნელ ტრა­სა­ზე და ის­ევ ქრე­ბა.

ზოგ­ჯერ ავ­სე­ბენ მე­გო­ბა­რი გო­გო­ნე­ბი გა­მო­ლოც­ვილ სი­ცა­რი­­ლეს,

ნერ­ვებს მაწყ­ვე­ტენ თა­ვი­ან­თი ახ­­რე­ბე­ბით,

გა­ში­ნა­­რე­ბუ­ლო­ბით;

და­კარ­გუ­ლი სა­ხე­­ბის სუ­რო­გა­ტე­ბი,

მწი­ვა­ნა ხმე­ბი. ის­­ნი ჩხა­ვი­ან -

“გიყ­ვარ­ვარ? გიყ­ვარ­ვარ?

ო, ბო­დი­ში, საპ­ნის ბუშ­­ში გა­მო­­კე­ტე,

ცო­ლი გდა­რა­ჯობს, ქი­მე­რე­ბი საჭ­მელს გაჭ­მე­ვენ,

ჩვენ­­ვის კი, ჩვენ­­ვის სიკ­­დილს ნატ­რობ. მაგ­რამ ჩვენ ვართ ვამ­პი­რე­ბი,

უკვ­და­ვე­ბი, შე­უც­­ლე­ლე­ბი”.

ის­­ნი ზოგ­ჯერ ქვავ­დე­ბი­ან,

რო­გორც მან­ქა­ნა შუქ­ნი­შან­თან,

რა­თა ხალ­­მა გზა გა­დაკ­ვე­თოს.

მე სიტყ­ვებ­ში ვერ ვი­პო­ვე ჭეშ­მა­რი­ტე­ბა,

თუმ­ცა ვმუ­შა­ობ ყო­ველ ღა­მით -

ქვეც­ნო­ბი­­რი ნა­თე­ბა ჩემ­ში

თა­ვის­­ვის ცდის და, რო­გორც წე­სი, ან­აგ­ვი­­ნებს

ქა­ღალდს, რომ­ლი­თაც ოჯ­ახს ვი­ნა­ხავ.

ჩე­მი ხე­ლე­ბი:

ორი დამ­­­თხა­ლი, წინ­გაშ­ვე­რი­ლი ხე­ლის­გუ­ლი,

თით­ქოს ში­შით გი­შო­რებ­დე, რომ არ დამ­ცი­ნო…

და ყვე­ლა­ფე­რი ემს­გავ­სე­ბა ავ­ტო­ცი­ტა­ტას:

ჩაბ­ნე­ლე­ბუ­ლი გვი­რა­ბის ბო­ლოს

მე შენ გთა­ვა­ზობ ჩემს ხორ­­სა და ში­შე­ბის გრო­ვას.

“მთე­ლი ღა­მე ვმუ­შა­ობ­დი”, მე გე­უბ­ნე­ბი,

შენ კი მპა­სუ­ხობ: “ტყუ­­ლია,

ათი წუ­თია გაღ­ვი­ძებ და ძვრა ვერ გი­ყა­ვი”.

მამ­ხი­­რუ­ლებს ეს პრო­ცე­სი: რო­ცა შიშ­ვე­ლი

ვდგე­ბი და დინ­ჯად, ნელ-ნე­ლა ვიც­ვამ.

პა­ლა­ტა­ში

იზ­რა­ელ სიტ­კო­ვიცს

ბო­ლო ერთ სა­ათ­ში ათი წლით და­ბერ­დი -

მე ვხე­დავ, რო­გორ იღ­­მე­ბი.

ვხე­დავ შენს ბა­გეს, ჩა­მუ­ქე­ბულს სის­­­ჩაქ­ცე­ვე­ბით.

შენ გე­ში­ნია ამ პა­ლა­ტის,

პა­ლა­ტე­ლი მე­ზობ­ლე­ბის,

რო­მელ­თა შო­რის თით­ქოს ყვე­ლა შე­ნი ხნი­საა,

მაგ­რამ შენ მათ­ზე უმც­რო­სი ხარ, და მე ეს ვი­ცი.

გსურს მო­მაჩ­ვე­ნო, ვი­თომ მედ­დას ეარ­ში­ყე­ბი,

არ­­და გულ­ში უს­ას­რუ­ლოდ იმ­­­რებ თი­თო­­ულ წვრილ­მანს,

ვერ გა­გი­გია, რო­გორ გა­დარ­ჩი.

იყო ახ­ალ­გაზ­­და ძნელ დრო­ში – ჯო­ბია,

ვიდ­რე კარგ დრო­ში იყო ბე­ბე­რი.

ხუ­თი დღეა

ეკ­ლე­ბახ­­მულ მატ­რაც­ზე წევ­ხარ,

ქვე­მოთ კი სი­ცა­რი­­ლეა.

მთე­ლი სიბ­­­ნე შე­ნი ტრავ­მის

ღვთის­ნი­­რად ხორ­ცი­­ლია,

ის გა­­ძუ­ლებს მო­მავ­ლის ძებ­ნას,

გი­ცა­რი­­ლებს მეხ­სი­­რე­ბას.

დამ­­­ნა­რი ლა­მაზ­მა­ნე­ბი და სი­ბე­რე­ში გა­დამ­­გა­რი გე­ნი­­სე­ბი

ნატ­რო­ბენ: ვიდ­რე და­კარ­გა­ვენ თაყ­ვა­ნის­­ცემ­ლებს,

რო­გორ­მე მა­ნამ­დე და­კარ­გონ გო­ნე­ბა.

მწუ­ხა­რეა შე­ნი დღე­­ბი,

ფან­ტო­მუ­რია ღა­მე­­ბი.

სად­ღაც, წარ­სულ­ში, ჩურ­ჩუ­ლებს ბი­ჭი:

“ზე­ცა სახ­ლია, დი­დი სახ­ლი,

ამ­ოვ­სე­ბუ­ლი ცრემ­ლე­ბით და ყვა­ვი­ლე­ბით,

და შენ ზე­ცა­ში ხის ყუ­თით წახ­ვალ”.

წყვდი­­დის თავ­ზე გა­კი­დუ­ლან შე­ნი ფე­ხე­ბი.

ნე­ტა გეს­მო­დეს,

გა­ხუ­რე­ბუ­ლი ღა­მის ნა­თუ­რა

შენს საყ­ვა­რელ მო­დერ­ნის­ტულ კლა­სი­კას მღე­რის,

მღე­რის, მაგ­რამ არ­­ვინ უს­მენს.

ერ­თი წლის წინ კი,

შენს ღა­რი­ბულ, პირ­ქუშ ოთ­ახ­ში,

შენ ამ­­ყი მღელ­ვა­რე­ბით შეს­თა­ვა­ზე

შენ­ზე უმც­როს ორ-სამ მე­გო­ბარს -

გა­მო­გეკ­­ლი­ათ არ­ნოლდ შონ­ბერ­გის

არ­ით­მე­ტი­კუ­ლო­ბა და დე­მო­ნუ­რი უკ­­ნო­ნო­ბა:

კომ­პო­ზი­ტო­რი და­­ბა­და, რო­ცა მუ­სი­კა

ჯერ არ ქცე­­ლი­ყო ზუსტ მეც­ნი­­რე­ბად

და ჯერ კი­დევ გა­ნუწყ­ვეტ­ლივ აფ­არ­თო­ვებ­და

ყო­ფი­­რე­ბის პი­რო­ბით საზ­­­რებს;

ჯე­რაც ის­­ვე სა­ში­ში იყო

ნა­ყო­ფი­­რე­ბი­სა და ყო­ველ­­ვა­რი რე­ჟი­მი­სათ­ვის,

რო­გორც სი­ჩუ­მის­­ვის.

Die Sprache ist unverstanden -

doch nicht unverstandlich.

თუ­კი და­ნა­კარ­გებს მუდ­მი­ვად ჩა­მო­წერ,

აღ­­რა­ფე­რი არ დაგ­­ჩე­ბა გა­სახ­სე­ნე­ბი,

აღ­­რა­ფერს შერ­ჩე­ბა აზ­რი.

ნა­თუ­რა თრგუ­ნავს შენს სურ­ვი­ლებს,

მი­სი და­მაბ­­მა­ვე­ბე­ლი უს­ურ­ვი­ლო­ბა

ბილ­წავს შენს ტკი­ვილს

და ეს არ­ის მიღ­წე­ვა­დის ხე­ლოვ­ნე­ბა -

სა­პი­რის­პი­რო ცნე­ბა ხე­ლოვ­ნე­ბის.

ილ­­ზია სიკ­­დი­ლის და სი­ცოცხ­ლის ტექ­ნი­კა

გა­მოგ­წუ­რა­ვენ ბო­ლო ცრემლს და სი­მარ­­ლის ალ­ღოს.

ოდ­ეს­ღაც კი შე­ნი სუ­ლი

ფარ­ფა­ტებ­და მიღ­მა და მაღ­ლა.

და­­მახ­სოვ­რე, რომ ამ­ას­თან შე­და­რე­ბით

ყვე­ლა­ფე­რი და­ნარ­ჩე­ნი

არ­­ფე­რია.

ჩვენ ვი­ყა­ვით სა­მოთხე­ში

ჩვენ აქ ვი­ყა­ვით სა­მოთხე­ში -

სხვაგ­ვა­რად რო­გორ უნ­და გიყ­ვარ­დეს?

სა­მი კვი­რაა, რაც ბუ­ნე­ბა

და­ფა­რუ­ლია ორთ­­ლის ბუ­რუ­სით,

რო­გორც სა­­ბა­ზა­ნო­ში – სარ­კე.

ბორ­­ვე­ბი, ძრო­ხე­ბი, თრი­­ბის სო­რო,

ატ­ლან­ტი­კი­დან გა­მო­რი­ყუ­ლი…

მკის დროა უკ­ვე,

უკ­ვე ვუს­­ვენთ ბა­ლა­ხე­ბი­დან.

მეხ­მა მოწყ­ვი­ტა მუ­ხის ტო­ტი – ერთ­ტო­ნი­­ნი,

მაგ­რამ ის ჯე­რაც ათრ­თო­ლებს ფოთ­ლებს

და იკ­ლავს წყურ­ვილს შუ­ად­ღის შუ­ქით,

რო­გორც ცოცხა­ლი.

რო­გორ გა­ვუძ­ლოთ ამ ყვე­ლა­ფერს?

მო­ყო­ლე­ბუ­ლი თეს­ლი­დან ბზემ­დე

ტრა­გე­დი­ებს არ ცნობს ბუ­ნე­ბა.

სა­­დან მო­დის შეშ­ლი­ლო­ბა?

ალ­ბათ აწმ­ყო­დან, რა თქმა უნ­და,

რად­გან ჩვენ აქ ვართ, აწმ­ყო­ში, ის კი

წარ­სუ­ლით არ­ის მოშ­ხა­მუ­ლი.

სა­მი წე­ლია არ მსმე­ნია, რო­გორ გუ­გუ­ნებს

ატ­ლან­ტი­კუ­რი გა­ზე­თი ქარ­ში.

და რა­ტომ გვიყ­ვარს ერ­თი ქა­ლი

უფ­რო მე­ტად, ვიდ­რე ქა­ლე­ბი?

წყა­ლი

წუნ­კა­ლი ქა­ლა­ქი

მენ­ში, ხა­მან­­კე­ბი­ან შტატ­ში; ხე­ლე­ბი

სავ­სე ნა­ვე­ბის

ეჭ­­დე­ბი­ან კუნ­ძუ­ლის ლო­დებს,

და­ცა­რი­ელ­­ნენ მო­საწყე­ნი

თეთ­რი სახ­ლე­ბი

გო­რაკ­ზე, რო­გორც

გა­მო­წუწ­ნუ­ლი

ხა­მან­­კე­ბი. ზღვა ზან­ტად სინ­ჯავს

ას­ან­თი­სებ­რი პლა­ტი­ნე­ბის

სი­მაგ­რეს, ხო­ლო სპი­ნინ­გი ით­ხოვს

მო­ბი­ლი­ზე­ბულ ყუ­რად­ღე­ბას. ნე­ტა თუ

გახ­სოვს? ვის­ხე­დით კონ­ცხის

ქიმ­ზე, რო­მე­ლიც სის­­ლის­დე­ნამ­დე

გა­მოც­ლი­ლი­ყო დრო­ის­გან,

თუმ­ცა

იყო სულ რა­ღაც ჩვე­­ლებ­რი­ვი

და რუ­ხი კონ­ცხი, ტალ­ღე­ბი­სა­გან

ნა­კოცნ-ნა­ლო­კი, აქა-იქ

მწვა­ნე

და, ტალ­ღე­ბის­გან ნა­კოცნ-ნა­ლო­კი,

ფეხ­­ვეშ ჩაგ­ვეფ­­­ნა -

ფუმ­ფუ­ლა ქა­ფი

ზღვამ შე­ით­რია ტალ­ღის ლა­სო­თი

და შენ გე­სიზ­­რა იმ­­ვე ღა­მით,

თით­ქოს იყ­­ვი ზღვის ამ­ორ­ძა­ლი

და თა­მა­შობ­დი ღუ­ზის

ჯაჭ­ვით. ჩვე­ნი სუ­ლე­ბი

ნე­ტა თუ, რო­გორც თო­ლი­­ბი, დაბ­რუნ­დე­ბი­ან

იქ, რო­ცა უკ­ვე

წა­მოვ­რო­შეთ – “ცი­ვია

წყა­ლი”.

ორ­მოც­და­ხუ­თის

ზამ­თა­რი მმსჭვა­ლავს

მე, ნიუ-იურ­კი

ბურ­ღავს ჩემს ნერ­ვებს:

მო­ვუყ­ვე­ბი

და­ღე­ჭილ ქუ­ჩებს

და სად, სად წა­ვალ

ორ­მოც­და­ხუ­თის?

ყვე­ლა კუთხე­ში

ვხვდე­ბი მა­მა­ჩემს,

ცოცხალს, ჩემ­ხე­ლას.

მა­მა, მა­პა­ტიე

თუ რამ გაწყე­ნი­ნე,

რო­გორც მე ვპა­ტი­ობ

მათ,

ვინც მაწყე­ნი­ნა!

სი­­ნის მთა­ზე

არ ას­ულ­ხარ, მაგ­რამ და­ტო­ვე

დი­ნო­ზავ­რუ­ლი

კვა­ლი გზა­ზე,

რო­მელ­ზეც ვდგა­ვარ.

რობერტ ლოუელის შესახებ

­­­ზვიად რატია­ნი


“დი­დად უც­ნა­­რი ჩვე­­ლე­ბა” – ასე გან­მარ­ტავ­და რო­ბერტ ლო­­­ლი ლექ­სის წე­რის მოთხოვ­ნი­ლე­ბას და ამ ნათ­­ვამ­ში ნათ­ლად ჩანს მი­სი შე­მოქ­მე­დე­ბი­თი ნა­ტუ­რი­სათ­ვის ყვე­ლა­ზე მე­ტად და­მა­ხა­სი­­თე­ბე­ლი თვი­სე­ბა – წე­სი­­რე­ბა. მის­­ვის უც­ხო იყო მრა­ვა­ლი პო­­ტი­სათ­ვის ჩვე­­ლი მე­სი­­ნის­ტუ­რი ილ­­ზი­­ბი, ის არ­­სო­დეს აზ­ვი­­დებ­და სა­კუ­თა­რი პო­­ზი­ის მნიშ­­ნე­ლო­ბას, ყო­ველ­­ვის თავს არ­­დებ­და მა­ღალ­ფარ­დო­ვან სა­­ბარს შთა­გო­ნე­ბა­ზე და იმ მსხვერ­­­ზე, რო­მელ­საც შე­მოქ­მე­დე­ბა მო­ითხოვს. ის ლექ­სის წე­რას უც­ნა­ურ ჩვე­­ლე­ბას უწ­­დებ­და და, რო­გორც ჩანს, სწო­რედ ას­­თი და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბით მო­­პო­ვა ის მო­მა­ჯა­დო­ვე­ბე­ლი თა­ვი­სუფ­ლე­ბა, რო­მე­ლიც ასე გა­მო­არ­ჩევს მის შე­მოქ­მე­დე­ბას; იმ­­ვე მი­ზე­ზით უნ­და იყ­ოს გან­პი­რო­ბე­ბუ­ლი მი­სი პო­­ტუ­რი მემ­­ვიდ­რე­­ბის მრა­ვალ­ფე­როვ­ნე­ბაც. ლო­­­ლის პო­­ტი­კა საკ­მა­ოდ უჩ­ვე­­ლო და, შე­იძ­ლე­ბა ითქ­ვას, უკ­უღ­მარ­თი გზით გან­ვი­თარ­და: ეს იყო გზა სირ­თუ­ლი­დან უბ­რა­ლო­­ბი­სა­კენ. რო­გორც წე­სი, პი­რი­ქით ხდე­ბა ხოლ­მე.

რო­ბერტ ლო­­­ლის პო­­ზია, გან­სა­კუთ­რე­ბით კი 40-იან და 50-იან წლებ­ში გა­მო­ცე­მუ­ლი წიგ­ნე­ბი, საკ­მა­ოდ რთუ­ლია. ამ პე­რი­­დის ლექ­სებ­ში აშ­კა­რად შე­­ნიშ­ნე­ბა ტო­მას ელ­­­ტი­სა და მი­სი თა­­ბის პო­­ტე­ბის გავ­ლე­ნა, უფ­რო სწო­რად, იმ ხა­ზის გაგ­­ძე­ლე­ბა, რო­მე­ლიც ელ­­­ტის შე­მოქ­მე­დე­ბა­ში იღ­ებს სა­თა­ვეს. პირ­ველ რიგ­ში, ეს ეხ­­ბა მის მე­­რე კრე­ბულს, “ლორდ უერ­ის ცი­ხე­სი­მაგ­რეს”, რო­მე­ლიც 1946 წელს გა­მო­­ცა და ავ­ტორს, აღ­­­რე­ბას­თან ერ­თად, პუ­ლიტ­ცე­რის პრე­მი­აც მო­­ტა­ნა. ეს წიგ­ნი მე­­რე მსოფ­ლიო ომ­ის მძი­მე შთა­ბეჭ­დი­ლე­ბებ­ზეა ამ­ოზ­­დი­ლი და, შე­სა­ბა­მი­სად, ერთ-ერ­თი ყვე­ლა­ზე ტრა­გი­კუ­ლი კრე­ბუ­ლია ლო­­­ლის შე­მოქ­მე­დე­ბა­ში. “ლორდ უერ­ის ცი­ხე­სი­მაგ­რის” მნიშ­­ნე­ლო­ბას ერთხ­მად აღ­­­რებ­­ნენ იმდ­რო­ინ­დე­ლი ინგ­ლი­სუ­რე­ნო­ვა­ნი პო­­ზი­ის ის­­თი მეტ­რე­ბი, რო­გო­რე­ბიც იყვ­ნენ რო­ბერტ ფროს­ტი, ტო­მას ელ­­­ტი, უის­ტან ჰიუ ოდ­­ნი. მაგ­რამ უც­ნა­­რი მა­ინც ის იყო, რომ ამ კრე­ბულ­მა, მი­­ხე­და­ვად მი­სი აშ­კა­რა სირ­თუ­ლი­სა, უდ­­დე­სი პო­პუ­ლა­რო­ბა მო­­პო­ვა არ­აპ­რო­ფე­სი­­ნალ მკითხ­ველ­თა შო­რის. “კვა­კერ­თა სა­საფ­ლაო ნან­ტა­კეტ­ში”, “ევ­რო­პის გვა­მე­ბი”, “დევ­ნი­ლის დაბ­რუ­ნე­ბა”, – ეს ის ლექ­სე­ბია, რომ­ლე­ბიც წიგ­ნის გა­მო­ცე­მის­თა­ნა­ვე ქრეს­ტო­მა­თი­ულ ნი­მუ­შე­ბად იქც­ნენ.

