• პოეზია (თარგმანი)

    და­ი­ნე­ბი

    ­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­1989-91 წლებში მხატვრული თარგმანისა და ლიტერატურულ ურთიერთობათა მთავარ სარედაქციო კოლეგიაში გამოსაცემად მომზადდა ლიტვური ხალხური პოეზიის (დაინები) ანთოლოგია. სამწუხაროდ, მისი გამოცემა ვერ მოხერხდა. გთავაზობთ რამდენიმე ნიმუშს ამ ანთოლოგიი­დან.

    ბნე­ლი ჩა­მოდ­გა მა­მულ­ში

    ბნე­ლი ჩა­მოდ­გა მა­მულ­ში –

    შე­მოგ­ვე­სია თა­თა­რი.

    შე­მოგ­ვე­სია თა­თა­რი –

    ჭრე­ლი მწევ­რე­ბი აუშ­ვეს…

    ჭრე­ლი მწევ­რე­ბი აუშ­ვეს

    უც­ხო ფრი­­ლებს დრო­შა….

    მა­მავ, გა­მო­დი მა­მულ­ში

    მაშ­­რალს მი­ხე­დე ოჯ­ახს.

    მაშ­­რალს მი­ხე­დე ჯა­ლაბს,

    მკლავ­ში აღ­არ აქვთ ძა­ლა.

    აღ­არ­ვი­სა აქვს თა­ვი,

    მინ­­­რად რომ მომ­კან ჭვა­ვი…

    მა­მავ, მი­ხე­დე ჯა­ლაბს!

    სად ხარ, საყ­ვა­რე­ლო?

    გო­გო­ნე­ბი ფოცხით

    შე­სე­ვი­ან მდე­ლოს.

    აგ­­რაა ყვე­ლა –

    სად ხარ, საყ­ვა­რე­ლო?

    ნუ­თუ აღ­არ გინ­და,

    გუ­ლი გა­მი­ხა­რო,

    რომ ჩემს შავ­რას ის­ევ

    შვრია და­­ყა­რო?

    ან­და ძვე­ლე­ბუ­რად

    ას­ვა ცი­ვი წყა­რო?

    სა­ით და­მე­კარ­გე

    ჩე­მო სა­ნუკ­ვა­რო?

    თარ­­­ნა თე­დო ბე­ქიშ­ვილ­მა

    და­­ძი­ნე, ჩე­მო შვი­ლო

    და­­ძი­ნე, ჩე­მო შვი­ლო,

    კუ­დი­­ნი და­დის ში­ნა,

    ჩექ­მე­ბით და ტყა­ვის ბოღ­ჩით –

    კუ­დი­­ნი და­დის ში­ნა.

    მას არ ერ­ჩის, ვი­საც ძი­ნავს,

    ძი­ლის ჯა­დო და­გი­ფა­რავს.

    და­ძი­ნე­ბულს ვერ გი­პოვ­ნის,

    გაღ­ვი­ძე­ბულს მო­გი­პა­რავს.

    ­­­­­­­თარგმნა ზაურ მოლაშხიამ

    © “არილი”

  • ინტერვიუ

    პიტერ აკროიდი

    “პო­­ზი­­დან პრო­ზა­ზე გა­დავ­­ტი, რო­გორც კა­ლია…”

    პი­ტერ აკ­რო­­დი – სა­ხელ­გან­­­მუ­ლი ინგ­ლი­სე­ლი მწე­რა­ლი, ავ­ტო­რი წიგ­ნე­ბი­სა, “გო­ლე­მი ლა­იმ­ჰა­­სი­დან” (“ელ­­ზა­ბეტ კრის პრო­ცე­სი”), “ოს­კარ უაილ­დის დღი­­რე­ბი”, “დოქ­ტორ დის სახ­ლი”; გა­მო­ცე­მუ­ლი აქვს დი­კენ­სის, ტო­მას სტერნზ ელ­­­ტის, ეზ­რა პა­უნ­დის და სხვა­თა ბი­ოგ­რა­ფი­­ბი. ცხოვ­რობს ლონ­დონ­ში.

