ხორ­ხე ლუ­ის ბორ­ხე­სი – უოლტ უიტ­მე­ნი

whitman-main

განვაგრძოთ კითხვა

რომენ როლანი (უოლტ უიტმენის შესახებ) – “ფარული სული”

Romain_Rolland 4343

განვაგრძოთ კითხვა

კნუტ ჰამ­სუ­ნი (უოლტ უიტმენის შესახებ)

­­­­­­­­­ განვაგრძოთ კითხვა

ლია სტურუა – გადაარჩინეთ ჩვენი სულები და სხვ. ლექსები

განვაგრძოთ კითხვა

ადოლფო ბიოი კასარესი – სასწაულები არ მეორდე­ბა

bioy casares

განვაგრძოთ კითხვა

კალვო სერალესი – საგნების დანახვა თვალების გარეშეც შეიძლება

 

განვაგრძოთ კითხვა

სე­მუ­ელ ბე­კე­ტი – ნაცა­რი

NPG x31097; Samuel Beckett by Hugo Jehle

განვაგრძოთ კითხვა

გრა­ცია დე­ლე­და – ღმერ­თი და ეშ­მა­კი

grazia-deledda

განვაგრძოთ კითხვა

გრა­ცია დე­ლე­და

გრა­ცია დე­ლე­და, რო­მელ­საც ხში­რად მი­­კუთ­­ნე­ბენ ვე­რის­ტი მწერ­ლე­ბის უმც­როს თაობ­ას, 1871 წელს და­­ბა­და სარ­დი­ნი­ის ქა­ლაქ ნუ­­რო­ში, საკ­მა­ოდ შეძ­ლე­ბულ ოჯ­ახ­ში. მისი სამ­წერ­ლო დე­ბი­­ტი 17 წლის ას­აკ­ში შედ­გა, რო­დე­საც მან ერთ მო­დურ ჟურ­ნალ­ში გამ­­აქ­ვეყ­ნა თა­ვი­სი მოთხ­რო­ბე­ბი. კულ­ტუ­რუ­ლად ჩა­კე­ტი­ლი და ეკ­­ნო­მი­კუ­რად ჩამორ­ჩე­ნი­ლი კუნ­ძუ­ლის გა­რე­მო ბევრს ვე­რა­ფერს შეს­თა­ვა­ზებ­და ახ­ალ­გაზ­­და ქალს, ამ­­ტომ თვით­ნას­წავ­ლი დე­ლე­დას საწყი­სი გა­ნათ­ლე­ბა ერ­თობ შეზ­ღუ­დუ­ლი და ზე­დაპი­რუ­ლი იყო. და მა­ინც, მწე­რალ­მა მო­ნა­ხა თა­ვის თავ­ში ძა­ლე­ბი, ბრმად კი არ შეს­ძულე­ბო­და სამ­შობ­ლოს შეზ­ღუ­დუ­ლო­ბა, არ­­მედ შე­მოქ­მე­დე­ბი­თად და ნა­ყო­ფი­­რად გამოეყ­­ნე­ბი­ნა ეს თა­ვი­სი გა­მოც­დი­ლე­ბა. იგი წერ­და: “სარ­დი­ნია დუ­მი­ლი­სა და ვნების მი­წაა. უნ­და ჩას­­­დე მას, რომ შე­იყ­ვა­რო”.

1892 წელს გა­მო­ვი­და მი­სი პირ­ვე­ლი რო­მა­ნი “სარ­დი­ნი­ის ყვა­ვი­ლი”. ეს მან­ძო­ნისა და ვალ­ტერ სკო­ტის შე­ზა­ვე­ბა იყო ჯო­ვა­ნი ვერ­გა­სა და ლუ­­ჯი კა­პუ­­ნას სა­­კეთესო გა­მოც­დი­ლე­ბას­თან. 1892 წელს გა­მო­სულ­მა მე­­რე ნა­წარ­მო­ებ­მა “ბო­რო­ტე­ბის გზე­ბი”, რო­მელ­შიც და­ზუს­­და მი­სი სამ­წერ­ლო სტი­ლი და ძი­რი­თა­დი მი­მარ­თუ­ლე­ბე­ბი, ლუ­­ჯი კა­პუ­­ნას და­დე­ბი­თი რე­ცენ­ზია და­იმ­სა­ხუ­რა.