რო­ბერტ ლო­­­ლი ყო­ველ­­ვის გა­ნი­ხი­ლე­ბო­და, რო­გორც შე­მოქ­მე­დი, რო­მე­ლიც მთე­ლი სი­სავ­სი­თა და, თუ გნე­ბავთ, დრა­მა­ტუ­ლო­ბით აღ­იქ­ვამ­და მემ­­ვიდ­რე­­ბი­თო­ბის, ტრა­დი­ცი­ის მნიშ­­ნე­ლო­ბას. არ­­მარ­ტო შე­მოქ­მე­დე­ბა, მი­სი წარ­მო­მავ­ლო­ბაც კი ტრა­დი­ცი­ის უწყ­ვე­ტო­ბა­ზე მი­­ნიშ­ნებს: XIX სა­­კუ­ნის უკ­­ნას­­ნელ რო­მან­ტი­კო­სად წო­დე­ბუ­ლი ჯე­იმს რა­სელ ლო­­­ლი მი­სი დიდ­პა­პა იყო, ხო­ლო ამ­­რი­კუ­ლი იმ­­ჟიზ­მის ერთ-ერ­თი ლი­დე­რი, ემი ლო­­­ლი, დე­­და. “ტრა­დი­ცია მუდ­მი­ვი ცვა­ლე­ბა­დო­ბაა და არა უძ­რა­­ბა, – წერ­და ლო­­­ლი, – ტრა­დი­ცია გან­ვი­თა­რე­ბის სი­ნო­ნი­მია, ოღ­ონდ აქ უნ­და და­ვა­მა­ტოთ ერ­თი დე­ტა­ლი: არა ნე­ბის­მი­­რი, არ­­მედ სწო­რი გან­ვი­თა­რე­ბის სი­ნო­ნი­მი”.

სწორ გან­ვი­თა­რე­ბა­ში, ცხა­დია, ბუ­ნებ­რი­ვი გან­ვი­თა­რე­ბა იგ­­ლის­­მე­ბა და პო­­ტის ამგ­ვა­რი პო­ზი­ცია ყვე­ლა­ზე ნათ­ლად 50-იან წლებ­ში იჩ­ენს თავს: ამ­­რი­კულ პო­­ზი­­ში ეს იყო ფა­სე­­ლო­ბა­თა გა­და­ფა­სე­ბის, ამ­ბო­ხის წლე­ბი. ერ­თი შე­ხედ­ვით, ეს ამ­ბო­ხი სო­ცი­­ლუ­რი ხა­სი­­თი­სა უფ­რო იყო, მაგ­რამ მას­ში აშ­კა­რად იგრ­­ნო­ბო­და გარ­ვე­­ლი აგ­რე­სი­აც, რო­მე­ლიც იმ დრო­­სათ­ვის უკ­ვე ტრა­დი­ცი­­ლად ქცე­­ლი მო­დერ­ნის­ტუ­ლი პო­­ტი­კი­სად­მი იყო მი­მარ­თუ­ლი. ამ­­რი­კულ პო­­ზი­­ში გა­მოჩ­­და ყვე­ლა­ზე გა­ღი­ზი­­ნე­ბუ­ლი და გა­მომ­­ვე­ვი თა­­ბა – ბიტ­ნი­კე­ბი. ჩარლზ ოლ­სო­ნი, ჯეკ კე­რუ­­კი, კარლ შა­პი­რო, ალ­ენ გინ­­ბერ­გი, – ის­­ნი უპ­­რის­პირ­დე­ბოდ­ნენ ყვე­ლა­ფერს, რაც მა­ნამ­დე შექ­­ნი­ლი­ყო, თვით პო­­ზი­­საც კი, რად­გან მა­საც მა­ხინ­ჯი ამ­­რი­კუ­ლი ცი­ვი­ლი­ზა­ცი­ის სის­­­ხორ­ცე­ულ ნა­წი­ლად თვლიდ­ნენ. და ას­ეთ ვი­თა­რე­ბა­ში გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი მნიშ­­ნე­ლო­ბა შე­­ძი­ნა რო­ბერტ ლო­­­ლი­სა და მი­სი რამ­დე­ნი­მე მე­გო­ბა­რი პო­­ტის პო­ზი­ცი­ამ, რო­მელ­თა შო­რის იყვ­ნენ თე­­დორ როტ­კე, ჯონ ბე­რი­მა­ნი, რენ­დალ ჯა­რე­ლი; მათ ერთ­­ვა­რი ხი­დის ფუნ­­ცია შე­ას­რუ­ლეს ომ­ამ­დელ და ომ­ის შემ­­გომ ამ­­რი­კულ პო­­ზი­­ში და გა­მო­რიცხეს ტრა­დი­ცი­ის წყვე­ტა.

ლო­­­ლი არ მი­­კუთ­­ნე­ბო­და იმ პო­ეტ­თა რიცხვს, რომ­ლე­ბიც ერთხელ მიღ­წე­ულს სჯერ­დე­ბი­ან და თა­ვი­ანთ შე­მოქ­მე­დე­ბა­ში არ­­ნა­­რი ძი­რე­­ლი ცვლი­ლე­ბე­ბი აღ­არ შე­აქვთ. ამ­ის მა­გა­ლი­თე­ბი მრავ­ლა­დაა ამ­­რი­კულ პო­­ზი­­ში, ვთქვათ, ვე­ჩელ ლინ­­ზის, ლენ­­­ტონ ჰი­­ზის, ოგ­დენ ნე­შის მშვე­ნი­­რი, მაგ­რამ ერთ­ფე­რო­ვა­ნი ლი­რი­კა. ლო­­­ლის პო­­ტი­კა გა­ნუწყ­ვეტ­ლივ იცვ­ლე­ბო­და, წიგ­ნი­დან წიგ­ნამ­დე დი­­მეტ­რუ­ლად გან­­­ვა­ვე­ბულ სა­ხეს იძ­ენ­და. ასე გან­სა­ჯეთ, მის უკ­­ნას­­ნელ წიგ­­შიც კი, რო­მე­ლიც 60 წლის პო­ეტ­მა გარ­დაც­ვა­ლე­ბამ­დე რამ­დე­ნი­მე თვით ად­რე გა­მოს­ცა, კრი­ტი­კო­სე­ბი სრუ­ლი­ად ახ­­ლი ეტ­­პის და­საწყისს ხე­დავ­­ნენ.

პირ­ვე­ლი ძი­რე­­ლი შე­მობ­რუ­ნე­ბა რო­ბერტ ლო­­­ლის პო­­ზი­­ში 1959 წელს გა­მო­ცე­მულ “ცხოვ­რე­ბის გაკ­ვე­თი­ლებ­ში” შე­იმ­­ნე­ვა. პო­­ტი, რომ­ლის ლი­რი­კუ­ლი “მე” აქ­ამ­დე ყო­ველ­­ვის გუნ­დუ­რი ხა­სი­­თი­სა იყო, რომ­ლის ხმა ერ­თი ნიღ­ბი­დან მე­­რეს გა­და­­ცე­მო­და, მო­­ლოდ­ნე­ლად უკ­­დუ­რე­სი სუ­ბი­ექ­ტი­ვიზ­მი­სა­კენ შე­მობ­რუნ­და. ავ­ტო­ბი­ოგ­რა­ფი­­ლო­ბის ის თით­­მის და­მაბ­ნე­ვე­ლი დო­ზა, რო­მე­ლიც ამ წიგ­­შია წარ­მოდ­გე­ნი­ლი, სრუ­ლი­ად მო­­ლოდ­ნე­ლი აღ­მოჩ­­და ლო­­­ლის მკითხ­ვე­ლე­ბის­­ვის. პო­­ტი, რო­მე­ლიც ყო­ველ­­ვის გა­მო­ირ­ჩე­­და მკაც­რად ორ­გა­ნი­ზე­ბუ­ლი სა­ლექ­სო ფორ­მე­ბით, ამ­ჯე­რად თვით­დი­ნე­ბა­ზე მიშ­ვე­ბუ­ლი ფრა­ზე­ბით ალ­­პა­რაკ­და. მაგ­რამ მო­­წეს­რი­გე­ბე­ლი და სპონ­ტა­ნუ­რი რიტ­მი­კა, თით­­მის პრო­ზა­ულ პა­სა­ჟებ­ში ალ­აგ-ალ­აგ შემ­თხ­ვე­ვით გა­მო­რე­­ლი რით­მე­ბი, ლექ­სე­ბის ან­ტი-კომ­პო­ზი­ცი­­რო­ბა და სტი­ქი­­რი სი­­ჟე­ტე­ბი, რაც 20-იანი წლე­ბის “ცნო­ბი­­რე­ბის ნა­კად­თან” და­კავ­ში­რე­ბულ ექს­პე­რი­მენ­ტებს მოგ­ვა­გო­ნებს, მხო­ლოდ ერ­თი და, შე­იძ­ლე­ბა ითქ­ვას, მე­­რე­ხა­რის­ხო­ვა­ნი დე­ტა­ლია ლო­­­ლის პო­­ზი­ის სა­ხეც­­ლი­ლე­ბი­სა. მთა­ვა­რი მა­ინც თე­მა­ტი­კა იყო: ესაა ლექ­სე­ბი-დღი­­რე­ბი, ავ­ტო­ბი­ოგ­რა­ფი­­ლი და ფრაგ­მენ­ტუ­ლი ჩა­ნა­წე­რე­ბი, სა­დაც პო­­ტი შე­ლა­მა­ზე­ბი­სა და ყო­ველ­­ვა­რი გამ­ხატ­­რუ­ლო­ბის გა­რე­შე აღ­წერს ეპ­­ზო­დებს თა­ვი­სი წარ­სუ­ლი­დან, აწმ­ყო­დან, სა­უბ­რობს ოჯ­­ხის წევ­რებ­ზე, მე­გობ­რებ­ზე, და ეს ყვე­ლა­ფე­რი უკ­­დუ­რე­სად ნა­ტუ­რა­ლის­ტუ­რი ფორ­მე­ბით ხორ­ცი­ელ­დე­ბა: პერ­სო­ნა­ჟებ­სა და ად­გი­ლებს თავ­თა­ვი­ან­თი სა­ხე­ლი ერქ­მე­ვა, მი­ნი­მუ­მამ­დეა დაყ­ვა­ნი­ლი ლექ­­ში ას­­ხუ­ლი მოქ­მე­დე­ბის კო­მენ­ტი­რე­ბა. ტექ­­ტი მხო­ლოდ აღ­ად­გენს იმ­ას, რაც იყო, აღ­ად­გენს დი­­ლო­გებ­სა და დე­კო­რა­ცი­ებს, და არ­ცერთ ლექ­­ში არ შე­იმ­­ნე­ვა არ­­ფე­რი, რა­საც თუნ­დაც პი­რო­ბი­თად ვუ­წო­დებ­დით ფა­ბუ­ლას, ღერძს, რო­მე­ლიც სი­­ჟეტს კომ­პო­ზი­ცი­ურ მთლი­­ნო­ბას მი­­ნი­ჭებ­და. ყო­ვე­ლი ლექ­სის და­საწყი­სი და და­სას­რუ­ლი უკ­­დუ­რე­სად პი­რო­ბი­თია, მაგ­რამ ეს თით­­მის ჰა­ერ­ში გა­მო­კი­დე­ბუ­ლი და ერთ­მა­ნეთ­თან და­­კავ­ში­რე­ბე­ლი ფრაგ­მენ­ტე­ბი ქმნი­ან სა­­ცარ და სკრუ­პუ­ლო­ზურ მთლი­­ნო­ბას, რო­ცა მათ არა ცალ­ცალ­კე, არ­­მედ ერ­თად – წიგ­ნად – აღ­ვიქ­ვამთ.

“აღ­სა­რე­ბი­თი ლი­რი­კა”, ასე მო­ნათ­ლა კრი­ტი­კამ რო­ბერტ ლო­­­ლის ეს ახ­­ლი და უჩ­ვე­­ლო სტი­ლი და ეს ტერ­მი­ნი მა­ლე გას­­და მხო­ლოდ ერ­თი პო­­ტის საზ­­­რებს: ორ­­ოდ წე­ლი­წად­ში სიტყ­ვა “აღ­სა­რე­ბი­თი” ამ­­რი­კუ­ლი პო­­ზი­ის ერთ-ერ­თი მძლავ­რი მიმ­დი­ნა­რე­­ბის ეპ­­თე­ტად იქ­ცა, მიმ­დი­ნა­რე­­ბის, რომ­ლის ფუ­ძემ­დებ­ლად სწო­რედ რო­ბერტ ლო­­­ლი მო­­აზ­რე­ბა.

მაგ­რამ პო­­ტის ეს რა­დი­კა­ლუ­რი შე­მობ­რუ­ნე­ბა არ ნიშ­ნავს იმ­ას, რომ მან სრუ­ლი­ად გაწყ­ვი­ტა კავ­ში­რი თა­ვის ძველ პო­­ტი­კას­თან, უბ­რა­ლოდ, 60-იანი წლე­ბი­დან მო­ყო­ლე­ბუ­ლი ამ ახ­ალ­მა ხედ­ვამ შე­და­რე­ბით იმძ­ლავ­რა ძველ­ზე. “ცხოვ­რე­ბის გაკ­ვე­თი­ლე­ბის” შემ­დეგ გა­მო­ცე­მუ­ლი პირ­ვე­ლი­ვე წიგ­ნით – “კავ­ში­რი­სათ­ვის და­ხო­ცილ­ნი”, 1963, – პო­ეტ­მა კრი­ტი­კო­სებ­სა და მკითხ­ვე­ლებს და­­ნა­ხა, რომ ის ის­ევ ძვე­ლი ლო­­­ლი იყო, ფორ­მის დი­დოს­ტა­ტი და მას­­ტა­ბუ­რად მო­აზ­როვ­ნე შე­მოქ­მე­დი, რო­მე­ლიც სა­ბო­ლო­ოდ არ გა­მო­კე­ტი­ლა სა­კუ­თა­რი სუ­ბი­ექ­ტუ­რი რე­­ლო­ბის ნა­ჭუჭ­ში.

მომ­დევ­ნო კრე­ბუ­ლე­ბი­დან პირ­­მინ­დად ავ­ტო­ბი­ოგ­რა­ფი­­ლი მხო­ლოდ ერ­თი იყო, 1973 წელს გა­მო­ცე­მუ­ლი წიგ­ნი “ლი­ზის და ჰე­რი­ეტს”. ამ წიგ­ნის ხა­სი­ათ­ზე თა­ვად სა­თა­­რიც მეტყ­ვე­ლებს: ლი­ზი – პო­­ტის მე­უღ­ლის სა­ხე­ლია, ჰე­რი­­ტი კი – ქა­ლიშ­ვი­ლის. ლო­­­ლის და­ნარ­ჩე­ნი კრე­ბუ­ლე­ბი მეტ-ნაკ­ლე­ბად შე­რე­­ლი ხა­სი­­თი­საა და მათ­ში თა­ნაბ­რად არ­ის წარ­მოდ­გე­ნი­ლი რო­გორც დო­კუ­მენ­ტუ­რი, ისე ად­რე­­ლი ლო­­­ლი­სათ­ვის და­მა­ხა­სი­­თე­ბე­ლი ფი­ლო­სო­ფი­­რი ლი­რი­კის ნი­მუ­შე­ბი. ამ კრე­ბუ­ლებს შო­რის გან­სა­კუთ­რე­ბით მნიშ­­ნე­ლო­ვა­ნია ას­­ვე 1973 წელს გა­მო­ცე­მუ­ლი წიგ­ნი “ის­ტო­რია”; ეს არ­ის წიგ­ნი-გა­ლე­რეა, რო­მე­ლიც წარ­მოგ­ვიდ­გენს სხვა­დას­­ვა ცნო­ბი­ლი ის­ტო­რი­­ლი პი­რე­ბი­სა თუ თა­ნა­მედ­რო­ვე მოღ­ვა­წე­­ბის პორ­­რე­ტებს. ძნე­ლი მი­სახ­ვედ­რია, თუ რა პრინ­ცი­პით ხელ­­ძღ­ვა­ნე­ლობ­და პო­­ტი მა­თი შერ­ჩე­ვი­სას, – ალ­ექ­სან­­რე მა­კე­დო­ნე­ლი, სერ ტო­მას მო­რი, რო­ბერტ ფროს­ტი, რემ­­რან­­ტი, მა­რია სტი­­არ­ტი, ჯონ კე­ნე­დი, დან­ტე, ად­ოლფ ჰიტ­ლე­ტი, უილ­­ამ კარ­ლოს უილ­­ამ­სი, აბ­რა­ამ ლინ­კოლ­ნი, რენ­დოლ ჯა­რე­ლი, მო­ცარ­ტი… გარ­და პორ­­რე­ტე­ბი­სა, “ის­ტო­რია” კი­დევ ორ და­მო­­კი­დე­ბელ ნა­წილს შე­­ცავს, ესაა ციკ­ლი “ოც­და­­თი­­ნი წლე­ბი” და პო­­მა “მექ­სი­კა”.

პუბ­ლი­კა­ცი­­ში წარ­მოდ­გე­ნი­ლი ლექ­სე­ბი შე­სუ­ლია რო­ბერტ ლო­­­ლის მი­ერ 1975 წელს გა­მო­ცე­მულ კრე­ბულ­ში “დღი­თიდ­ღე”. შე­იძ­ლე­ბა ითქ­ვას, რომ ეს არ­ის მი­სი შე­მა­ჯა­მე­ბე­ლი კრე­ბუ­ლი, ყვე­ლა­ზე სქელ­ტა­ნი­­ნი და ყვე­ლა­ზე მრა­ვალ­ფე­რო­ვა­ნი, რო­მელ­შიც წარ­მო­ჩინ­და ლო­­­ლის შე­მოქ­მე­დე­ბის სხვა­დას­­ვა ეტ­­პი­სათ­ვის და­მა­ხა­სი­­თე­ბე­ლი ყვე­ლა თა­ვი­სე­ბუ­რე­ბა.

© “არილი”

ბესიკ ხარანაული

მკვდრე­ბის სიმ­ღე­რა

ნი­ნო კვა­ჭან­ტი­რა­ძეს

რო­ცა ყვე­ლა ეს კოშ­მა­რი არ­ყოფ­ნა­ში გა­და­­ნაც­­ლებს,

რო­ცა გაყ­ვა­ვილ­დე­ბა ცხოვ­რე­ბა და ჩვენ აღ­არ ვიქ­ნე­ბით,

გახ­სოვ­დეთ, რომ ყვე­ლა­ფე­რი ნამ­­ვი­ლად იყო!

რო­ცა სა­მარ­თა­ლი ხელთ მახ­ვილს და­­ჭერს,

რო­დე­საც ახ­ლე­ბი შუ­რის­გე­ბით გაძღე­ბი­ან

და სახ­­ჩო­ბე­ლე­ბი­დან გვა­მებს ჩა­მოხ­­ნი­ან,

საფ­ლა­ვებს გათხ­რი­ან, ლო­დებს გა­დაყ­რი­ან,

ამ­­­შიშ­­ლე­ბენ, ამ­­­ტიტ­­ლე­ბენ

და მკვდრებს, რო­გორც ცოცხ­ლებს, ისე გა­ლა­ხა­ვენ,

რომ ხსენ­დეს ის დღე სა­­კუ­ნე­ებ­ში,

ვით “მკვდრე­ბის გა­ლახ­ვა”…

რო­ცა ყვე­ლა­ფერ­ზე, რაც იმ დღეს მოხ­დე­ბა,

ძეგ­ლი აიგ­­ბა თუ სახ­ლი და­ინ­­რე­ვა,

წვი­მა მო­ვა თუ მი­წის­­­რა იქ­ნე­ბა,

ბატ­კა­ნი გაჩ­­დე­ბა თუ

ყრმა და­­ბა­დე­ბა -

იტყ­ვი­ან და­ნა­ნე­ბით თუ თა­ვის­მარ­­ლე­ბით,

“ეს იყო მკვდრე­ბის გა­ლახ­ვის დღე­საო”.

მა­ნამ­დის კი, მა­ნამ­დის,

ვიდ­რე მი­წა­ში ვართ,

და ვის­ვე­ნებთ ყო­ვე­ლი­ვე ზედ­მე­ტო­ბი­სა­გან,

რი­თაც რომ სი­ცოცხ­ლე აღ­ჭუ­რავს ად­­მი­ანს -

ქა­ლი – ქა­ლო­ბის­გან,

კა­ცი – კა­ცო­ბის­გან,

ღა­რი­ბი – ძონ­­თა­გან,

მდი­და­რი – ფუ­ლის­გან,

მე­ძა­ვი – სიძ­ვის­გან,

პო­­ტი – ლექ­სის­გან…

მა­ნამ­დის -

ვიდ­რე ძა­ლა შეს­წევს ჩვენს ლან­დებს,

გაფ­­თხი­ლებთ:

არ­­ვინ მო­გატყუ­ოთ, არ­­ვის და­­ჯე­როთ,

არ გა­და­ახ­­ნე­ვი­ნოთ ჩვე­ნი საფ­ლა­ვე­ბი,

გახ­სოვ­დეთ, რომ ყვე­ლა­ფე­რი ნამ­­ვი­ლად იყო!

და უფ­რო მე­ტიც…

რომ ირწ­მუ­ნოთ ჩვე­ნი ნათ­­ვა­მი

რომ ღირ­სე­ბაც ვი­ცო­დით და თა­ვის და­ცინ­ვაც,

რომ გვე­ქე­­ფა ამ­­­­ბა­ზე და რომ გვე­ხა­ლი­სა,

თუმ­ცა კი ჩვენ­ში არ ერია არც ერ­თი მარ­თა­ლი,

ბნელ­ში და შიმ­შილ­ში, შიშ­ში, მო­ნო­ბა­ში,

ჩვენ მა­ინც ვმღე­რო­დით!…

ეს ცხოვ­რე­ბა არაა იმ­ათ­­ვის, ვი­საც ეჩ­ქა­რე­ბა,

ეს ცხოვ­რე­ბაა იმ­ათ­­ვის, ვი­საც აგ­ვი­ან­დე­ბა,

ვინც შე­­ყო­ლია დარ­­მა და მწუ­ხა­რე­ბამ,

ვინც სა­წო­ლი­დან ამდ­გარ ცოლს თვა­ლი გა­­ყო­ლა,

ვინც ყოყ­მა­ნით და­იწყო დი­ლა,

ვინც და­ბა­დე­ბით­ვე შე­ყოვ­ნე­ბუ­ლია,

ვინც ლო­გინ­ში ოც­ნე­ბას არ­ჩევს

წვი­რი­ან ცხოვ­რე­ბას,

ვინც ღმერ­თის­­ვის ბევ­რი ილ­­ცა

და უჭ­ირს პირ­ვე­ლი ნა­ბი­ჯის გა­დად­­მა,

ვინც და­კარ­გუ­ლია “ჰო”-ში და “არა”-ში,

ვინც აფ­­სებს წვრილ­მან რა­მე­ებს,

რად­გან მსხვილ­მა­ნი – და­ბა­დე­ბა და სიკ­­დი­ლია

და არც ერ­თი ჩვენ არ გვე­კუთ­­ნის,

ვინც იც­ის, რომ, რა­საც აჰყ­ვე­ბი, იმ­ად იქ­ცე­ვი,

რომ, ვინც მსუ­ბუ­ქად ეწ­­ვა უღ­ელს,

ის უხ­მოდ კვდე­ბა მოხ­რე­შილ გზა­ზე,

ვინც იც­ის, რომ, სი­ხა­რუ­ლი უბ­­რო­ტოდ რო­დი არ­სე­ბობს,

იმ­­სი მოს­­ლით მუ­დამ რა­ღაც და­­ვიწყე­ბა,

ვინც იც­ის,

რომ, ნი­ჭი­­რი მი­ლი­ონ­ჯერ უღ­­ლა­ტებს თა­ვის თავს ხოლ­მე,

უნ­­ჭო კი ერთხე­ლაც არა,

რომ, ვინც არ აფ­რენს, ის სხვა რა­მით ზღავს,

ვინც ზიზ­ღის რუ­კას სიფ­­თხი­ლით ად­გენს,

რომ სიყ­ვა­რულს არ და­ამ­თხ­ვი­ოს,

ვინც იც­ის, რა ბო­რო­ტე­ბაა,

რომ გაღ­ვი­ძე­ბის­თა­ნა­ვე შე­უბ­ჯი­ნო ცხოვ­რე­ბას თვა­ლი,

ვინც იც­ის, რომ, მთა­ვა­რი სიტყ­ვე­ბი უკ­ვე წარ­მო­ით­­ვა

და ახ­ლა სა­ჭი­როა მათ­გან დრო­ზე გაც­ლა,

ვინც იც­ის – ად­­მი­ანს ის­იც შთა­­გო­ნებს,

რომ შე­უძ­ლია რა­ღა­ცა შე­ბილ­წოს,

რომ, უმ­ჯო­ბე­სია ერ­თი ნაკ­ლი სრულ­ყო,

ვიდ­რე მო­­დო ათ­ას სიქ­ვე­ლეს,

რომ, ვინც და­ლია სა­წამ­ლა­ვი, თაფ­ლი უკ­ვე ვე­ღარ უშ­ვე­ლის,

რომ, მო­ძუ­ლე­ებს ხი­დი არ­ას­­როს არ ჩა­უტყ­დე­ბათ,

რომ, გაქ­ცე­ულ ცოლს მზით­ვით უკ­ან არ­­ვინ მის­დევს,

რომ, სი­ლა­მა­ზე არ­სე­ბობს იმ­­ტომ,

შე­უმ­­ნე­ვე­ლი რომ იყ­ოს ბრმე­ბის­­ვის,

რომ ყვე­ლა­ზე სა­ში­ნე­ლი გა­სახ­სე­ნე­ბე­ლია – სიყ­ვა­რუ­ლის დრო,

რომ, ჯე­ჯი­ლი მო­სა­ვალ­ზე მე­ტი არ­ის, იმ­­დი – პურ­ზე,

რომ, გან­სა­კუთ­რე­ბით სა­ხი­ფა­თო­ნია

ღვთის­მო­სა­ვე­ბი და პატ­რი­­ტე­ბი,

და, მო­რა­ლის­ტის ერ­თა­დერ­თი თა­ვის­­ვე­ლაც – უზ­ნე­­ბაა,

რომ ამ ხალ­­მა მარ­ტო პირ­­­რის­წე­რა ის­წავ­ლა ქრის­ტეს­გან,

სხვა ყვე­ლა­ფე­რი, რაც ძნე­ლია, მას შე­­ტო­ვეს,

ხე­ლი კი არ და­­ცა­ლეს,

რო­გორც წვი­მას ხელს უც­ლის ბავ­­ვი,

რომ, სი­ძულ­ვი­ლის გრძნო­ბა ქო­ნე­ბა არაა,

მაგ­რამ სულ უგრ­­ნო­ბე­ლო­ბას მა­ინ­ცა სჯო­ბია,

რომ, კა­ცი მა­შინ მღე­რის ცხოვ­რე­ბა­ზე,

რო­ცა მას­ში გან­სა­ქონ­­დე­ბა ეშ­მა­კი,

რომ, რო­გორც კი ტყუ­­ლის თქმა მო­მინ­დე­ბა,

ვგრძნობ, თუ რო­გორ მიბ­რუნ­დე­ბა სი­ცოცხ­ლის ხა­ლი­სი,

რომ, სი­სუ­ლე­ლეა, ად­­მი­­ნებს შენ­ზე რომ უამ­ბობ,

ად­­მი­­ნებს უნ­და მო­უყ­ვე მათ­ზე,

რომ: გა­ნა იმ­ას უფ­რო მე­ტი მი­ზე­ზი ჰქონ­და,

ვიდ­რე მე მაქვს – გა­ჯავ­რე­ბი­სა?

მე ამ­ათ­ში ჩარ­ჩე­ნი­ლი ვარ, ის კი წა­ვი­და,

რომ, ად­­მი­­ნი ფა­სობს ცდუ­ნე­ბე­ბით,

რომ, “მე ვტყუი, ესე იგი – ვარ­სე­ბობ”… და ასე შემ­დეგ.

ვინც იც­ის, რომ საპ­ნის ბუშ­ტით ვერ აფ­რინ­დე­ბი,

იმ­ით მხო­ლოდ შე­იძ­ლე­ბა ძირს და­­ნარ­ცხო,

ქვე­მოთ­დახ­რილ ქუ­თუ­თო­თა გაკ­ვირ­ვე­ბა­ში,

ვინც იხ­უმ­რა, რომ ორი რამ – ფუ­ლი და სუ­ლი

არ­­ვის არ უნ­და გა­ან­დო,

ვინც სიკ­­დი­ლის წინ და­­ბა­რა –

“მე­ძი­ეთ მე და­კარ­გულ საგ­ნებ­ში”,

ვინც იც­ის, თუ რა­ზე იოც­ნე­ბოს:

გან­ვი­თა­რე­ბა და ბუ­ნებ­რი­ვი კლე­ბა

(თით­ქოს ჭკნო­ბა ყვა­ვი­ლო­ბა­ში),

რო­ცა სუ­ლი­ცა და სხე­­ლიც ერ­თად ჩა­იწ­ვე­ბა,

ვინც იც­ის, რომ ცხოვ­რე­ბა წა­გე­ბუ­ლია

და­ვიწყე­ბულ სი­ზარ­მა­ცე­ებ­ში,

რომ, საქ­მე და თა­მა­ში ის ორი სარ­კეა,

სა­დაც ად­­მი­ანს თა­ვის სა­ხის ხილ­ვა შე­უძ­ლია

და, რომ გა­ნუწყ­ვე­ტელ გა­და­ნაც­­ლე­ბა­ში

ეს ორი სარ­კე ერთ­მა­ნეთს ერწყ­მის,

ვინც იც­ის, რომ, თუ­კი გე­ლო­ლი­­ვე­ბი­ან,

ესე იგი,

რა­ღა­ცა­ზე თვალ­სა ხუ­ჭა­ვენ,

ვინც იც­ის, რომ, თუ არ შე­­გუ­­ბი

სიბ­­­ნი­სათ­ვის წაყ­რუ­­ბას და

სი­ლა­მა­ზის­­ვის თი­თებს შო­რის ცქე­რას,

ის­­ნი გაგ­­რე­სენ,

ვინც არ და­კარ­გა გუ­ლუბ­­­ვი­ლო­ბა,

რომ გა­იკ­ვირ­ვოს მე­­თა­სე­ჯერ -

რა­ტომ არ­ის ეს ცხოვ­რე­ბა ყო­ველ წამ­ში ასე ახ­­ლი,

რო­დე­საც ასე ძვე­ლი არ­ის და გაც­ვე­თი­ლი,

ვინც იც­ით,

რომ ბრძე­ნი არ­ას­­როს არ და­­ცავს თა­ვის სი­მარ­­ლეს,

ბრძე­ნი ელ­­დე­ბა ბრმა შემ­თხ­ვე­ვას,

რო­დე­საც მას და­­ჯე­რე­ბენ,

ვინც იც­ის, რომ, სა­ქარ­­ვე­ლო­ში

გი­ჟიც კი არ არ­ის თან­მიმ­დევ­რუ­ლი,

რომ ჯვა­რი, რო­მელ­საც მი­­ყუ­დებ,

არ არ­ის ჯვა­რი,

ჯვა­რი ის არ­ის, სულ რო­მე­ლიც უნ­და ატ­­რო.

და ასე შემ­დეგ…

ეს ცხოვ­რე­ბა არაა იმ­ათ­­ვის, ვი­საც ეჩ­ქა­რე­ბა,

ვინც ცოლს გა­უღ­რი­ნა,

- ჩა­იც­ვი, წა­ვი­დეთ!..

ეს ცხოვ­რე­ბაა იმ­ათ­­ვის ვინც მრა­ვალ­­ლის ფიქ­რით შე­იგ­ნო,

რომ, ად­­მი­­ნი ფა­სობს ცდუ­ნე­ბე­ბით

რომ, სა­ბო­ლო­ოდ დარ­­მუ­ნე­ბუ­ლე­ბი მი­წა­ში წვა­ნან

ასე ვიცხოვ­რეთ ჩვენ სა­ქარ­­ვე­ლო­ში,

ხან ჯო­ჯო­ხე­თად რომ ვსა­ხავ­დით

და ხან ლურჯ ქე­დე­ბად

და თუმ­ცა საჯ­დო­მე­ბით სკა­მებ­ზე ვე­მაგ­რეთ,

აზ­რე­ბი მა­ინც მი­მოგ­­დი­­და

და წვერს ვი­პარ­სავ­დით რა­დი­­ჰან­გებ­ზე,

სა­კუ­თა­რი სიმ­ღე­რა კი საფ­ლავ­ში მიგ­­ქონ­და.

და

რო­ცა ყვე­ლა ეს კოშ­მა­რი არ­ყოფ­ნა­ში გა­და­­ნაც­­ლებს,

რო­ცა გაყ­ვა­ვილ­დე­ბა ცხოვ­რე­ბა და ჩვენ აღ­არ ვიქ­ნე­ბით,

გახ­სოვ­დეთ, რომ ყვე­ლა­ფე­რი ნამ­­ვი­ლად იყო!

© ”არილი”

სი­ბი­ლე ბერ­გი

ნორას შია

გერმანულიდან თარგმნა დალი ფანჯიკიძემ

ყო­ველ დი­ლით ვი­წო­ნე­ბი.

დი­ლა­­ბით ოდ­ნავ ნაკ­ლებს ვი­წო­ნი ხოლ­მე.

ნა­ხე­ვა­რი წე­ლია მხო­ლოდ კიტ­რით, ვაშ­ლი­თა და სა­ლა­თით ვიკ­ვე­ბე­ბი. ყო­ველ­­ვა­რი მი­სა­ყო­ლებ­ლის გა­რე­შე, რა თქმა უნ­და.

თა­ვი­დან ცუ­დად ვხდე­ბო­დი. მუც­ლის გვრე­მა მე­მარ­თე­ბო­და. ახ­ლა საქ­მე უკ­ეთ მი­დის. საჭ­მელს დავ­­ნო­სავ და მორ­ჩა, აღ­არ მშია. საჭ­­ლის სუ­ნი გულს მი­რევს.

გუ­შინ 40 კი­ლო ვი­ყა­ვი. 1,75 ვარ და სი­მაღ­ლე­ში ალ­ბათ ცო­ტას კი­დევ მო­ვი­მა­ტებ. და­ფი­ცე­ბუ­ლი მაქვს: კი­დევ უნ­და და­ვიკ­ლო!

რაც ჭა­მას თა­ვი გა­ვა­ნე­ბე, არ­­ვინ აღ­არ მჭირ­დე­ბა. მშობ­ლე­ბი გინდ ყო­ფი­ლან, გინდ არა. ჩემ­ზე რას ფიქ­რო­ბენ, არ მა­ინ­ტე­რე­სებს. მე ხომ ვი­ცი, რომ მა­გა­რი ვარ. ამ­ას­წინ დე­და­ჩემ­მა იტ­­რა. და­ვი­ნა­ხე, რო­გორ ჩა­მო­ეთხაპ­ნა მა­კი­­ჟი და ოთ­­ხი­დან გა­მო­ვე­დი. ახ­ლა შე­ვამ­­ნიე, რამ­სის­ქე ყო­ფი­ლა, მაგ­რამ ეს ამ­ბა­ვი სულ არ აწ­­ხებს. მე კი, სა­ნამ სქე­ლი ვი­ყა­ვი, შეს­ვე­ნე­ბა­ზე ფეხ­სა­ლაგ­ში გავ­­ბო­დი, რომ თა­ნაკ­ლა­სე­ლებს გავ­რი­დე­ბო­დი. ახ­ლა აღ­არ ვი­მა­ლე­ბი, უფ­რო მე­ტიც, იმ­­საც კი ვფიქ­რობ, ჩე­მი შურთ-მეთ­ქი.

სი­ლა­მა­ზემ­დე კი­დევ ბევ­რი მიკ­ლია. ჯერ მა­ინც მე­ტის­მე­ტად სქე­ლი ვარ. მკლა­ვებს არ­­­შავს რა – ძვალ­ზე ტყა­ვი­ღაა გა­დაკ­რუ­ლი. ნეკ­ნე­ბიც უკ­ვე კარ­გად მეტყო­ბა, მაგ­რამ აი, ფე­ხე­ბი ჯერ კი­დევ სქე­ლი მაქვს.

სქე­ლი რო­ცა ვი­ყა­ვი, თით­ქოს პი­როვ­ნე­ბას აღ­არ წარ­მო­ვად­გენ­დი. ახ­ლა საქ­მე სხვაგ­ვა­რა­დაა. შიგ­ნით და გა­რეთ თავს ერთ­ნა­­რად მტკი­ცედ ვგრძნობ. რო­ცა რა­­მე მი­ზა­ნი გაქვს, მარ­ტო აღ­­რა ხარ, რად­გან მი­ზა­ნი მუ­დამ შენ­თა­ნაა, მუ­დამ თან გახ­ლავს.

კარ­გად მახ­სოვს ის დრო, სქე­ლი რომ ვი­ყა­ვი. ერთ წუთს თუ კარ­გად ვგრძნობ­დი თავს, მე­­რე წუთ­ში ავღ­რი­ალ­დე­ბო­დი და მი­ზეზს ვერ ვპო­­ლობ­დი. ეტ­ყო­ბა, ყვე­ლა­ფე­რი უაზ­რო­ბად მეჩ­ვე­ნე­ბო­და: ის, რომ სკო­ლას და­ვამ­თავ­რებ­დი, რა­ღაც პრო­ფე­სი­ას შე­ვი­ძენ­დი, მე­რე ალ­ბათ გავ­თხოვ­დე­ბო­დი და პა­ტა­რა ბი­ნა­ში ვიცხოვ­რებ­დი. პა­ტა­რა ბი­ნა­ზე გუ­ლი­სამ­რე­ვი კი აბა რა უნ­და იყ­ოს. ას­ეთ ცხოვ­რე­ბას ხომ ცხოვ­რე­ბა აღ­არ ჰქვია. ოღ­ონდ ცხოვ­რე­ბა რო­გო­რი უნ­და იყ­ოს, ჯე­რაც არ ვი­ცი. რომ გავ­ლა­მაზ­დე­ბი, აი, ალ­ბათ მა­შინ მე­ცო­დი­ნე­ბა, რა არ­ის ცხოვ­რე­ბა. მა­შინ კე­იტ მო­სი­ვით ლა­მა­ზი ვიქ­ნე­ბი და მა­სა­ვით მო­დე­ლიც გავ­­დე­ბი.

დე­და­ჩემ­მა ამ­ას­წინ ფსი­ქო­ლოგ­თან წა­მიყ­ვა­ნა. ფსი­ქო­ლო­გი ერ­თი მსუ­ქა­ნი, ბე­ბე­რი კა­ცი იყო. დე­დამ მარ­ტო დაგ­­ტო­ვა და იმ ბე­ბერ­მა გაჩ­მა­ხე­ბა და­მიწყო. ოღ­ონდ ის კი ვერ მოტ­ვი­ნა, ასე იოლ­ად მე რომ ვე­რა­ვინ გა­მიჩ­მა­ხებ­და. რა­ღაც-რა­ღა­ცე­­ბი მეც წა­მი­კითხავს და მა­თი ბრიყ­ვუ­ლი ტრი­­კე­ბის ამ­ბა­ვიც ზე­პი­რად ვი­ცი. ამ ბე­ბერს ხომ, თით­ქოს სა­გან­გე­ბოდ, სიბ­რიყ­ვე სა­ხე­ზე ეწ­­რა.

გა­წუ­ხებს რა­მეო, მკითხა და კი­დევ რა­ღაც სა­ზიზ­­რო­ბე­ბი მო­­ყო­ლა. მე მხო­ლოდ მივ­ჩე­რე­ბო­დი და ხმას არ ვი­ღებ­დი. ამ ქო­ნის ტო­მა­რას პე­რან­­­ვეშ ოფ­ლის ღა­რე­ბი ემჩ­ნე­­და. მის შე­კითხ­ვებ­ზე არც დავ­ფიქ­რე­ბულ­ვარ. გა­ნა შე­იძ­ლე­ბო­და, ის­­თი კა­ცის­­ვის რა­­მე მო­მე­ყო­ლა, სა­კუ­თა­რი თა­ვი რომ ვერ გა­­კონ­­რო­ლე­ბია და გას­­დო­მამ­დე ძღე­ბა? მოკ­ლედ, წა­მო­ვე­დი და ის ფსი­ქო­ლო­გი აღ­არც გამ­­სე­ნე­ბია.