მწერ­ლის მხატ­­რუ­ლი სიმ­წი­ფე ახ­­ლი ძა­ლით გა­მომ­­ღავ­­და 1895 წელს რო­მან­ში “პატ­­­სა­ნი სუ­ლე­ბი”. აქ მო­ცე­მუ­ლია პატ­რი­არ­ქა­ლუ­რი ოჯ­­ხის ის­ტო­რია. პერ­სო­ნაჟე­ბი, რომ­ლე­ბიც უარს ამ­ბო­ბენ სა­­კუ­ნო ტრა­დი­ცი­ებ­ზე, სას­ტი­კად მარ­ცხ­დე­ბი­ან სინ­ამ­­ვი­ლეს­თან ბრძო­ლა­ში. მი­­ხე­და­ვად აშ­კა­რა სამ­წერ­ლო და­ოს­ტა­ტე­ბი­სა, რო­მანის ში­ნა­არ­სი ჯერ კი­დევ მთლი­­ნად სარ­დი­ნი­­ლი ყო­ფი­თაა გან­პი­რო­ბე­ბუ­ლი.

1899 წელს ცო­ლად გაჰ­­ვა პალ­მი­რო მა­დე­სა­ნის და რომ­ში გა­და­ვი­და საცხოვ­რებ­ლად. სამშობ­ლო­სა­გან და­შო­რე­ბამ და­დე­ბი­თად იმ­ოქ­მე­და მწე­რალ­ზე, შე­არ­ბი­ლა და ერთ­­ვარი ზღაპ­რუ­ლი იერი შეს­ძი­ნა მის აქ­ამ­დე თვალ­ში­სა­ცემ კუთხუ­რო­ბას. დე­ლე­დას თვალსაზ­რი­სით სარ­დი­ნი­­ლი ხა­სი­­თის ყვე­ლა­ზე ნი­შან­დობ­ლი­ვი თვი­სე­ბა ის არ­ის, რომ ბუ­ნე­ბას­თან ახ­ლო მყოფ ად­­მი­ან­ში ინ­ტუ­­ცია და ინს­ტინ­­ტი ლო­გი­კურ აზ­როვ­ნება­ზე მე­ტა­დაა გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლი. სწო­რედ ამ იდ­­­ზეა აგ­­ბუ­ლი დე­ლე­დას ერთ-ერ­თი ყვე­ლა­ზე ცნო­ბი­ლი რო­მა­ნი “ფერ­­ლი” (1903). აშ­კა­რა ხდე­ბა მო­რა­ლის, რო­გორც ას­­თის, ორ­აზ­როვ­ნე­ბა და არ­­სა­­მე­დო­­ბა: ან­­ნია ატ­ონ­ცუ სარ­დი­ნი­­დან რომს მი­ემ­­ზავრე­ბა და იქ დი­დი ქა­ლა­ქის ეგ­­იზ­­სა და გარ­­­ნი­ლე­ბა­ში ეფ­ლო­ბა. შინ დაბ­რუ­ნე­ბის შემ­დეგ იგი გა­რე­მო­­ბა­თა გა­მო უბ­რუნ­დე­ბა თა­ვის წი­ნან­დელ ზნე­ობ­რივ შე­ხე­დულე­ბებს, რომ­ლე­ბიც ეგ­­იზ­მი­სა და სი­სას­ტი­კის წი­ნა­აღ­­დეგ ვერ შვე­ლი­ან.

დე­ლე­და პა­ტა­რა მოთხ­რო­ბე­ბის კრე­ბუ­ლებ­თან ერ­თად თით­­მის ყო­ველ წელს ახ­ალ რომანს სთა­ვა­ზობ­და მკითხ­ველს. შემ­დე­გი საპ­როგ­რა­მო რო­მა­ნია “ელ­­ას პორ­ტო­ლუ” (1903). ეს მთა­ვა­რი გმი­რის სა­ხე­ლი და გვა­რია, რო­მელ­საც თა­ვი­სი რძა­ლი, ძმის ცოლი შე­უყ­ვარ­დე­ბა. პერ­სო­ნა­ჟის სუ­ლი­­რი ბრძო­ლა სარ­დი­ნი­­ლი მწყემ­სე­ბის ნა­ხევრად წარ­მარ­თულ მენ­ტა­ლო­ბა­სა და კა­თო­ლი­კურ მო­რალს შო­რის მიმ­დი­ნა­რე­ობს. უმ­ანკო მსხვერ­­ლი, მაზ­ლი­სა და რძლის მკვდა­რი შვი­ლი, რომ­ლის საფ­ლავ­თა­ნაც ელ­­­სი შინ­­გან სიმ­­ვი­დეს პო­­ლობს ან­­თე­სა­ვებს რო­მანს იტ­­ლი­­რი დე­კა­დენ­ტიზ­მის ტრად­­ცი­ებ­თან.