მე ჩე­მი მი­ზა­ნი მაქვს. არ­აფ­რის აღ­არ მე­ში­ნია. არც ფიქ­რის­­ვის ვი­წუ­ხებ თავს და ას­ეთ ყო­ფას, მე მგო­ნი, ამქ­ვეყ­ნად არ­­ფე­რი სჯო­ბია.

© “არილი”

ზვი­ად რა­ტი­ა­ნი

­­­­­­­­შრომაღამე. განმარტებითი ელე­გია

კარ­გი იქ­ნე­ბო­და ამ რბილ სა­ვარ­ძელ­ში დი­ლამ­დე ჯდო­მა

და თვლე­მა, მაგ­რამ მუხ­ლებ­ზე ვდგა­ვარ;

შენ ბავშვს აძ­­ნებ გვერ­დით ოთ­ახ­ში,

მე კი აქ­ეთ მუხ­ლებ­ზე ვდგა­ვარ

და იატ­აკ­ზე მი­მო­ფან­ტულ სა­თა­მა­შო­ებს ყუთ­ში ვა­ლა­გებ -

დღე უკ­ვე დას­რუ­ლე­ბუ­ლია, ვიწყე­ბი

მე. სამ­ზა­რე­­ლო­ში

უკ­ვე თუხ­თუ­ხებს ჩა­­და­ნი -

ვდუღ-დუღ-დუღ-დუღ­დე­ბი! და უკ­ვე მკერ­­შიც

(სად­ღაც, და­ახ­ლო­­ბით მკერ­­ში)

მე ვგრძნობ ვი­ღა­ცის გაღ­ვი­ძე­ბას, წა­მოდ­გო­მას. სა­ჭი­როა

და­ვის­ხა ჩაი, ყა­ვა მგო­ნი გაგ­ვი­თავ­და; და სა­ჭი­როა

უბ­რა­ლოდ ვწე­რო ყვე­ლა­ფე­რი,

რა­საც არ­­ვინ და­მი­ჯე­რებს, რა­საც აჯ­­ბებ­და

ამ რბილ სა­ვარ­ძელ­ში დი­ლამ­დე ჯდო­მა

და თვლე­მა. მაგ­რამ მე ვიწყე­ბი

მუხ­ლებ­ზე დგო­მით შუა ოთ­ახ­ში,

ვგრძელ­დე­ბი სა­წერ მა­გი­დას­თან. სა­ჭი­როა უბ­რა­ლოდ ვი­ყო

სიტყ­ვებ­თან და ტყუ­ილ-მარ­თალ წარ­სუ­ლებ­თან პი­რის­პირ მჯდო­მი

არ­­ულ სა­წერ მა­გი­დას­თან, სა­დაც ყვე­ლა­ფერს -

ყვე­ლა წიგნს და კა­ლამს და ფურ­ცელს -

იმ­თა­ვით­ვე მი­ვუ­ჩი­ნე თა­ვი­სი ად­გი­ლი; ამ­­ტო­მა­ცაა მუ­დამ არ­­­ლი

მა­გი­დაც და ფან­­რის რა­ფაც. ფან­­რის მიღ­მა კი

ჯერ უვ­არ­­­­ლა­ვო შა­ვი ცაა, მე­რე თბი­ლი­სი,

სა­დაც იმ­დე­ნი პო­­ტი და ავ­ად­­ყო­ფია -

კარ­გი იქ­ნე­ბა ჩა­მოფ­რინ­­ნენ მო­ელ­ვა­რე ან­გე­ლო­ზე­ბი

და მა­თი ფრთი­დან ამ­ოც­ლი­ლი თუნ­დაც ერ­თი ოქ­როს ბუმ­ბუ­ლი

სულ ად­ვი­ლად გან­კურ­ნავ­და

ყვე­ლა ლექსს და ყვე­ლა ტკი­ვილს. ფან­­რის აქ­ეთ კი

მე ვიწყე­ბი! და ჩემს მკერ­­ში ჩა­კუმ­შუ­ლი ჩე­მი­ვე ას­ლი,

სხე­ულ­ში ჩას­მუ­ლი იგ­­ვე სხე­­ლი – და­პა­ტა­რა­ვე­ბუ­ლი,

რო­მე­ლიც ბორ­გავს და ყი­რა­ზე გა­და­დის -

შეყ­ვა­რე­ბუ­ლია… და კარ­გი იქ­ნე­ბა

სე­რი­­ზუ­ლად და­­ლა­პა­რა­კოს მა­საც ან­გე­ლო­ზი

და გო­ნი­­რე­ბი­სა­კენ მო­­წო­დოს, მე კი ვიჯ­დე რბილ სა­ვარ­ძელ­ში

და ვთვლემ­დე. მაგ­რამ მე ვგრძელ­დე­ბი ღა­მის ქუ­ჩებ­ში,

ღა­მე მთავ­­დე­ბა. მე მიყ­ვარ­და, მუ­დამ მიყ­ვარ­და

გამ­თე­ნი­­სას ხე­ტი­­ლი: ძაღ­ლებს სძი­ნავთ, ხო­ლო ჩი­ტე­ბი

გა­­ბე­და­ვად ჭიკ­ჭი­კე­ბენ. პირ­ვე­ლი სხი­ვი

ბნე­ლია, რო­გორც სიყ­ვა­რუ­ლი, და ცი­ვია. პირ­ვე­ლი ხალ­ხი

მი­­გო­რე­ბენ ურ­­კე­ბით ბაზ­რის­კენ ყუ­თებს,

ურ­­კე­ბი ჭრი­­ლე­ბენ. მე­­რე ხალ­ხი

უახ­ლო­­სი პარ­კი­სა­კენ სა­სე­ირ­ნოდ მი­ძუნ­ძუ­ლე­ბენ;

ჩნდე­ბა პირ­ვე­ლი ავ­ტო­ბუ­სიც. მე მიყ­ვარ­და, მუ­დამ მიყ­ვარ­და

გამ­თე­ნი­­სას ხე­ტი­­ლი, რო­ცა ფიქ­რობ, რომ ხარ ნა­ტან­ჯი,

სის­­ლებ­შემ­­მა­რი, და­ძონ­ძი­ლი,

და ბარ­ბა­ცით რომ ბრუნ­დე­ბი და­კარ­გულ სახ­­ში

შო­რე­­ლი, სა­ძა­გე­ლი მგზავ­რო­ბი­დან, -

და სა­დარ­ბა­ზო შე­სას­­ლელ­თან შე­იძ­ლე­ბა და­ვი­ნა­ხო ჩე­მი­ვე თა­ვი,

სუფ­თად ჩაც­მუ­ლი, გა­პარ­სუ­ლი,

ნე­ტა­რე­ბით რომ აბ­­ლებს პირ­ველ სი­გა­რეტს

და უც­დის – ნუ­თუ იმ­ათ უც­დის? – ლიფ­ტი იღ­­ბა,

ის სი­გა­რე­ტის ნამწვს მო­ის­­რის

და გა­ბად­რუ­ლი ეგ­­ბე­ბა საყ­ვა­რელ ცოლ-შვილს,

მე­რე მი­დი­ან. მე კი მივ­­დევ, და­ძონ­ძი­ლი, სის­­ლებ­შემ­­მა­რი,

მივ­­დევ და ვყვი­რი: ვის მიყ­ვე­ბით, მე ხომ ეს ვარ, მე ხომ ეს­ეც ვარ…

­­­­­­­­­­ადამიანი ფანჯარასთან, გარეთ შემოდგო­მა

I

ათ­­ოდ თა­­ბა ჩე­მი წი­ნაპ­რე­ბის

და ცო­ტა ნაკ­ლე­ბი – შთა­მო­მავ­ლე­ბის

იგ­­ლის­­მე­ბა ალ­ბათ სის­­­ში,

მე კი არ ვი­ცი, რო­გორ ვიცხოვ­რო,

რო­გორ ვწე­რო და რო­გორ გან­ვი­ცა­დო

ეს ამ­სიყ­ვით­ლე შე­მოდ­გო­მა,

რო­მელ­მაც შე­აგ­რო­ვა ნა­წილ-ნა­წილ გაბ­ნე­­ლი ყო­ვე­ლი ეჭ­ვი

და თქვა: ყვე­ლა­ფე­რი თა­ვი­დან იწ­ყე­ბა,

რო­გორც ყო­ველ­­ვის, ჭკნო­ბით.

II

შე­მოდ­გო­მამ­­ვი­დო­ბი­სა.

მე შე­მიძ­ლია სა­­თო­ბით ვიჯ­დე ფან­ჯა­რას­თან

და ვგრძნობ­დე, შე­უძ­ლე­ბე­ლია რა­მე­ზე წე­რა.

შე­მოდ­გო­მამ­­ვი­დო­ბი­სა, ჩე­მო ცხოვ­რე­ბავ.

ჩე­მო მო­­ხელ­თე­ბე­ლო, ჩე­მო მუ­დამ ცვა­ლე­ბა­დო,

ჩე­მო თით­­მის არ­­ჩე­მო არ­სე­ბო­ბავ,

მე შე­მიძ­ლია სა­­თო­ბით ვიჯ­დე ფან­ჯა­რას­თან,

მე შე­მიძ­ლია შე­მოდ­გო­მის დღე იყ­ოს გა­რეთ,

მე შე­მიძ­ლია გა­რეთ თბი­ლო­დეს,

მე შე­მიძ­ლია მო­დი­­დეს სა­მი გო­გო­ნა,

გუ­ლი კი გრძნობ­დეს: მათ­გან ერთ-ერ­თი

ჩე­მი შეყ­ვა­რე­ბუ­ლია, ხო­ლო მე­­რე

ჩე­მი შეყ­ვა­რე­ბუ­ლია, მე­სა­მე კი

ჩე­მი შეყ­ვა­რე­ბუ­ლია. შე­საძ­ლოა

არ შე­მეძ­ლოს სხვაგ­ვა­რად წე­რა.

მე შე­მიძ­ლია,

შე­მოდ­გო­მამ­­ვი­დო­ბი­სა,

არ შე­მეძ­ლოს სხვა­გა­რად წე­რა.

Ex-voto

წე­რე, რა­საც არ­­ვინ და­გი­ჯე­რებს.

ვი­თომც არ­­ფე­რი, წე­რე

მოჩ­ვე­ნე­ბებ­ზე, რო­მელ­თა არ­სე­ბო­ბას

ვერც შენ ირწ­მუ­ნებ­დი, მაგ­რამ.

წე­რე, რა­საც არ­­ვინ გა­პა­ტი­ებს.

მანდ არა, ქვე­მოთ, ფურ­ცელ­ზე წე­რე,

რომ შენ თვი­თონ ხარ სა­კუ­თა­რი თა­ვის სამ­შობ­ლო

და რომ წმინ­დაა შე­ნი გუ­ლი.

წე­რე, რის გა­მოც დაგ­ცი­ნე­ბენ.

ნუ და­უც­დი შთა­გო­ნე­ბას, თა­მა­მად წე­რე

ყო­ველ­­ღი­ურ უს­­მარ­­ლო დამ­ცი­რე­ბებ­ზე

და პირ­­ვა­რაყ­რილ შენს რწმე­ნა­ზე.

კი­დევ რა? წე­რე სიყ­ვა­რულ­ზეც

და თქვი, რომ ჩაწ­­დი სა­­დუმ­ლოს -

რომ ლექ­სე­ბი იწ­­რე­ბა სიყ­ვა­რუ­ლამ­დე

და სიყ­ვა­რუ­ლის შემ­დეგ იკ­ითხე­ბა.

© “არილი”

ერნსტ იუნგერი – დაბრუნება

Ernst_Juenger_inSG

განვაგრძოთ კითხვა

ერნსტ იუნგერის ბილიკებზე

Junger 5456

განვაგრძოთ კითხვა

გაბ­რი­ე­ლე დ’ან­უნ­ციო

ღამისთევა

(კრე­ბუ­ლი­დან “პეს­კა­რას ნო­ვე­ლე­ბი”)


იტალიურიდან თარგმნა ნოდარ ლადარიამ

სოფ­ლის მე­რის, ბი­­ჯო მი­ლას ცხე­და­რი, უკ­ვე სრუ­ლი­ად შე­მო­სი­ლი და ძმრი­ან წყალში დას­ვე­ლე­ბუ­ლი ჩვრით სა­ხე­და­ფა­რუ­ლი, ლო­გინ­ზე ეს­ვე­ნა, თით­­მის ოთ­­ხის შუ­­გულში, ოთხ სან­თელს შუა. ოთ­ახ­ში მიც­ვა­ლე­ბულს ორი მხრი­დან უსხ­­ნენ და ღა­მეს უთ­ევდნენ ქვრი­ვი და ძმა.

რო­ზა მი­ლა, ასე, ოც­და­ხუ­თი წლის იქ­ნე­ბო­და. აყ­ვა­ვე­ბუ­ლი ქა­ლი იყო, თეთ­რი, ოდ­ნავ დაბ­­ლი შუბ­ლით, გრძლად მომ­­ვილ­დუ­ლი წარ­ბე­ბი­თა და დი­დი ჭრო­ღა თვა­ლე­ბით, რო­მელთა გუ­გებ­ზე გაპ­რი­­ლე­ბუ­ლი მარ­მა­რი­ლოს­ნა­­რი ძარ­­ვე­ბი ეტ­ყო­ბო­და. თმე­ბის სიუხვის გა­მო, კე­ფა­სა და სა­ფეთ­­ლებ­ზე ყო­ველ­­ვის მრავ­ლად ეყ­­რა ურ­ჩი კუ­ლუ­ლე­ბი, ხან­და­ხან თვა­ლებ­ზეც რომ ჩა­მო­ეშ­ლე­ბო­და ხოლ­მე. მთე­ლი მი­სი არ­სე­ბი­დან გა­მოსჭვი­­და ჯან­­­თე­ლი სი­ნორ­ჩე და მის ქორ­ფა კან­საც უძ­ვირ­ფა­სე­სი ხი­ლის სურ­ნე­ლი ასდი­­და.

ემ­­დიო მი­ლა, სა­სუ­ლი­­რო პი­რი, და­ახ­ლო­­ბით იგ­­ვე ას­­კი­სა იყო. ხმელ-ხმე­ლი იყო და კა­ნის ფე­რი ბრინ­ჯა­ოს უგ­ავ­და, რო­გორც ყვე­ლას, ვინც სო­ფელ­ში მზის გულ­ზე ცხოვრობს. რბი­ლი წი­თუ­რი ღინ­­ლი უფ­­რავ­და ლო­ყებს, თეთ­რი და ძლი­­რი კბი­ლე­ბი მის ღიმ­ილს მა­მა­კა­ცურ სი­ლა­მა­ზეს ან­­ჭებ­და და მი­სი მოყ­ვი­თა­ლო თვა­ლე­ბიც ახ­ალ­მოჭრი­ლი ოქ­როს ფუ­ლე­ბი­ვით უბ­ზი­ნავ­და.

ორ­­ვე სდუმ­და: ქა­ლი თი­თე­ბით შუ­შის კრი­­ლო­სანს ათ­­მა­შებ­და, ვა­ჟი კი თვალს აყოლ­ებ­და კრი­­ლო­სა­ნის თა­მაშს. ორ­­ვეს ეტ­ყო­ბო­და ის გულ­­რი­ლო­ბა, რომ­ლი­თაც ჩვენი სოფ­ლის ხალ­ხი სიკ­­დი­ლის იდ­­მა­ლე­ბას ხვდე­ბა.

ემ­­დი­ომ ღრმად ამ­­­სუნ­­ქა:

დაცხე­ბა ამ­­ღამ.

რო­ზამ მზე­რა ას­წია თან­­მო­ბის ნიშ­ნად.

და­ბალ­ჭე­რი­ან ოთ­ახ­ში შუ­ქი სან­­ლის ალ­ის კვალ­დაკ­ვალ თრთო­და. ცვა­ლე­ბა­დი და მოკან­კა­ლე ჩრდი­ლე­ბი ხან კუთხე­ში იყ­რი­და თავს, ხა­ნაც კე­დელ­ზე. ფან­­რე­ბი ღია იყო, მაგ­რამ და­რა­ბე­ბი და­ხუ­რუ­ლი რჩე­ბო­და. თეთ­რი მუს­ლი­ნის ფარ­დე­ბი დრო­დად­რო ისე ირ­ხე­­და, თით­ქოს სუნ­­ქა­ვე­ნო. ბი­­ჯოს სხე­­ლი სა­წო­ლის სი­თეთ­რე­ზე მძი­ნა­რეს ჰგავ­და.

ემ­­დი­ოს სიტყ­ვე­ბი დუ­მილ­ში და­იკ­­გა. ქალ­მა ის­ევ და­უქ­ნია თა­ვი და კვლავ მი­უბრუნ­და კრი­­ლო­სა­ნის ნელ თა­მაშს. ოფ­ლის იშ­ვი­­თი წვე­თე­ბი მარ­გა­ლი­ტე­ბად უჩ­ან­და შუბ­­ზე, მძი­მედ სუნ­­ქავ­და.

ცო­ტა ხნის შემ­დეგ ემ­­დი­ომ იკ­ითხა:

ხვალ რო­მელ სა­ათ­ზე მოვ­ლენ გა­სას­ვე­ნებ­ლად?

ქალ­მა თა­ვი­სი ბუ­ნებ­რი­ვი ხმით უპ­­სუ­ხა:

ათ­ზე, საკ­რა­მენ­ტის კონ­­რე­გა­ცი­­დან მოვ­ლენ.

ამ­ის შემ­დეგ კვლავ და­დუმ­­ნენ. გა­რე­დან ბა­ყა­ყე­ბის გა­ნუწყ­ვე­ტე­ლი ყი­ყი­ნი ისმოდა, ში­გა­და­შიგ ბა­ლა­ხის სურ­ნე­ლიც შე­მო­დი­­და. სრულ სიმ­­ვი­დე­ში რო­ზას ყურს გვამ­­დან გა­მო­მა­ვა­ლი თით­ქოს­და ყრუ ბუყ­ბუ­ყი მის­­­და. შე­ში­ნე­ბუ­ლი წა­მოხ­ტა სკამი­დან და უკ­ან გა­­წია.

ნუ გე­ში­ნი­ათ, რო­ზა. ეს გა­ზე­ბია, თქვა მაზ­­მა და ხე­ლი გა­­წო­და და­სამ­­ვი­დებლად.

რო­ზამ ხე­ლი უნ­­ბუ­რად გა­მო­არ­­ვა და ფეხ­ზე მდგომ­მა და­­ჭი­რა. აყ­­რა­დებ­და, მაგრამ სად­ღაც სხვა­გან იყ­­რე­ბო­და. მკვდრის მუ­ცელ­ში ბუყ­ბუ­ყი გრძელ­დე­ბო­და და თითქოს­და პი­რი­სა­კენ მი­­წევ­და.

არ­­ფე­რია, რო­ზა. დაწყ­ნარ­დით, ის­ევ თქვა მაზ­­მა და ან­იშ­ნა, სამ­ზით­ვო სკივრზე დამ­­და­რი­ყო, რო­მელ­ზე­დაც ყვა­ვი­ლე­ბა­მო­ქარ­გუ­ლი გრძე­ლი ბა­ლი­ში ეფ­­ნა.

ქა­ლი დაჯ­და მაზ­ლის გვერ­დით. შეშ­ფო­თე­ბულს ჯერ კი­დევ ეჭ­­რა მი­სი ხე­ლი. და რადგან­აც სკივ­რი არც თუ ისე დი­დი იყო, მას­ზე მჯდომ­თა იდ­აყ­ვე­ბი ერთ­მა­ნეთს ეხ­­ბოდა.

კვლავ სი­ჩუ­მე დამ­ყარ­და. მლე­წავ­თა სიმ­ღე­რამ შო­რი­დან შე­მო­აღ­წია ოთ­ახ­ში.

ღა­მით ლე­წა­ვენ, მთვა­რის შუქ­ზე, თქვა ქალ­მა, ში­ში­სა და დაღ­ლი­ლო­ბის მო­სატყუ­ებ­ლად.

ემ­­დი­ოს ხმა არ და­უძ­რავს. ქალ­მაც ხე­ლი წა­არ­­ვა, რად­გან ეს შე­ხე­ბა უკ­ვე მსუ­ბუქ შფოთ­ვას ჰგვრი­და.

ორ­­ვეს ახ­ლა ერ­თი და იგ­­ვე აზ­რი გა­უჯ­და გო­ნე­ბა­ში მო­­ლოდ­ნე­ლად, ორ­­ვეს ერ­თი და იგ­­ვე გახ­სე­ნე­ბა და­­პატ­რო­ნა, გახ­სე­ნე­ბა ად­რე­ულ სიყ­მაწ­ვი­ლე­ში ვე­ლად აღმოც­­ნე­ბუ­ლი სიყ­ვა­რუ­ლი­სა.

იმ­ხა­ნად ორ­­ვე­ნი კალ­დო­რეს უბ­ან­ში ცხოვ­რობ­­ნენ, მარ­ტო­ხე­ლად აღ­მარ­თუ­ლი გორაკ­ის თავ­ზე, სა­დაც ოთ­ხი გზა იკ­ვე­თე­ბა. ჭვა­ვის ყა­ნის საზ­­ვარ­ზე მა­ღა­ლი კე­დელი აღ­მარ­თუ­ლი­ყო, ქვი­თა და თი­ხო­ვა­ნი მი­წით აგ­­ბუ­ლი. სამ­­რე­თის მხრი­დან, რო­მელსაც რო­ზას ნა­თე­სა­ვე­ბი ფლობ­­ნენ, მსხმო­­­რე ხე­თა კო­რო­მი ხა­რობ­და, რად­გა­ნაც იქ მზის სით­ბო უფ­რო უხ­ვი და ტკბი­ლი იყო. გა­ზაფხუ­ლო­ბით ერ­თობ­ლი­ვი სი­ხა­რუ­ლის მოზ­­­რე ხე­­ბი ყვა­ოდ­ნენ, ცის ფონ­ზეც ვერ­ცხ­ლის­ფე­რი, მო­ვარ­დის­­რო ან მო­­ის­­რო გუმ­ბა­თე­ბი იკ­ვე­თე­ბო­და. ის­­ნი გვირ­­ვი­ნად ადგ­ნენ კე­დელს, ნე­ლი რხე­ვით მი­­წევდნენ მაღ­ლა და ერ­თად ჩუმ ზუ­ზუნს გა­მოს­ცემ­­ნენ ფუტ­­რე­ბის მსგავ­სად.

იმ დროს რო­ზას კედ­ლის უკ­ან, ხე­ებს შო­რის მი­მალ­ვა და იქ სიმ­ღე­რა დას­ჩემ­და.

წკრი­­ლა და ნორ­ჩი ხმა შად­რევ­ნის ჭავ­ლი­ვით მო­­დი­ნე­ბო­და აყ­ვა­ვე­ბულ გვირ­­ვინთა შო­რის.

მა­შინ ემ­­დიო ნელ-ნე­ლა სულს იბ­რუ­ნებ­და ავ­ად­­ყო­ფო­ბის შემ­დეგ და ის­მენ­და ამ სიმ­ღე­რას. სუს­ტი იყო და მუ­დამ მო­ში­­ბუ­ლი. დი­­ტი­სა­გან თა­ვის და­საძ­­რე­ნად მა­ლულად იპ­­რე­ბო­და ში­ნი­დან და უბ­­შიც პუ­რის დი­დი ნა­ტე­ხი ედო. კედ­ლის ძირს ჩა­უყვებ­­და, ყა­ნის ბო­ლო ხნუ­ლის გას­­­რივ, სა­ნამ თა­ვი­სი ნე­ტა­რე­ბის ალ­აგს არ მი­აღწევ­და.

იქ ჯდე­ბო­და, ზურ­გით გამ­­ბარ ქვებს ეყრ­­ნო­ბო­და და ჭა­მას იწ­ყებ­და. ჩაკ­ბეჩ­და პურს და ქორ­ფა თავ­თავს შე­არ­ჩევ­და: ყო­ველ მარ­­ვალ­ში ერ­თი წვე­თი რძის­ფე­რი წვენი იყო და­მა­ლუ­ლი, რო­მელ­საც ფქვი­ლის ცინ­ცხა­ლი გე­მო დაჰ­­რავ­და. გე­მოვ­ნე­ბი­სა და სმე­ნის გუ­ლის­­­მა ერთ­მა­ნეთს ერ­­­და და ნა­­ვად­­ყო­ფა­რის არ­სე­ბა­ში თით­­მის ერ­თი­ან უს­ას­რუ­ლოდ სა­სი­­მოვ­ნო შეგ­­­ნე­ბას ქმნი­და. ამგ­ვა­რად, იმ ტკბილ მო­ცალეობ­­ში, იმ სით­ბო­სა და სურ­ნელ­ში, რო­მე­ლიც ჰა­ერს ლა­მის ღვი­ნის გუ­ლის­­მი­ერ გემოს ან­­ჭებ­და, ქა­ლის ხმაც მის­­ვის ხე­ლახ­ლა და­ბა­დე­ბის ბუ­ნებ­რივ საკ­ვე­ბად იქცე­­და, ნივ­თი­ერ საზ­­დოდ, პირ­და­პირ ძარ­­ვებ­ში რომ ად­ნე­ბო­და.

ამგ­ვა­რად, რო­ზას სიმ­ღე­რა მის­­ვის გან­კურ­ნე­ბის მი­ზე­ზი იყო. და რო­დე­საც გან­კურნე­ბა აღს­რულ­და, რო­ზას ხმა გრძნო­ბი­ერ სიმ­დიდ­რედ რჩე­ბო­და გან­კურ­ნე­ბუ­ლისთვის.

ამ­ის შემ­დეგ, რად­გან ორი ოჯ­­ხი დი­დად და­­ახ­ლოვ­და ერთ­მა­ნეთს, ემ­­დი­ოს გულ­ში ის მდუ­მა­რე, მორ­ცხ­ვი და მარ­ტო­სულ სიყ­ვა­რუ­ლი ჩა­­სა­ხა, ასე რომ სპობს და ან­ადგურ­ებს სიყ­მაწ­ვი­ლის ძა­ლებს.

სექ­ტემ­ბერ­ში, სა­ნამ ემ­­დიო სე­მი­ნა­რი­­ში სას­წავ­ლებ­ლად გა­ემ­­ზავ­რე­ბო­და, ერთ ნა­შუ­ად­ღევს ორ­­ვე ოჯ­­ხი სა­სამ­­როდ მდი­ნა­რის პი­რას ჭა­ლა­ში გა­­შუ­რა.

დღე რბი­ლი იყო და ხა­რებ­შებ­მუ­ლი სა­მი ურ­­მი აყ­ვა­ვე­ბუ­ლი ლერ­­მე­ბის ტევ­­ში იკვლევ­და გზას.

ჭა­ლა­ში პირ­და­პირ ბა­ლახ­ზე ის­ამ­­რეს, ერთ წრი­­ლი ფორ­მის ახ­­ზე, რო­მელ­საც ვე­ება ალ­ვის­ხე­­ბი შე­მოს­ჯა­როდ­ნენ ირგ­­ლივ. და­ბალ ბა­ლახ­ში ხში­რად ხა­რობ­­ნენ წვრილი იის­ფე­რი ყვა­ვი­ლე­ბი, რო­მელ­თაც ნა­ტი­ფი სურ­ნე­ლი უდ­­­და. აქა-იქ ფოთ­ლებს შორის მზის სხი­ვე­ბი ეშ­ვე­ბო­და ფარ­თო ზო­ლე­ბად. ქვე­მოთ გა­ჭი­მუ­ლი მდი­ნა­რის ნა­პირი უძ­რა­ვი იყო, სრულ სიმ­­ვი­დე­სა და გამ­­ვირ­ვა­ლე­ბა­ში ეძ­­ნათ წყლის მცე­ნა­რე­ებს.

სამ­­რის შემ­დეგ ზო­გი ნა­პირს მო­­დო, სხვე­ბი პი­რაღ­მა გა­წო­ლილ­ნი დარ­­ნენ ბა­ლახზე.

რო­ზა და ემ­­დიო ერ­თად აღ­მოჩ­­­ნენ. ხე­ლი ჩას­ჭი­დეს ერთ­მა­ნეთს და ბუჩ­ქებს შო­რის გა­მა­ვალ ბი­ლიკს გა­უყ­­ნენ.

რო­ზა სულ მთლად ემ­­დი­ოს დაყ­­­ნო­ბო­და, იც­­ნო­და, გზად გაშ­ვე­რილ რტო­ებს ფოთ­ლებს აწყ­ვეტ­და, მომ­წა­რო ღე­რო­ებს წიწ­­ნი­და კბი­ლე­ბით, უკ­ან იხ­­დე­ბო­და და აფ­რე­ნილ ჩხიკ­ვებს აყ­­ლებ­და თვალს. ამ­­სო­ბა­ში კუს ბაკ­ნის­გან გათ­ლი­ლი სა­ვარ­ცხე­ლი ჩამო­უს­რი­ალ­და თა­ვი­დან და თმე­ბიც გა­სა­­ცა­რი სი­უხ­ვით და­­ფი­ნა მხრებ­ზე.

ემ­­დიო რო­ზას­თან ერ­თად და­­ხა­რა სა­ვარ­ცხ­ლის ას­­ღე­ბად. ორი თა­ვი მსუ­ბუ­ქად მიეჯ­­ხა ერთ­მა­ნეთს. რო­ზა შუბ­­ზე ხელს იდ­ებ­და და სი­ცი­ლით ყვი­რო­და:

ვაი! ვაი!

ყმაწ­ვი­ლი უჭვ­რეტ­და მას და გრძნობ­და, რო­გორ აღ­წევ­და ჟრუ­ან­ტე­ლი ძვლის ტვი­ნამდე. თა­ვის გა­მო­აშ­კა­რა­ვე­ბი­სა ეშ­­ნო­და. რო­ზამ ხის ტანს ფრჩხი­ლე­ბით მო­­ცი­ლა სუროს გრძე­ლი ყლორ­ტი და სწრა­ფი მოძ­რა­­ბით თავს ირგ­­ლივ ნაწ­ნა­ვებ­ზე შე­მო­იხ­ვია, თმის ამ­ბო­ხი კე­ფა­ზე და­აცხ­რო სა­ვარ­ცხ­ლის კბი­ლე­ბით. მწვა­ნე და ზო­გან მო­წითალო, ყლორ­­ზე სუს­ტად და­მაგ­რე­ბუ­ლი ფოთ­ლე­ბი აქ­ეთ-იქ­ით უწ­ეს­რი­გოდ იყო გა­მოშ­ვერი­ლი. რო­ზამ იკ­ითხა:

მოგ­წონ­ვართ ასე?

ემ­­დი­ომ პი­რის გა­ღე­ბა ვერ მო­­ხერ­ხა. არ იც­­და, რა ეპ­­სუ­ხა.

ასე არ ვარ­გა! მუნ­ჯი ხომ არა ხართ?

ემ­­დი­ოს მუხ­ლებ­ზე და­ჩო­ქე­ბის სურ­ვი­ლი ჰკლავ­და. მაგ­რამ რო­ზა­სა­ვით უკ­მა­ყო­ფილო სი­ცი­ლით ახ­შობ­და მას, თუმ­ცა გრძნობ­და რო­გორ უხ­­თავს ყელ­სა და უწ­ვავს თვალებს ტი­რი­ლი ბოღ­მი­სა­გან, რომ ვერც ერ­თი სიტყ­ვა ვერ იპ­­ვა.

გზა გა­ნაგ­­ძეს. ერთ ად­გი­ლას წაქ­ცე­­ლი ნორ­ჩი ხე უღ­­ბავ­და გა­სას­­ლელს. ემ­­დიომ ორ­­ვე ხე­ლით წა­მოს­წია ხის ტა­ნი და რო­ზამ ტო­ტე­ბის ქვეშ გა­­­რა, რო­მელ­თა სიმწვა­ნე წა­მით გვირ­­ვი­ნად და­ედ­გა თავ­ზე.

უფ­რო იქ­ით ერთ ჭას მი­ად­­ნენ, რომ­ლის მახ­ლობ­ლად ქვის ორი მარ­­კუთხა ავ­ზი იდგა. ხში­რი ტყე ჭის თავ­ზე მწვა­ნე ჩარ­და­ხად ეფ­­რე­ბო­და. აქ ჩრდი­ლი ღრმა იყო, თითქმის ნეს­ტი­­ნი. მცე­ნა­რე­­ლი თა­ღი აგ­­რის კედ­ლე­ბის შუ­ამ­დე მოღ­წე­­ლი წყლის ზე­დაპირ­ზე ირ­ეკ­ლე­ბო­და.

რო­ზამ ხე­ლე­ბი გა­შა­ლა და წა­მო­­ძა­ხა:

რა კარ­გია აქ!

მე­რე ნა­ტი­ფი მოძ­რა­­ბით პეშ­ვი წყა­ლი აიღო და მოს­ვა. წვე­თე­ბი თი­თებს შო­რის ჟონავ­და და მარ­გა­ლი­ტე­ბით ამ­კობ­და მის კა­ბას.

რო­ცა წყურ­ვი­ლი მო­იკ­ლა, ორ­­ვე ხე­ლით კვლავ შე­აგ­რო­ვა წყა­ლი და მაც­დუ­რად მი­­წოდა მე­გო­ბარს:

და­ლი­ეთ!

არ მწყუ­რია, და­­ბურ­ტყუ­ნა გა­­ცე­ბულ­მა ემ­­დი­ომ.

რო­ზამ სა­ხე­ში შე­ას­ხა წყა­ლი, ქვე­და ტუ­ჩი ლა­მის ზიზ­ღის ნიშ­ნად და­მან­ჭა. მე­რე ერთ-ერთ გა­მომ­­რალ ავზ­ში ჩაწ­ვა, რო­გორც აკ­ვან­ში, ფე­ხე­ბი კი­დე­ზე შე­მო­აწყო და მოუს­ვენ­რად იწ­ყო ქუს­ლე­ბის ბა­კუ­ნი. უეც­რად წა­მოხ­ტა, გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი მზე­რით მიაჩ­ერ­და ემ­­დი­ოს:

მა­შა­სა­და­მე? წა­ვე­დით.

გა­ნაგ­­ძეს სე­ირ­ნო­ბა. შეკ­რე­ბის ად­გი­ლას დაბ­რუნ­­ნენ მდუ­მა­რე­ნი. მათ თავს ზემოთ შაშ­ვე­ბი გა­ლობ­­ნენ, მზის სხი­ვე­ბის გა­ნი­ვი კო­ნე­ბი კვეთ­და მათ სა­ვალს. ირგვლივ კი ტყის სურ­ნე­ლი ტრი­­ლებ­და.

რამ­დე­ნი­მე დღის შემ­დეგ ემ­­დიო გა­ემ­­ზავ­რა.

რამ­დე­ნი­მე თვის შემ­დეგ ემ­­დი­ოს ძმამ ცო­ლად შე­ირ­თო რო­ზა.

სე­მი­ნა­რი­­ში სწავ­ლის პირ­ველ წლებ­ში ყმაწ­ვილ მორ­ჩილს მრა­ვალ­­ზის უფ­იქ­რია ახ­ალ რძალ­ზე. გაკ­ვე­თი­ლე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში, რო­ცა მღვდლე­ბი Epitome historiae sacrae-ს უხს­ნიდნენ, იგი მას­ზე ოც­ნე­ბობ­და. საკ­ლა­სო ოთ­­ხებ­ში, რო­ცა ან­­ლო­გი­ებს აფ­­რე­ბუ­ლი სემი­ნა­რი­­ლე­ბი გარ­­­ნი­ლე­ბას ეძ­ლე­ოდ­ნენ, იგი ხე­ლებ­ში რგავ­და სა­ხეს და არ­აწ­მინდა წარ­მოდ­გე­ნებ­ში იძ­­რე­ბო­და. ეკ­ლე­სი­­ში, რო­ცა ყოვ­ლად­­მი­და ქალ­წუ­ლის ლი­ტანი­­ბი ჟღერ­და, მის­ტი­­რი ვარ­დის, Rosa mistica-ს ხსე­ნე­ბი­სას იგი შორს გარ­ბო­და.

და რად­გა­ნაც სე­მი­ნა­რი­­ლე­ბი­სა­გან გარ­­­ნი­ლე­ბა ის­წავ­ლა, იმ დღეს ტყე­ში მომხდა­რი უკ­ვე სხვა ნა­თელ­ში ახ­სენ­დე­ბო­და. უც­ნა­­რად ღრღნი­და ეჭ­ვი, რომ ვერ გა­მოიცნო, სტან­ჯავ­და ბოღ­მა, რომ ვერ მოწყ­ვი­ტა ასე შე­მო­თა­ვა­ზე­ბუ­ლი ნა­ყო­ფი.

მარ­­ლა ასე იყო? ნუ­თუ რო­ზას ოდ­ეს­ღაც უყ­ვარ­და იგი? ნუ­თუ ასე შე­უც­ნობ­ლად ჩა­­არა გვერ­­ზე დიდ ბედ­ნი­­რე­ბას?

ეს აზ­რი დღი­თიდ­ღე სულ უფ­რო მწვა­ვე ხდე­ბო­და, სულ უფ­რო თან­­დე­ვი, აღმ­­­ნე­ბი, სულის შემ­ხუ­თა­ვი. დღი­თიდ­ღე სულ უფ­რო მზარ­დი სი­უხ­ვით ას­აზ­­დო­ებ­და ეს აზ­რი მის ტან­­ვას, სა­ნამ ბო­ლოს­და­ბო­ლოს სამ­­­დე­ლო ცხოვ­რე­ბის მო­ნო­ტო­ნურ მდი­ნა­რე­ბა­ში ეს აზ­რი უკ­ურ­ნე­ბელ სე­ნად არ იქ­ცა მის­­ვის. ამ სე­ნის გარ­და­­ვა­ლო­ბის გა­მო ემიდიო უდ­­დეს სა­სო­წარ­­ვე­თი­ლე­ბა­ში ჩა­ვარ­და, უს­აზ­­­რო სევ­და მო­­რია.

ესე იგი ვერ გა­მო­იც­ნო!

ოთ­ახ­ში სან­­ლე­ბი იღ­ვენ­თე­ბო­და. დახ­შუ­ლი და­რა­ბე­ბის ძე­ლა­კებს შო­რის ქა­რის სულ უფ­რო ძლი­­რი სუნ­­­ვა აღ­წევ­და და ფარ­დებს ბე­რავ­და.

რო­ზას სრუ­ლი­ად მო­­რია ძილ­ქუ­ში და ამ­­ტო­მაც დრო­დად­რო ხუ­ჭავ­და თვა­ლებს. და როგორც კი თა­ვი მკერ­­ზე ჩა­მო­­ვარ­დე­ბო­და, სწრა­ფი მოძ­რა­­ბით კვლავ სწევ­და მას.

და­­ღა­ლეთ? ტკბი­ლი ხმით ჰკითხა მღვდელ­მა .

მე არა, მი­­გო ქალ­მა, ძა­ლა მო­იკ­რი­ბა და წელ­ში გა­­მარ­თა.

მაგ­რამ სი­ჩუ­მე­ში კვლავ ძი­ლი და­­უფ­ლა მის გრძნო­ბებს. თა­ვი კე­დელს მი­აყ­­­ნო, თმე­ბი ყელს უფ­­რავ­და, ოდ­ნავ და­ღე­ბუ­ლი პი­რი­დან ნე­ლი და ნე­ბი­­რი სუნ­­­ვა ამ­ოსდი­­და. ასე იგი ლა­მა­ზი იყო და არ­­ფე­რი იყო მას­ში მკერ­დის რიტ­­სა და მსუ­ბუ­ქი კაბ­ის ქვეშ გა­მოკ­ვე­თილ მუხ­ლებ­ზე მე­ტად სა­სურ­ვე­ლი. ქა­რის უეც­არ­მა მო­ბერ­ვამ ფარ­და ააფ­რი­­ლა და ფან­ჯა­რას­თან ახ­ლო მდგა­რი ორი სან­თე­ლი ჩა­აქ­რო.