სარ­დი­ნია არ კარ­გავს თა­ვის მწვა­ვე რე­­ლურ სა­ხეს, მაგ­რამ, ამ­­ვე დროს, მწერ­ლის მი­ერ გა­მო­გო­ნილ სამ­ყა­როდ იქ­ცე­ვა. ამ სამ­ყა­რო­ში უძ­ვე­ლე­სი ზნე-ჩვე­­ლე­ბე­ბი და შე­ძე­ნი­ლი შე­ხე­დუ­ლე­ბე­ბი თით­­მის უპ­­როვ­ნო ძა­ლე­ბის თვი­სე­ბებს იძ­ენს. ამგვარი ნა­ხევ­რად მი­თი­­რი და ნა­წი­ლობ­რივ სიზ­­რი­სე­­ლი გან­წყო­ბი­თაა გამ­­­ვა­ლული დე­ლე­დას ალ­ბათ ყვე­ლა­ზე მნიშ­­ნე­ლო­ვა­ნი ნა­წარ­მო­­ბი “ლერ­წა­მი ქარ­ში” (1913).

სი­ცოცხ­ლის ბო­ლოს მწერ­ლის შე­მოქ­მე­დე­ბა­ში კი­დევ უფ­რო იჩ­ენს თავს იტ­­ლი­­რი დეკ­­დენ­ტიზ­მის გა­რეგ­ნუ­ლი თვი­სე­ბე­ბი: რო­მა­ნე­ბი უფ­რო მოკ­ლე ხდე­ბა და მოქ­მედ პირ­თა რიცხ­ვი ორ-სამ პერ­სო­ნა­ჟამ­დე მცირ­დე­ბა. ას­­ვე ორ ან სამ დღემ­დე მცირ­დება დრო­­თი ინ­ტერ­ვა­ლი, რო­მელ­საც მო­­ცავს ნა­წარ­მო­­ბი. ას­­თი რო­მა­ნე­ბია “მარტო­ხე­ლა კა­ცის სა­­დუმ­ლო” (1921), “ყელ­სა­ბა­მის ცეკ­ვა” (1924). 1936 წელს დე­ლე­დამ მიატო­ვა ავ­ტო­ბი­ოგ­რა­ფი­­ლი ნა­წარ­მო­­ბის “კო­ზი­მას” წე­რა და შექ­­ნა თა­ვი­სი უკა­ნას­­ნე­ლი რო­მა­ნი “მარ­ტო­­ბის ეკ­ლე­სია”.

1926 წელს მი­­ნი­ჭა ნო­ბე­ლის პრე­მია ლიტ­­რა­ტუ­რა­ში, გარ­და­იც­ვა­ლა რომ­ში 1936 წელს, დაკ­­ძა­ლუ­ლია მშობ­ლი­ურ ქა­ლაქ ნუ­­როში. გრა­ცია დე­ლე­დას მი­კუთ­­ნე­ბა ვე­რის­ტე­ბის ან დე­კა­დენ­ტე­ბის მეტ-ნაკ­ლე­ბად მკვეთ­რად გა­ფორ­მე­ბულ ლი­ტე­რა­ტუ­რულ მიმ­დი­ნა­რე­­ბებ­თან, ის­­ვე პი­რო­ბი­თო­ბად შეიძ­ლე­ბა მი­ვიჩ­ნი­ოთ, რო­გორც მის პრო­ზა­ში აღ­წე­რი­ლი სარ­დი­ნი­­ლი რე­­ლო­ბა.

© ”არილი”

უისტან ჰიუ ოდენი – ლექსები

Auden13

 

განვაგრძოთ კითხვა