“რომ ვა­კო­ცო?” გა­­ფიქ­რა ემ­­დი­ომ, ხორ­ცის მო­­ლოდ­ნე­ლი კარ­ნა­ხით მო­ცულმა და მთვლე­მა­რეს გა­ხე­და.

კაც­თა სიმ­ღე­რა ჯერ კი­დევ ედ­­ბო­და ივ­ნი­სის ღა­მეს, სა­ზე­­მო სა­გა­ლობ­ლის მსგავსი. შო­რე­თი­დან შო­რეთ­ში ვრცელ­დე­ბო­და სხვა­დას­­ვა ტონ­ზე საკ­რა­ვი­­რი თან­­ლების გა­რე­შე გა­მო­ცე­მუ­ლი ხმა. სავ­სე მთვა­რე მაღ­ლა უნ­და ყო­ფი­ლი­ყო ას­­ლი, ამ­­ტომაც ოთ­ახ­ში და­სად­გუ­რე­ბუ­ლი სუს­ტი შუ­ქი ვე­ღარ ძლევ­და და­რა­ბებს მომ­წყ­დარ სი­ნათლის ნა­კადს, ხის ღრი­ჭო­ებ­ში რომ ატ­ან­და.

ემ­­დიო ცხედ­რის­კენ შებ­რუნ­და. მი­სი მზე­რა გვა­მის შავ­სა და უძ­რავ მო­ხა­ზუ­ლო­ბას გაჰ­­ვა და უნ­­ბუ­რად ხელ­ზე შე­ჩერ­და. ხე­ლი კო­ტი­ტა იყო, მოყ­ვი­თა­ლო, შე­სი­­ბუ­ლი, ზურ­გის მხა­რეს მო­ლურ­ჯო ძარ­­ვე­ბით მო­ხა­ზუ­ლი. ემ­­დი­ომ მზე­რა მო­­შო­რა. ნელ-ნელა ძი­ლით მო­ცუ­ლი რო­ზას თავ­მა ნა­ხე­ვარ­­რე შე­მო­ხა­ზა და შეშ­ფო­თე­ბუ­ლი მორ­ჩი­ლისკენ და­ეშ­ვა. ამ მშვე­ნი­­რი ქა­ლუ­რი თა­ვის გა­დახ­რა ას­­თი ნა­ზი იყო და რად­გა­ნაც მოძ­რა­­ბამ ოდ­ნავ და­არ­­ვია ძი­ლი, წა­მით გა­პო­ბილ ქუ­თუ­თო­თა შო­რის გა­მოკ­­თა თვალ­ის გუ­გა­თა კი­დე­­ბი და მე­რე ის­ევ სი­თეთ­რე­ში და­­კარ­გა, რო­გორც რძე­ში ჩა­ძი­რული იის ფურ­­ლე­ბი.

ემ­­დიო უძ­რა­ვად დარ­ჩა, მხრით აკ­­ვებ­და სიმ­ძი­მეს. სუნ­­­ვას იკ­რავ­და, რომ მძინა­რე არ გა­ეღ­ვი­ძე­ბი­ნა, უდ­­დეს აგზ­ნე­ბას შე­ეპყ­რო იგი, გუ­ლის, მა­ჯე­ბი­სა და საფეთქ­ლე­ბის გუ­გუ­ნი თით­ქოს მთელს ოთ­ახს ავ­სებ­და. მაგ­რამ რო­ზა ძილს აგრ­ძე­ლებ­და და ემ­­დი­­მაც იგრ­­ნო, რომ სუს­­დე­ბა და რა­ღაც და­უძ­ლე­ვე­ლი გა­რინ­დე­ბა ერ­­ვა ქალის ყე­ლის ჭვრე­ტა­ში, რო­მელ­ზე­დაც ვე­ნე­რას მძი­ვე­ბი­ვით აღ­ბეჭ­დო­და ხორ­ცი­­ლი გულ­ის­­­მა. ქა­ლის თბილ სუნ­­­ვას ის­რუ­ტავ­და და მი­სი თმე­ბის სურ­ნელს.

ღა­მის არ­­მა­ტით დატ­ვირ­თულ­მა ახ­ალ­მა მო­ბერ­ვამ მე­სა­მე ალი და­ხა­რა და ჩა­აქ­რო.

მა­შინ, ყო­ველ­­ვა­რი ფიქ­რი­სა და ში­შის გა­რე­შე ცდუ­ნე­ბას აყ­­ლილ­მა ღა­მის­­თე­ველმა ტუ­ჩებ­ში აკ­­ცა ქალს.

შე­ხე­ბი­სა­გან ქალ­მა უეც­რად გა­მო­იღ­ვი­ძა, გა­­ცე­ბუ­ლი თვა­ლე­ბით შე­აც­ქერ­და მაზლს თვა­ლებ­ში და გა­ფით­­და.

მე­რე ნე­ლა შე­აგ­რო­ვა თმე­ბი კე­ფა­ზე და ასე დარ­ჩა, წელ­გა­მარ­თუ­ლი. წინ იმ­ზი­რე­ბოდა და უძ­რა­ვად აკ­ვირ­დე­ბო­და მო­ფუთ­ფუ­თე ჩრდი­ლებს.

ვინ ჩა­აქ­რო სან­­ლე­ბი?

ქარ­მა.

სხვა არ­­ფე­რი უთქ­ვამთ. ორ­­ვე­ნი ძვე­ლე­ბუ­რად ისხ­­ნენ სამ­ზით­ვო სკივ­­ზე და იდაყ­ვე­ბით ეხ­­ბოდ­ნენ ერთ­მა­ნეთს მტან­­ვე­ლი გა­ურ­­ვევ­ლო­ბით მო­ცულ­ნი. რა­ღაც­ნაირი გო­ნებ­რი­ვი ძა­ლის­­მე­ვით ცდი­ლობ­­ნენ, რომ მათ ცნო­ბი­­რე­ბამ­დე არ მი­სუ­ლი­ყო მომ­­და­რი და ამ­ით გა­კიცხ­ვას გა­დარ­ჩე­ნო­და. ორ­­ვემ თა­ვის­თა­ვად გა­და­­ტა­ნა ყურად­ღე­ბა გა­რე­გან მოვ­ლე­ნებ­ზე. ნელ-ნე­ლა ორ­­ვე უც­ნა­ურ­მა სიმ­­­რა­ლემ და­იპყ­რო.

ღა­მე­ში სიმ­ღე­რის ხმა ხან­­­­ლი­ვად ეკ­­და ჰა­ერ­ში, თან­და­თა­ნო­ბით რბილ­დე­ბო­და. კა­ცე­ბი­სა და ქა­ლე­ბის ხმე­ბი თით­ქოს­და სიყ­ვა­რუ­ლით ეჯ­იბ­რე­ბოდ­ნენ ერთ­მა­ნეთს. ზოგ­ჯერ გუნ­დი­დან ერ­თი მა­ღა­ლი ხმა იკ­ვე­თე­ბო­და და ერთ ნოტ­ზე ჩერ­დე­ბო­და, მა­შინ რო­ცა სხვე­ბი აკ­ორ­დე­ბად გროვ­დე­ბოდ­ნენ მის ირგ­­ლივ, რო­გორც ტალ­ღე­ბი ნა­კა­დის შუ­­გუ­ლის გარ­შე­მო. ზოგ­ჯე­რაც, ყო­ვე­ლი სა­გა­ლობ­ლის და­საწყის­ში კვინ­ტებ­ზე აწყობ­­ლი გი­ტა­რის ლი­თო­ნი­სე­ბუ­რი ბგე­რა ის­მო­და, ში­გა­და­შიგ კი ლეწ­ვის ზო­მი­­რი დარ­ტყ­მე­ბი მი­წა­ზე.

ორ­­ვე ის­მენ­და.

იქ­ნებ ქა­რის ბრა­ლი იყო, რომ სურ­ნე­ლი შე­იც­ვა­ლა. იქ­ნებ ორ­ლან­დოს მაღ­ლო­ბი­დან მოდ­­­და ახ­ლა ნა­რინ­ჯის ძლი­­რი სუ­ნი, ან სკა­ლი­ას ბა­ღე­ბი­დან ვარ­დე­ბის არ­­მატი, იმ­დე­ნად მკვრი­ვი, რომ სივ­­ცეს ქორ­წი­ლი­სათ­ვის მომ­ზა­დე­ბუ­ლი მუ­რა­ბის გე­მოს აძ­ლევ­და. იქ­ნებ ფარ­ნი­ას ტა­ფო­ბი­დან მო­დი­­და სველ შრო­შან­თა სურ­ნე­ლე­ბა, რო­მელიც ის­­ვე აგ­რი­ლებ­და სუნ­­­ვას, რო­გორც წყლის ყლუ­პი სა­სას.

ორ­­ვე ჯე­რაც ჩუ­მად იყო სამ­ზით­ვო სკივ­­ზე. უძ­რა­ვად ისხ­­ნენ მთვა­რი­­ნი ღა­მის გუ­ლის­­­მით შეპყ­რო­ბილ­ნი. მათ წი­ნა­შე უკ­­ნას­­ნე­ლი სან­­ლის ალი ირ­ხე­­და მა­ლი­მალ, იხ­რე­ბო­და და ცრემლს ად­ენ­და უკ­ვე თით­­მის გა­ლე­ულ ცვილს. ყო­ველ­წამს თით­ქოს­და ჩა­საქ­რო­ბად იყო მზად. ქა­ლი და კა­ცი არ იძვ­როდ­ნენ. სუნთქვა­შეკ­რუ­ლე­ბი მის­ჩე­რე­ბოდ­ნენ მო­კან­კა­ლე მო­მაკ­­დავ ალს. უეც­რად მათ­რო­ბე­ლა ქარ­მა ჩა­აქ­რო იგი. მა­შინ კი ში­შის გა­რე­შე, შე­თან­­მე­ბუ­ლი სი­ხარ­ბი­თა და ერთდროულ­ად ქა­ლი და კა­ცი ჩა­ეხ­ვივ­ნენ ერთ­მა­ნეთს, ტუ­ჩე­ბით იწ­ყეს ერთ­მა­ნე­თის ძებ­ნა, თავ­და­ვიწყე­ბით, ბრმად, ხმის გა­­ღებ­ლად.

© ”არილი”

ტომ სტოპარდი

პრაგ­მა­ტუ­ლი თე­ატ­რი

ნიუ იორ­კის სა­ჯა­რო ბიბ­ლი­­თე­კა­ში წარ­მოთ­­მუ­ლი სიტყ­ვა

ინგლისურიდან თარგმნა ასმათ ლეკიშვილმა

ძვირ­ფა­სო აუდ­­ტო­რი­ავ, თუ­კი რა­­მე გა­მა­ოგ­ნებ­და ამქ­ვეყ­ნად, ის­ევ ას­­თი სა­თა­­რი: “სა­ნა­ხა­­ბი­თი ხე­ლოვ­ნე­ბის ტექ­ნი­კა და ინ­ტერ­­რე­ტა­ცია”. ნუ იფ­იქ­რებთ, ტექ­ნი­კის სა­წი­ნა­აღ­­დე­გო მქონ­დეს რა­­მე, ან­და ეს ტერ­მი­ნი მა­ში­ნებ­დეს. პი­რი­ქით, სავ­სე­ბით მარ­თე­ბუ­ლად მი­მაჩ­ნია მი­სი გა­მო­ყე­ნე­ბა; მა­გა­ლი­თად, ალ­პი­ნიზ­­თან და­კავ­ში­რე­ბით. ამ შემ­თხ­ვე­ვა­ში ჩემ­­ვის და, ვი­მე­დოვ­ნებ, თქვენ­­ვი­საც დღე­სა­ვით ნა­თე­ლია მი­სი არ­სი. აბა, ჰკითხეთ ნე­ბის­მი­ერ მთამ­­­ლელს ტექ­ნი­კის შე­სა­ხებ. პა­სუ­ხი, ალ­ბათ, ერ­თი იქ­ნე­ბა, უნ­და ვე­ცა­დო ისე ავ­­დე, რომ არ­სად გა­და­ვი­ჩე­ხო. რაც არ უნ­და გა­უკ­რი­ტი­კოთ მთამ­­­ლელს ეს გა­მო­ნათ­­ვა­მი, ვფიქ­რობ, სხვას ვე­რა­ფერს გი­პა­სუ­ხებთ. მთე­ლი ტექ­ნი­კაც ეგ არი. მე კი, სხვა­თა შო­რის, არა რო­გორც ლექ­ტო­რი, არ­­მედ თქვე­ნი მო­ნა-მორ­ჩი­ლი ერთ-ერ­თი დრა­მა­ტურ­გი, თავს უფ­ლე­ბას მივ­ცემ, გან­­საზ­­­რო თე­ატ­რის რა­­ბა. ჩე­მი რწმე­ნით, ეს არ­ის სცე­ნა­ზე გა­ცოცხ­ლე­ბუ­ლი მხატ­­რუ­ლი ნა­წარ­მო­­ბი, მა­ყუ­რებ­ლის­­ვის მი­სა­ღე­ბი და სა­ინ­ტე­რე­სო. მაგ­რამ მო­დით, ეს სა­კითხი ჯერ­ჯე­რო­ბით გვერ­­ზე გა­დავ­დოთ, მით უფ­რო, რომ თავს ვერ დავ­დებ ას­­თი გან­საზ­­­რის სი­ზუს­ტე­ზე. ერ­თი კია, ჩემს დღე­ში არ მი­მი­მარ­თავს ის­­თი ტექ­ნი­კი­სათ­ვის, ნა­წარ­მო­­ბის ტექ­­ტის სა­ზი­­ნო რომ შექ­­ნი­ლი­ყო.

ინ­ტერ­­რე­ტა­ცი­­ზეც მსმე­ნია ზო­გი რამ: მსა­ხი­­ბი ახ­დენს რო­ლის ინ­ტერ­­რე­ტა­ცი­ას, დამ­­­მე­ლი რე­ჟი­სო­რი – ტექ­­ტი­სას, მაგ­რამ, ვეჭ­ვობ მწე­რა­ლი იმ ხე­ლო­ვან­თა რიცხვს ეკ­უთ­­ნო­დეს, ვი­სი გა­დამ­ღე­რე­ბაც ასე იოლი იყ­ოს.

ამ­ას წი­ნათ სამ­სა­ხი­­ბო სკო­ლის ყმაწ­ვი­ლებ­თან მქონ­და შეხ­ვედ­რა და ას­­თი კითხ­ვა და­მის­ვეს: რა არ­ის თქვე­ნი უპ­ირ­ვე­ლე­სი მოთხოვ­ნა მსა­ხი­­ბი­სად­მი თქვენ­სა­ვე პი­­სა­ში? ჩემ­მა მოკ­­ძა­ლე­ბულ­მა პა­სუხ­მა “მკა­ფიო დიქ­ცია”, არც მე­ტი, არც ნაკ­ლე­ბი, სი­ცი­ლი გა­მო­იწ­ვია, საკ­მა­ოდ გა­ღი­ზი­­ნე­ბუ­ლი სი­ცი­ლი, მო­მეჩ­ვე­ნა, რომ რა­ღა­ცას მსაყ­ვე­დუ­რობ­­ნენ კი­დეც. მე კარ­გად ვი­ცი, რა ხდე­ბა მსა­ხი­­ბის გულ­სა და გო­ნე­ბა­ში, რა ძა­ლის­­მე­ვას ით­ხოვს რო­ლის გა­თა­ვი­სე­ბა და ას­ეთ დროს დიქ­ცია თით­ქოს ბევრს არ­­ფერს უნ­და ნიშ­ნავ­დეს, მაგ­რამ, მეწ­მუ­ნეთ, არც მთლად ასეა საქ­მე! უმ­თავ­რე­სი, რა­საც ვითხოვ, სწო­რედ მკა­ფიო გა­მოთ­­მაა და უმ­­ტეს შემ­თხ­ვე­ვა­ში, იმ­­დი მიც­რუვ­დე­ბა. რო­ცა სპექ­ტაკ­ლი მზა­დაა მთე­ლი თა­ვი­სი “ტექ­ნი­კი­თა და ინ­ტერ­­რე­ტა­ცი­ით”, გა­ნა­თე­ბით, კოს­ტი­უმ­თა დე­ტა­ლე­ბით, ბგე­რი­თი ეფ­ექ­ტე­ბით და ა.შ. ჩემ­ნა­­რი ახ­­რე­ბუ­ლი დრა­მა­ტურ­გე­ბი უმ­ორ­ჩი­ლე­სად სთხო­ვენ მსა­ხი­ობს, გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი ყუ­რად­ღე­ბით მო­­კი­დონ ამა თუ იმ ხმო­ვან-თან­­მოვ­ნის წარ­მოთ­­მას. ასე მა­გა­ლი­თად, კავ­ში­რი “თუ” (“if“) წი­ნა­და­დე­ბის თავ­ში, რო­გორც წე­სი, სცე­ნა­ზე უკ­ვა­ლოდ ქრე­ბა. წარ­მოდ­გე­ნის დაწყე­ბამ­დე ზე­პი­რად ვი­ცი, რამ­დენ ას­ეთ წი­ნა­და­დე­ბას შე­­ცავს ტექ­­ტი და ერ­თი უბ­რა­ლო მი­ზე­ზის გა­მო: ყვე­ლა მათ­გა­ნი დი­დი რუ­დუ­ნე­ბით მაქვს შე­ტა­ნი­ლი უბ­ის წიგ­ნაკ­ში…

ახ­ლა ცო­ტა რამ ინ­ფორ­მა­ცი­­ზე! აი, სცე­ნა­ზე ქალ-ვა­ჟი გა­მო­დის. კა­ცი ეკ­ითხე­ბა: – რა­მეს ხომ არ და­ლევ­დი, ძვირ­ფა­სო? ქა­ლი პა­სუ­ხობს: – რა­ტო­მაც არა. სო­დი­ან ვის­კის! ეს ყოვ­ლად უინ­ტე­რე­სო “აზრ­თა გაც­­ლა-გა­მოც­­ლა” სა­ინ­ტე­რე­სოც შე­იქ­ნე­ბა და დრა­მა­ტუ­ლიც იმ ინ­ფორ­მა­ცი­ის ფონ­ზე, რო­მელ­საც წი­ნას­წარ ფლობს მა­ყუ­რე­ბე­ლი. ვთქვათ, სე­­რი ის არ­ის, რომ ქალ­ბა­ტო­ნი ან­­ნი­მურ ალ­კო­ჰო­ლიკ­თა სა­ზო­გა­დო­­ბის წევ­რია, ან ვაჟ­ბა­ტონს ად­რე ად­­მი­­ნის მო­წამ­­ლა ბრალ­დე­ბო­და, ან­და სუ­ლაც მის ჭერს დრო­­ბით შე­ფა­რე­ბუ­ლი ძმა­კა­ცი ამ ვის­კის ბოთლს შარ­დის ან­­ლი­ზის­­ვის იყ­­ნებს. რო­გორ ფიქ­რობთ, აქ ტექ­ნი­კას­თან გვაქვს საქ­მე?

თან­და­თან, მგო­ნი, ვხვდე­ბი, რას უნ­და ნიშ­ნავ­დეს ეს ტერ­მი­ნი. ტექ­ნი­კა გახ­ლავთ კონ­­რო­ლი იმ ინ­ფორ­მა­ცი­­სა,რო­მე­ლიც სცე­ნი­დან დარ­ბა­ზი­სა­კენ მი­­დი­ნე­ბა – კერ­ძოდ, ამ ინ­ფორ­მა­ცი­ის წარ­მარ­­ვა და რე­გუ­ლი­რე­ბა. გა­მო­დის, დიდ რის­­ზე გვიხ­დე­ბა მწერ­ლებს წას­­ლა! ნუ შე­შინ­დე­ბით, არც ისე დიდ­ზე, ერ­თი შე­ხედ­ვით რომ გეჩ­ვე­ნე­ბათ!

მახ­სენ­დე­ბა შექ­­პი­რის უამ­რა­ვი დად­­მა, სა­დაც რე­ჟი­სო­რე­ბი დი­დად არ და­გი­დე­ვენ მა­ყუ­რებ­ლის­­ვის ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­წო­დე­ბას (და არ მახ­სენ­დე­ბა არც ერ­თი, სა­დაც ამ მხრივ ყვე­ლა­ფე­რი რიგ­ზეა). აი, თუნ­დაც ტრე­ვორ ნა­ნის პირ­ვე­ლი გახ­მა­­რე­ბუ­ლი წარ­მა­ტე­ბა: “შეც­დო­მე­ბის კო­მე­დია”. მოქ­მე­დე­ბა იწ­ყე­ბა ეფ­­სო­ში, სა­დაც იქ­­­რი ჰერ­ცო­გი ჩვენს და­სა­მოძღ­­რად და ყუ­რად­სა­ღე­ბად თა­ნა­მო­ქა­ლა­ქე­ებს აუწ­ყებს, რომ ეფ­­სო ქა­ლაქ სი­რა­კუ­ზას და­­ძი­ნე­ბე­ლი მტე­რია და ნე­ბის­მი­ერ სი­რა­კუ­ზელს, რო­მე­ლიც ეფ­­სო­ში აღ­მოჩ­­დე­ბა, შა­ვი დღე უნ­და და­ად­გეს. უეც­რად ერთ-ერ­თი მსმე­ნელ­თა­გა­ნი სა­ხით მა­ყუ­რებ­ლი­სა­კენ ბრუნ­დე­ბა და ში­შით გას­­ქე­რის დარ­ბაზს. ჯერ ერ­თი სიტყ­ვაც კი არ უთქ­ვამს. მაგ­რამ არ­სე­ბობს ერ­თი რამ, რი­თაც უს­იტყ­ვოდ “იყ­­დე­ბა”. ტან­ზე მა­­სუ­რი აც­ვია მკა­ფიო წარ­წე­რით: სი­რა­კუ­ზა! მე­ტად თა­მა­მი ინ­ტერ­­რე­ტა­ციაა, თქვენ რას იტ­ყო­დით?!

ისე კი, შექ­­პი­რის დამ­­­მე­ლე­ბი ხში­რად მი­მარ­თა­ვენ მსგავს ხერხს დარ­ბა­ზის “გა­სამ­ხი­­რუ­ლებ­ლად” და ამ­ის სა­­კე­თე­სო მა­გა­ლი­თია რი­ჩარდ ეარ­ის “ჰამ­ლე­ტი”, სა­დაც ყმაწ­ვი­ლი პრინ­ცის მა­მის აჩრ­დი­ლი ამ­­ვე პრინ­ცის ავ­ად­­ყო­ფუ­რი ფან­ტა­ზი­ის ნა­ყო­ფად გვევ­ლი­ნე­ბა. იგი მხო­ლოდ მის წარ­მო­სახ­ვა­ში არ­სე­ბობს და სხვა­გან არ­სად. ეარ­მა შეთხ­ზა აჩრ­დი­ლის სა­კუ­თა­რი სცე­ნა, სა­დაც მსა­ხი­ობს ორ ხმა­ში უწ­ევს ლა­პა­რა­კი – თა­ვი­სი და აჩრ­დი­ლი­სა. თქვენ უკ­ვე მიხ­­დით, ამ სი­თა­მა­მემ გარ­­ვე­­ლი უხ­ერ­ხუ­ლო­ბა რომ გა­მო­იწ­ვია. მო­გეხ­სე­ნე­ბათ, წე­სით და რი­გით, პირ­ველ სუ­რათ­ში აჩრ­დი­ლი სა­ხე­ზეა, ჰამ­ლე­ტი კი არ ჩანს. შე­დე­გი (თუ გნე­ბავთ, გა­მო­სა­ვა­ლი) კი ის გახ­ლავთ, რომ რი­ჩარდ ეარ­მა სა­ერ­თოდ უგ­ულ­ვე­ბელ­ყო ეს სცე­ნა და წარ­მოდ­გე­ნა მშვი­დად და­იწყო მე­­რე სუ­რა­თით, რო­მე­ლიც ნაკ­ლებ ამ­­ღელ­ვე­ბე­ლი და დატ­ვირ­თუ­ლია. ნამ­­ვილ “ჰამ­ლეტ­ში” კი სწო­რედ პირ­ვე­ლი ნამ­­ვი­ლი სცე­ნა მუხ­ტავს და აღ­ან­თებს მთელ პი­­სას – მოკ­ლე, ნაწყ­ვეტ-ნაწყ­ვე­ტი ფრა­ზე­ბი, ჰა­ერ­ში დატ­რი­­ლე­ბუ­ლი საფ­­თხის სუ­ნი და ა.შ. რა არ­ის ეს? შექ­­პი­რის ტექ­ნი­კა? და თუ ასეა, იც­­და კი მან, რომ ტექ­ნი­კას ფლობ­და? ან­და აქვს ამ­ას ჩვენ­­ვის რა­­მე მნიშ­­ნე­ლო­ბა? არც კი მინ­და ვი­ფიქ­რო, რომ ამ გე­ნი­ოსს საქ­მე ჰქონ­და რა­­მე სა­ხის ტექ­ნი­კას­თან. მო­მი­ტე­ვეთ და ეს, ცო­ტა არ იყ­ოს, აბ­სურ­დუ­ლა­დაც კი მეჩ­ვე­ნე­ბა.

ზო­გი იმ­­საც ფიქ­რობს, რომ ოს­კარ უაილ­დის “რა მნიშ­­ნე­ლო­ვა­ნია იყო სე­რი­­ზუ­ლი” სა­­კე­თე­სო სცე­ნუ­რი კო­მე­დიაა. აბა ვნა­ხოთ! ორ­­გი­ნალ­ში ყო­ფი­ლა ას­­თი სუ­რა­თი: ტი­პი­­რი ინგ­ლი­სუ­რი სახ­ლი ლა­მა­ზი ბა­ღით, ბაღ­ში ყმაწ­ვი­ლე­ბი – ჯე­კი და ელ­ჯერ­ნო­ნი და ორ­იც ას­­ლი, სა­ხე­ლად სე­სი­ლი და გვენ­დო­ლე­ნი. ჩე­მი არ იყ­ოს, თქვენც ხომ გეც­ნოთ ეს ოთ­ხე­­ლი! და აი, უეც­რად, ამ­­ვე ბაღ­ში ჩნდე­ბა კი­დევ ერ­თი მოქ­მე­დი პი­რი, ვინ­მე გრიმ­­ბი, გა­და­სა­ხა­დე­ბის ამკ­რე­ფი, სას­ტუმ­როს ვა­ლის ამ­­სა­ღე­ბად რომ მობ­­ძა­ნე­ბუ­ლა. და ამ სცე­ნას, არც მე­ტი, არც ნაკ­ლე­ბი, 17 გა­და­ბეჭ­დი­ლი გვერ­დი უკ­­ვია… ერთხე­ლაც პიტ შა­ფე­რი მე­უბ­ნე­ბა: – ო, რო იც­­დე, რა ნა­ხა ჩემ­მა თვა­ლებ­მა ნიუ იორ­კის სა­ჯა­რო ბიბ­ლი­­თე­კა­ში. “რა მნიშ­­ნე­ლო­ვა­ნია”…-ს ორ­­გი­ნა­ლი, მან­ქა­ნა­ზე გა­და­ბეჭ­დი­ლი ოთ­ხი­ვე მოქ­მე­დე­ბა! მე ჯერ ვერ მივ­­­დი, რა უხ­­რო­და, მე­რე გავ­­ტერ­დი: სცე­ნა­ზე პი­­სა სამ­მოქ­მე­დე­ბი­­ნია. თა­ვის დრო­ზე ჯორჯ ალ­ექ­სან­დერს, მსა­ხი­ობ-მე­ნე­ჯერს რე­პე­ტი­ცი­ის წინ ტექ­­ტი შე­უკ­ვე­ცია. სხვა­თა შო­რის, არც უაილ­დი დარ­ჩე­ნია ვალ­ში: “ის სცე­ნა, შენ რომ ზედ­მე­ტად მი­გაჩ­ნია, დი­დი ტკი­ვი­ლის ფა­სად შევ­­მე­ნი, მა­გან წა­­ღო ჩე­მი გუ­ლი, ნერ­ვე­ბი და დრო… მთე­ლი ხუ­თი წუ­თი ვცოდ­ვი­ლობ­დი!”-ო. უაილ­დი გე­ნი­­სი იყო, ალ­ექ­სან­დე­რი კი – ტექ­ნი­კო­სი.

პრაგ­მა­ტიზმს თე­ატ­­თან არ­­ფე­რი უნ­და ეს­აქ­მე­ბო­დეს. გარ­­ვე­ულ­წი­ლად, ეს სა­გან­გა­შო­დაც კი მე­სა­ხე­ბა. ჩვენ­ში უკ­ვე ჩვე­­ლებ­რივ ამ­ბად იქ­ცა ოთხ­მოქ­მე­დე­ბი­­ნი ორ­­გი­ნა­ლის სამ­ზე დაყ­ვა­ნა. თქვენ ჩემ­ზე უკ­ეთ მო­გეხ­სე­ნე­ბათ, რა ემ­არ­თე­ბა ავ­ტო­რის ტექსტს, რო­დე­საც იგი სა­ჭი­რო­ზე მეტ ად­­მი­ანს უვ­არ­დე­ბა ხელ­ში შემ­­გო­მი “ინ­ტერ­­რე­ტა­ცი­ის­­ვის”. მხო­ლოდ რამ­დე­ნი­მე “ახ­­რე­ბულ” დრა­მა­ტურგს გა­აქვს თა­ვი­სი, არ ვი­ცი, საქ­მის სა­სი­კე­თოდ თუ სა­ზი­­ნოდ, მაგ­რამ თე­ატ­რის მთე­ლი პა­რა­დოქ­სი იმ­­ში გახ­ლავთ, რომ პირ­­შო­სა­ვით ძვირ­ფა­სი და სო­ნე­ტი­ვით პი­რა­დუ­ლი ნა­წარ­მო­­ბი დად­­მის პრო­ცეს­ში ნაშ­ვი­ლებს ემს­გავ­სე­ბა. დად­­მის პრო­ცე­სი კი, რბი­ლად რომ ვთქვათ, სას­ტი­კად ემ­პი­რი­­ლია.

რო­ცა უკ­ვე ყვე­ლა­ფე­რია ნათ­­ვა­მი და წარ­მოდ­გე­ნი­ლი (ე.ი. რო­ცა ავ­ტო­რი დარ­­მუ­ნე­ბუ­ლია, რომ მი­სი ტექ­­ტი სცე­ნა­ზე ჩრდი­ლავს ყვე­ლა და­ნარ­ჩენს), რო­ცა სპექ­ტაკ­­მა უკ­­ნას­­ნე­ლი ხი­დი უნ­და გა­დოს სცე­ნა­სა და დარ­ბაზს შო­რის, ცხა­დი ხდე­ბა, რომ მი­სი წარ­მა­ტე­ბა “ნამ­­ვილ” ტექ­ნი­კოს­თა უნ­არ­ზეა და­მო­კი­დე­ბუ­ლი. თუ თე­ატ­­ში არ­­სო­დეს გი­მუ­შა­ვი­ათ, არ და­­ჯე­რებთ, რამ­დე­ნი დრო მი­აქვს თი­თო­­ულ რეპ­ლი­კას, რამ­დე­ნი ენ­ერ­გია…

აქ პა­რა­დოქ­სი კი­დევ იმ­­შია, მე­ტა­ფი­ზი­კურ შთა­ბეჭ­დი­ლე­ბას ფი­ზი­კუ­რი მოვ­ლე­ნა რომ ფა­რავს. ჩვენ დავ­დი­ვართ თე­ატ­­ში, რა­თა ვი­ხი­ლოთ “ნა­წე­რი” და მი­სი შეს­რუ­ლე­ბა, ანუ თა­მა­ში. აი, სწო­რედ აქ იჩ­ენს თავს პუნ­­ტუ­­ცი­ის მნიშ­­ნე­ლო­ბა. ამ მხრივ მარ­­ლაც­და მო­სა­წო­ნია ნა­ნის “მაკ­ბე­ტი” იან მა­კე­ლა­ნი­სა და ჯუ­დი დენ­ჩის შეს­რუ­ლე­ბით. მაგ­რამ, უმ­­ტეს შემ­თხ­ვე­ვა­ში, მა­ყუ­რე­ბე­ლი (და რე­ჟი­სო­რიც) და­ძა­ბუ­ლია და თუ ავ­ტო­რიც ესწ­რე­ბა სპექ­ტაკლს, გუ­ლის კან­კა­ლით ელ­ის რეპ­ლი­კას, რო­მე­ლიც სულ რამ­დე­ნი­მე წუთ­ში გა­­ცამ­­ვე­რებს ნა­წერ გვერდს, ან­და ლა­მა­ზად ააელ­ვა­რებს. ეს ის გვერ­დია, ცო­ტა ხნის წი­ნათ მას­თან რომ იყო, გა­რე­შე თვალ­თა­გან და­ფა­რუ­ლი და “მშობ­ლის” გუ­ლის გამ­ხა­რე­ბე­ლი.

ასე რომ, ჩემს მი­ერ ზე­მოთ ნახ­სე­ნე­ბი სიტყ­ვათ­შე­თან­­მე­ბა “სას­ტი­კად ემ­პი­რი­­ლი” ზუს­ტად გად­მოს­ცემს მოვ­ლე­ნის არსს.

ორ­­­დე სიტყ­ვა სცე­ნი­დან დარ­ბა­ზი­სა­კენ ინ­ფორ­მა­ცი­ის წარ­მარ­­ვის შე­სა­ხებ. სპექ­ტაკ­ლის დაწყე­ბამ­დე რამ­დენ მა­ყუ­რე­ბელს აქვს წარ­მოდ­გე­ნა შექ­­პი­რის (ან უაილ­დის, ან­და მა­ვა­ნის და მა­ვა­ნის) პი­­სა­ზე? თე­ატრს კი აქვს. ზო­გან თით­­მის მთე­ლი დარ­ბა­ზი­სათ­ვის ჩი­ნუ­რია პი­­სის ტექ­­ტი. აი, ერ­ოვ­ნულ თე­ატ­­ში კი საქ­მე უკ­­თაა: ნა­ხე­ვარ დარ­ბაზს მა­ინ­ცა აქვს წა­კითხუ­ლი ორ­­გი­ნა­ლი და ინ­ფორ­მა­ცი­ის ნა­კა­დის წარ­მარ­­ვა გათ­ვით­­ნო­ბი­­რე­ბუ­ლი მა­ყუ­რებ­ლის­­ვის ამაო გარ­ჯაა და სხვა არ­­ფე­რი.

მსურს გა­ვიხ­სე­ნო ჩე­მი პი­­სა “ნამ­­ვი­ლი ამ­ბა­ვი”. რა მწვა­ვე კა­მა­თი გა­მო­იწ­ვია დად­­მის­თა­ნა­ვე! გულ­და­საწყ­ვე­ტი კი ის გახ­­დათ, რომ ვერც ლონ­დონ­ში და ვერც ნიუ იორკ­ში ვერ მო­ვი­ხელ­თე ვერც ერ­თი წუ­თი, რო­ცა დარ­ბა­ზი სა­თა­ნა­დოდ აღ­იქ­ვამ­და სცე­ნა­ზე მომ­­დარს. მხო­ლოდ 17 წლის მე­რე, ერთ-ერ­თი რე­პე­ტი­ცი­ის დროს მივ­­­დი, რომ ტყუ­­ლად ვცხა­რობ­დი მა­შინ. ხომ არ ვი­ცო­დი, რამ­დენ კაცს ჰქონ­და წა­კითხუ­ლი ჩე­მი ნა­წარ­მო­­ბი. მა­ინც რამ­დენს? დარ­ბა­ზის ერთ, სამ, თუნ­დაც ცხრა მე­­თედს სმე­ნო­და რა­­მე მის შე­სა­ხებ? მაგ­რამ ას­­თი მა­თე­მა­ტი­კა ხომ აშ­კა­რად ირ­­ლე­ვან­ტუ­რია! ფაქ­ტი­­რად, იმ­­საც მივ­­­დი, ჩე­მი “გამ­ბი­ტიც” ას­­ვე ირ­­ლე­ვან­ტუ­რი რომ გახ­­დათ. მთე­ლი იდეა სა­ტი­რი­სა, მხი­ლე­ბი­სა, 17 წლის წინ ასე სა­ხა­ლი­სოდ რომ მეჩ­ვე­ნე­ბო­და, ახ­ლა მო­მა­ბეზ­რებ­ლად, უინ­ტე­რე­სოდ და­მე­სა­ხა. ხომ არ აჯ­­ბებ­და, წი­ნას­წარ გა­მეფ­­თხი­ლე­ბი­ნა აუდ­­ტო­რია, აქა და აქ გა­­ცი­ნეთ და აქ კი შე­წუხ­დით-მეთ­ქი?

ამ­ის შემ­დეგ ბევ­რი ვი­ფიქ­რე და ას­­თი დას­­­ნა გა­მო­ვი­ტა­ნე: სუ­ლაც არა ღირს ორ­ჯერ ნახ­ვა ის­­თი პი­­სი­სა, რომ­ლის წარ­მა­ტე­ბაც მთლი­­ნად და­მო­კი­დე­ბუ­ლია ინ­ფორ­მა­ცი­ის (ამ შემ­თხ­ვე­ვა­ში სა­­დუმ­ლოს) და­მალ­ვა­ზე. ერ­თა­დერ­თი რამ, რაც ღირ­­ყოფს მის ორ­ჯერ ნახ­ვას, არ უნ­და იყ­ოს მხო­ლოდ “თხრო­ბა” იმ გა­გე­ბით, რო­გო­რი­თაც მა­შინ ვხმა­რობ­დი ამ სიტყ­ვას. ეს კი უნ­და მცოდ­ნო­და დრა­მა­ტურგ კაცს.

ერთხელ მქონ­და ბედ­ნი­­რე­ბა, თვა­ლი მე­დევ­ნე­ბი­ნა პრო­ფე­სი­­ნა­ლი მთხრო­ბე­ლი­სათ­ვის მუ­შა­­ბის პრო­ცეს­ში (დი­ახ, თვა­ლი მე­დევ­ნე­ბი­ნა, ვი­ნა­­დან ენა სპარ­სუ­ლი გახ­­დათ) და ვნა­ხე, რომ ამ “შო­­შიც” აპ­­რებ­­ნენ იმ ამ­ბის გად­მო­ცე­მას, რო­მე­ლიც მათ გა­რე­შეც უწ­ყო­და მა­ყუ­რე­ბელ­მა (ჩვენ­შიც ხომ იგ­­ვე ხდე­ბა შექ­­პი­რის დად­­მი­სას!). მარ­­ლაც, არ­ის რა­ღაც თვით­შემ­­ღუ­და­ვი კვან­ძის გახ­­ნი­სას, გან­სა­კუთ­რე­ბით მა­შინ, რო­ცა სწო­რედ სა­ბო­ლოო სცე­ნაა მთა­ვა­რი და არა თა­ვად თხრო­ბის სტრუქ­ტუ­რა. კა­ცი ათ­ჯერ გა­და­­კითხავს დე­­მონ რა­ნი­ონს და ათ­ჯერ­ვე სი­­მოვ­ნე­ბით, მაგ­რამ გა­ნა ბევრს და­­ბა­დე­ბა ო’ჰენ­რის თუნ­დაც ორ­ჯერ წა­კითხ­ვის სურ­ვი­ლი? ნა­ხავთ მე­­რედ “ხა­ფანგს”? რაც შე­­ხე­ბა დე­ტექ­ტივს, ე.წ. იდ­­მალ ნა­წარ­მო­ებს, მთე­ლი გუ­ლით ვი­ზი­­რებ ედ­მუნდ ვილ­სო­ნის აზრს ამ ჟან­რის შე­სა­ხებ. “რა­ში მე­ნაღ­­ლე­ბა, ვინ გა­­სა­ღა რო­ჯერ ეკ­რო­­დი?” კითხუ­ლობს ეს ად­­მი­­ნი. ჩემს თე­ზისს ასე ჩა­მო­ვა­ყა­ლი­ბებ­დი, გა­ცი­ლე­ბით სა­ინ­ტე­რე­სო სა­ყუ­რე­ბე­ლი იქ­ნე­ბა ამ ჟან­რის პი­­სა, თუ დარ­ბაზს წი­ნას­წარ გა­ვაც­ნობთ მკვლელს.

ვი­ცი, არ­აპ­რინ­ცი­პუ­ლო­ბას დამ­წა­მებთ, მაგ­რამ მა­ინც ვიტყ­ვი, რომ სე­რი­­ზუ­ლი ხე­ლოვ­ნე­ბა არ­ის დარ­გი, რო­მე­ლიც გარ­­ვე­ულ­წი­ლად გვი­მა­ლავს ინ­ფორ­მა­ცი­ას. ისე კი, ამ სალ­ტო მორ­ტა­ლეს ლექ­სი­კო­ნის სიმ­წი­რე მა­ბედ­ვი­ნებს: ცნე­ბა­თა რა­­დე­ნო­ბა ისე აღ­­მა­ტე­ბა ამ ცნე­ბა­თა გა­მომ­ხატ­ველ სიტყ­ვებს, რომ ზო­გი­ერ­თი ამ უკ­­ნას­­ნელ­თა­გა­ნი (მათ შო­რის ჩემს მი­ერ პა­ტივ­დე­ბუ­ლი “ინ­ფორ­მა­ცია”) სხვა­დას­­ვა მნიშ­­ნე­ლო­ბებს წარ­მო­­ჩენს და რა გა­გე­ბი­თაც ვხმა­რობ მე სიტყ­ვა “ინ­ფორ­მა­ცი­ას”, მას არ­­ფე­რი ეს­აქ­მე­ბა თხრო­ბის ელ­­მენ­ტებ­თან, უფ­რო თხრო­ბის შე­საძ­ლო ვა­რი­ან­­ზე მი­­თი­თებს.

ეზ­რა პა­უნდს თუ და­ვე­სეს­ხე­ბით, ხე­ლოვ­ნე­ბას, რო­მე­ლიც არ არ­ის მი­ჯაჭ­ვუ­ლი მხო­ლოდ და მხო­ლოდ მიმ­დი­ნა­რე მოვ­ლე­ნებ­ზე, არ გა­აჩ­ნია ცალ­სა­ხა პა­სუ­ხი კითხ­ვა­ზე, “რას უნ­და ნიშ­ნავ­დეს ეს?” ყო­ველ მო­ნათხ­რობს აქვს უნ­­რი, შე­მოგ­­თა­ვა­ზოს რა­ღაც სხვა, სიღ­­მი­სე­­ლი, იმ­ის გარ­და, რა­საც უშ­­­ლოდ გა­მო­ხა­ტავს და ას­­თი ეფ­ექ­ტუ­რი, ქმე­დი­თი ხე­ლოვ­ნე­ბა ზედ­მი­წევ­ნით ამ­ბი­ვა­ლენ­ტუ­რია. ამ­ბა­ვი თით­ქოს უნ­და იყ­ოს მე­ტა­ფო­რა იმ იდ­­­სა, რო­მელ­საც სა­მა­ლა­ვი­დან გა­მო­ვიტყუ­ებთ და მა­ყუ­რებ­ლის ცნო­ბი­­რე­ბამ­დე და­ვიყ­ვანთ. მაგ­რამ აქ­ვე ის­მის კითხ­ვა: რა იდ­­­სა? კვლავ გაგ­ვი­ჭირ­დე­ბა ზუს­ტი პა­სუ­ხის მიგ­ნე­ბა. მაქს ფრი­შის “ცეცხ­ლის წამ­კი­დებ­ლებ­ში” ვი­ღაც ჭკუ­­დან გა­და­სუ­ლე­ბი შე­ნო­ბებს წვა­ვენ… მოქ­მე­დე­ბა მიმ­დი­ნა­რე­ობს ბურ­ჟუ­­ზი­­ლი ოჯ­­ხის ფონ­ზე. ერ­თი შავ­­ნე­ლი პი­როვ­ნე­ბა იჭ­რე­ბა ამ ოჯ­ახ­ში მდგმუ­რის ნიღ­ბით და მას მა­ლე მე­­რე სა­ეჭ­ვო სუ­ბი­ექ­ტიც უერთ­დე­ბა. ის­­ნი სახ­ლის ზე­და სარ­თულს იკ­­ვე­ბენ, დრო და დრო სად­ღაც ორთ­­­დე­ბი­ან და მა­თი ყო­ვე­ლი გა­სე­ირ­ნე­ბა ქა­ლაქ­ში რო­მე­ლი­მე შე­ნო­ბის და­ნახ­ში­რე­ბით გვირ­­ვინ­დე­ბა. მაგ­რამ ოჯ­ახს და, უპ­ირ­ვე­ლეს ყოვ­ლი­სა ამ ოჯ­­ხის თავს, არ სურს უს­­­მოვ­ნო დას­­­ნის გა­მო­ტა­ნა, იმ­ის შემ­დე­გაც კი, რაც სა­კუ­თა­რი თვა­ლით იხ­­ლავს, რო­გორ იმ­­რა­გე­ბენ სხვენ­ში ეს შეპყ­რო­ბი­ლე­ბი ბენ­ზი­ნის კა­ნის­­რებს. ბო­ლოს სა­ეჭ­ვო მდგმუ­რი ქვე­და სარ­თულ­ზე ჩა­მო­დის და ერთ კო­ლოფ ას­ანთს ით­ხოვს. ოჯ­­ხის მა­მა ამ­­ზე უარს არ ეუბ­ნე­ბა და მათ გა­სა­მარ­­ლებ­ლად ას­ეთ რა­მე­საც კი აც­ხა­დებს: ეს­­ნი რომ ცეცხ­ლის წამ­კი­დებ­ლე­ბი იყვ­ნენ, რა, სა­კუ­თა­რი ას­ან­თის შოვ­ნა გა­­ჭირ­დე­ბო­დათ?.. მა­ლე მთე­ლი მი­სი სახ­ლი ალ­ში ეხ­ვე­ვა…

30-იან წლებ­ში ჰიტ­ლე­რის ზე­­ბას ხომ არ უკ­ავ­შირ­დე­ბა ეს მე­ტა­ფო­რა? ზო­გი იმ­­საც მე­უბ­ნე­ბა, რა ჰიტ­ლე­რი, ავ­ტო­რი აქ აღ­მო­სავ­ლეთ ევ­რო­პა­ში კო­მუ­ნის­ტე­ბის მომ­­ლავ­რე­ბას გუ­ლის­­მობ­სო. თქვენ შე­იძ­ლე­ბა სხვა რამ და­­ნა­ხოთ და არ არ­ის გა­მო­რიცხუ­ლი, ყვე­ლა ერ­თად რომ ვცდე­ბო­დეთ. კი ვამ­ბობ, ინ­ფორ­მა­ცია და­ფა­რუ­ლია-მეთ­ქი, მაგ­რამ იქ­ნებ აქ არც არ­სე­ბობს გად­მო­სა­ცე­მი ინ­ფორ­მა­ცია? უკ­ვე მო­გახ­სე­ნეთ, რომ თხრო­ბას აქვს ეს უნ­­რი და პი­­სე­ბი, რომ­ლე­ბიც ხე­ლოვ­ნე­ბის წინ­­­ლას ემ­სა­ხუ­რე­ბა (იმ პი­­სა­თა სა­პი­რის­პი­როდ, სხვა უამ­რა­ვი ღირ­სე­ბა რომ ამ­კობთ), ზედ­მი­წევ­ნით უნ­და ფლობ­­ნენ ამ უნ­არს, რაც ყო­ველ­­ვის ხორ­ცი­ელ­დე­ბო­და ინ­ფორ­მა­ცი­ის შე­კა­ვე­ბის გზით, ამ სიტყ­ვის სრუ­ლი და უპ­ირ­ვე­ლე­სი მნიშ­­ნე­ლო­ბით.

“მო­თო­კე რის­­ვა”, “გო­დოს მო­ლო­დინ­ში”, “და­ბა­დე­ბის დღე”. აი, ის სა­მი პი­­სა, ფრი­ად რომ აგ­ვა­ღელ­ვა ჩე­მი თა­­ბის ახ­ალ­გაზ­­და დრა­მა­ტურ­გე­ბი. ის­­ნი ერთ­­ვარ “ტრი­ოდ” აღ­იქ­მე­ბო­და, მაგ­რამ არ­­ვი­თარ შემ­თხ­ვე­ვა­ში – ტრი­ლო­გი­ად. სო­მერ­სეთ მო­­მი შო­კი­რე­ბუ­ლი იყო ოს­ბორ­ნის პი­­სით (“მო­თო­კე რის­­ვა”), უფ­რო სწო­რად, ერთ-ერ­თი სცე­ნუ­რი პერ­სო­ნა­ჟით და თა­ვი­სე­ბუ­რად შე­ამ­კო კი­დეც: თა­ვან­კა­რა ნა­ძი­რა­ლაა! მარ­თა­ლია, ოს­ბორ­ნის დრა­მა ახ­­ლი სიტყ­ვა აღ­მოჩ­­და ხე­ლოვ­ნე­ბა­ში, მაგ­რამ არ წარ­მო­­ჩე­ნია რა­­მე სიღ­­მი­სე­­ლი, აქ ყვე­ლა­ფე­რი აშ­კა­რა იყო, ხე­ლის გულ­ზე გა­დაშ­ლი­ლი. სუ­ლაც არ არ­ის გა­სა­­ცა­რი პი­­სა, ძა­ლი­ან რომ მო­­წო­ნა ტე­რენს რე­ტინ­­მა (მან, სხვა­თა შო­რის, მეც აღ­მაფ­­თო­ვა­ნა). ერ­თი პი­რო­ბა მსგავ­სის წე­რა­საც შე­ვუ­დე­ქი, მაგ­რამ მა­ლე­ვე ავ­­ღე ხე­ლი ამ გან­­რახ­ვა­ზე. რა აზ­რი ჰქონ­და? ეს ხომ უკ­ვე ნათ­­ვა­მი იყო! და თა­ნაც, მე ვერ დავ­წერ­დი ას­ეთ რა­მეს (თუმ­ცა, ეს უბ­რა­ლო “ტექ­ნი­კუ­რი ფორ­მა­ლო­ბაა”). მთა­ვა­რი კი ის გახ­­დათ, რომ მე გა­ვი­გე, ჩავ­­­დი, რი­სი თქმა სურ­და ოს­ბორნს და რო­გორ შე­იძ­ლე­ბო­და ამ იდ­­ის სცე­ნა­ზე გა­ცოცხ­ლე­ბა.

სულ სხვაა “გო­დოს მო­ლო­დინ­ში” და “და­ბა­დე­ბის დღე”. გა­მიძ­ნელ­და იმ­ის დად­გე­ნა, თუ რო­გორ იყო “გა­კე­თე­ბუ­ლი” ეს ორი პი­­სა, უფ­რო მე­ტიც, ვერ გა­ვარ­­ვიე, თუ რა იყო გა­კე­თე­ბუ­ლი. იმ­ას კი ვიტყ­ვი, რომ ორ­­ვე ერთ­­რო­­ლად საკ­მა­ოდ ამ­­ღელ­ვე­ბე­ლიც იყო და იდ­­მა­ლე­ბით მო­ცუ­ლიც, თა­ნაც მათ აშ­კა­რად გა­­უქ­მეს მა­ნამ­დე სცე­ნა­სა და დარ­ბაზს შო­რის და­დე­ბუ­ლი კონ­­რაქ­ტი. გახ­სოვთ ალ­ბათ, იყო ას­­თი უს­იტყ­ვო შე­თან­­მე­ბა – თუ­კი თავს შე­­წუ­ხებ­დი და სპექ­ტაკლს და­ეს­­რე­ბო­დი, იმ სპექ­ტაკლს კე­თი­ლი უნ­და ენ­­ბა და გარ­­ვე­­ლი ვალ­დე­ბუ­ლე­ბა ეკ­ის­რა, ვალ­დე­ბუ­ლე­ბა იმ ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­ნი­მუ­მის გა­ცე­მი­სა, სა­ერ­თო აზ­რის შე­საქ­­ნე­ლად რომ არ­ის აუც­­ლე­ბე­ლი. “გო­დოს მო­ლო­დინ­მა” კი ერ­თი­­ნად გა­და­­ხა­ლი­სა ეს მი­ნი­მუ­მი, სა­მა­რა­დი­სოდ თუ არა, დღე­ვან­დელ დღემ­დე მა­ინც. “და­ბა­დე­ბის დღე­მაც”, მარ­თა­ლია ცო­ტა სხვაგ­ვა­რად, მაგ­რამ მა­ინც იგ­­ვე გა­­კე­თა და მი­­ხე­და­ვად იმ­­სა, რომ ორ­­ვე ავ­ტო­რი “ასე სას­ტი­კად მო­მექ­ცა”, მე მათ მა­ინც ვენ­დო­ბი და მშვე­ნივ­რად ვი­ცი, რა­ტომ! იმ­­ტომ, რომ სი­­რე­­ლიზ­მი, და­და­იზ­მი და თით­­მის ყვე­ლა ამ­დაგ­ვა­რი მიმ­დი­ნა­რე­­ბა ჩემ­­ვის ყოვ­ლად მი­­ღე­ბე­ლი იყო (და არ­ის), თუმ­ცა ზოგ­ჯერ ძა­ლუძ­დათ გუ­ლის გა­ხა­ლი­სე­ბა, რო­გორც ლუდ­ხა­ნა­ში უეც­რად ატ­­ხილ მუშ­ტი-კრივ­სა და ჭურ­­ლის მსხვრე­ვას. ამ ორ პი­­სას კი არ­­ფე­რი ჰქონ­და სა­ერ­თო ად­რინ­დე­ლებ­თან. არ იყვ­ნენ ირ­­ცი­­ნა­ლურ­ნი, ორ­აზ­რო­ვან­ნი, არ ქმნიდ­ნენ ყალბ ეფ­ექტს თხრო­ბის სტრუქ­ტუ­რის, ფიქ­რის პრო­ცე­სი­სა თუ სა­გან­თა შო­რის კავ­ში­რის დარ­­ვე­ვის ხარ­­ზე. ცი­­რიხ­სა და პა­რიზ­ში წა­მოწყე­ბუ­ლი ხე­ლოვ­ნე­ბის გა­და­ხა­ლი­სე­ბის ად­რე­­ლი მო­დერ­ნის­ტუ­ლი მცდე­ლო­ბა­ნი ამ­ათ­თან შე­და­რე­ბით ბავ­­ვურ თა­მა­შად მეჩ­ვე­ნე­ბა. ორ­­ვე პი­­სა სხვა გა­გე­ბით შე­­ცავ­და იდ­­მა­ლე­ბას. თხრო­ბის სტრუქ­ტუ­რა იყო წმინ­და და დახ­ვე­წი­ლი, ის­­თი წმინ­და, რომ ზოგ­ჯერ ვერც კი აღ­იქ­ვამ­დით, წმინ­და, რო­გორც ობ­­ბას ქსე­ლი, რო­ცა ფიქ­რობთ, რომ იქ აღ­არ არ­ის, გაწყ­და, მაგ­რამ მცი­რე­დი მოძ­რა­­ბა საკ­მა­რი­სია მის ხე­ლახ­ლა აღ­მო­სა­ჩე­ნად. მათ, ცხა­დია, არ­­ფე­რი აქვს შექ­­პირ­თან სა­ერ­თო, მაგ­რამ სწო­რედ ის დაგ­ვა­ნა­ხეს, რაც ასე და­მატყ­ვე­ვე­ბელ­სა და ახ­ლო­ბელს ხდის შექ­­პირს და კი­დევ ერთხელ შეგ­ვახ­სე­ნეს, თუ რო­გო­რი უნ­და იყ­ოს პო­­ზია: სიტყ­ვა – შე­კუმ­შუ­ლი, აზ­რი – ყოვ­ლის­მომ­­ვე­ლი.

ლექ­ცი­ას და­ვას­რუ­ლებ მო­ნო­ლო­გით ჯე­იმს სონ­დერ­სის პი­­სი­დან “სხვა დროს გიმ­ღე­რებ”. სა­­მი­სო მი­ზე­ზი ნამ­­ვი­ლა­და მაქვს: ეს გახ­ლავთ კო­რექ­ცია იმ კურ­სი­სა, რო­მელ­საც თა­ვად მივ­­ვე­ბო­დი. ვფიქ­რობ, რომ ტექ­­ტის, თვით­­მა­რი ტექ­­ტის გა­რე­შე ვერ იარ­სე­ბებს თე­ატ­რი, რო­მელ­თა­ნაც ბედ­მა და­მა­კავ­ში­რა. თე­ატ­რი მარ­­ლაც რომ ფი­ზი­კუ­რი მოვ­ლე­ნაა და იქ მხო­ლოდ სიტყ­ვა არა კმა­რა, სხვაც ბევ­რია სა­ჭი­რო, მაგ­რამ ეს “სხვაც” არ­­ფე­რია უს­იტყ­ვოდ და ბგე­რი­სა და სი­ნათ­ლის მარ­თე­ბუ­ლი შე­თან­­მე­ბი­სას სწო­რედ გარ­­ვე­ულ სიტყ­ვა­თა გარ­­ვე­­ლი რი­გია (ხში­რად საკ­მა­ოდ იდ­­მა­ლი), ასე ძა­ლი­ან რომ ხვდე­ბა მა­ყუ­რებ­ლის გულს.

სამ­მა პი­­სამ (“მო­თო­კე რის­­ვა”, “გო­დოს მო­ლო­დინ­ში”, “და­ბა­დე­ბის დღე”) მი­ზეზ­თა სხვა­თა და სხვა­თა გა­მო გა­და­მა­ფიქ­რე­ბი­ნა სა­კუ­თა­რის შექ­­ნა. მოგ­ვი­­ნე­ბით კი, 1962-სა თუ 63-ში ვნა­ხე “სხვა დროს გიმ­ღე­რებ” და წა­მო­ვი­ძა­ხე: – აი, ეს არ­ის! ახ­ლა კი ვი­ცი, რა უნ­და გა­ვა­კე­თო. მარ­თა­ლია, მსგავ­სი არ­­ფე­რი გა­მი­კე­თე­ბია (ვერ შევ­ძე­ლი), მაგ­რამ ცო­ტა ხომ წა­ვი­ოც­ნე­ბე, ეს­ეც დი­დი რა­მეა ამ ცხოვ­რე­ბა­ში.

მაშ ასე, შე­პი­რე­ბუ­ლი მო­ნო­ლო­გი ამ პი­­სი­დან:

“გინდ და­­ჯე­რე და გინ­და არა, მაგ­რამ ყვე­ლა­ფერ არ­სე­ბულს მიღ­მა მიჩ­­მა­ლუ­ლია მდგო­მა­რე­­ბა, სევ­და რომ ჰქვია. მუ­დამ იქ არ­ის, ზე­და­პირს ქვე­მოთ, ფა­სა­დის უკ­ან, ზოგ­ჯერ იმ­დე­ნად ახ­ლოა შენ­თან, ფორ­მის და­ლან­­ვაც ხელ­გე­წი­ფე­ბა, რო­გორც და­ლან­დავ მზის სი­ნათ­ლე­ზე აუზ­ში კობ­რის ბრტყელ, მუქ სი­ლუ­ეტს და უკ­ვე იცი, ის სულ იქ იყო, სად­ღაც სიღ­­მე­ში, ზე­და­პირს მიღ­მა, მა­ში­ნაც, რო­ცა ეფ­­რე­ბო­დი, საჭ­მელს უყ­რი­დი დინჯ იხ­ვებ­სა და გულ­­ვი­ად გე­დებს, იქ იყო თევ­ზი, თუნდ უხ­­ლა­ვი. ასე იყო და ასე იქ­ნე­ბა. რო­ცა და­ლან­დავ წყლის სარ­კის მიღ­მა, არც კი შე­იმ­­ნევ, ზურგს აქ­ცევ ალ­ბათ და შენს შვი­ლებ­თან, შენს პა­ტა­რებ­თან სი­ცილ-ხარ­ხა­რით იკ­ოტ­რი­­ლებ მწვა­ნე მდე­ლო­ზე. აი, ეს არ­ის მდგო­მა­რე­­ბა, სევ­და რომ ჰქვია!”

1999

© “არილი”

ტომ სტოპარდი – პრაგ­მა­ტუ­ლი თე­ატ­რი

 

tom-stoppard-1207-lead-xlarge

განვაგრძოთ კითხვა