    თარგმნა ნიკა ჯანიკაშვილმა

    – თქვე­ნი წიგ­ნე­ბის ერთ-ერ­თი უმ­თავ­რე­სი გმი­რი ლონ­დო­ნია. რას ნიშ­ნავს თქვენ­­ვის ეს ქა­ლა­ქი?

    – მე აქ და­ვი­ბა­დე და ჩე­მი პირ­ვე­ლი წიგ­ნე­ბიც ლონ­დონ­ში გა­მო­ვი­და. შე­იძ­ლე­ბა ითქ­ვას, ლონ­დო­ნი ჩე­მი წარ­მო­სახ­ვის აკ­ვი­­ტე­ბუ­ლი პე­­ზა­ჟია. რო­ცა მის ის­ტო­რი­­ში ვერ­­ვე­ვი, სა­კუ­თარ თავ­საც უკ­ეთ ამ­­ვიც­ნობ ხოლ­მე.

    – თქვე­ნი აზ­რი ის­ეთ ცნე­ბა­ზე, რო­გო­რიც “ის­ტო­რიაა”?

    – ის­ტო­რია ესაა მოთხ­რო­ბა, რომ­ლის დახ­მა­რე­ბი­თაც აწმ­ყოს აღვ­წერ. ვცდი­ლობ გა­ვი­გო და ავხ­­ნა აწმ­ყო. ჩემს ბევრ წიგ­­ში მოქ­მე­დე­ბა ერთ­­რო­­ლად ორ დრო­ით პლას­­ში ვი­თარ­დე­ბა. ის­ტო­რი­­ლი კონ­ტექ­­ტი უბ­რა­ლოდ გვეხ­მა­რე­ბა გა­ვი­გოთ ის, რაც ახ­ლა ხდე­ბა. სა­ერ­თოდ, ვერ ვხე­დავ გან­სა­კუთ­რე­ბულ სხვა­­ბას წარ­სულ­სა და აწმ­ყოს შო­რი­საც.

    – რო­გო­რია თქვე­ნი პერ­სო­ნა­ლუ­რი “გან­­და” წარ­სუ­ლი­სა აწმ­ყო­ში?

    – ეს, შე­იძ­ლე­ბა ითქ­ვას, ჩე­მი წიგ­ნე­ბია. რო­ცა ის­ტო­რი­­ში ვი­ქე­ქე­ბი, მის გა­თა­მა­შე­ბას ვახ­დენ ხოლ­მე. მის ენ­­ზე ვიწყებ ლა­პა­რაკს. ვცდი­ლობ შე­ვიგ­­­ნო ის, რა­საც იმ ეპ­­ქის ად­­მი­­ნე­ბი გრძნობ­­ნენ და ა.შ. რას გა­ნიც­დი­და ოს­კარ უაილ­დი, რო­ცა პა­რიზ­ში ცხოვ­რობ­და, ან დოქ­ტო­რი დი. უც­ხო ტყავ­ში მოქ­ცე­ვით, წარ­სულს უკ­ეთ აღ­იქ­ვამ, ვიდ­რე უბ­რა­ლოდ მი­სი აღ­წე­რი­სას.

    – თქვე­ნი პრი­­რი­ტე­ტე­ბი წარ­სულ­ში? გიყ­ვართ თუ არა გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლად რო­მე­ლი­მე ეპ­­ქა?

    – არა. საყ­ვა­რე­ლი ეპ­­ქე­ბი ჩემ­­ვის არ არ­სე­ბობს. მე ვწერ­დი ბლე­იკ­ზე, მილ­ტონ­ზე, დი­კენ­­ზე, უაილდ­ზე და ტ.ს.ელ­­ოტ­ზე. ასე რომ, თა­ვა­დაც ხე­დავთ, რამ­დენ ეპ­­ქა­სა ვარ მო­დე­ბუ­ლი. არც ერთს არ ვა­ნი­ჭებ უპ­­რა­ტე­სო­ბას – მე პრო­ცე­სი მა­ინ­ტე­რე­სებს, დრო­თა კავ­ში­რი და არა მი­სი ცალ­კე­­ლი ფრაგ­მენ­ტე­ბი.

    – რო­გო­რია თქვე­ნი ის­ტო­რია?

    – და­ვი­ბა­დე ლონ­დო­ნის და­სავ­ლეთ­ში კა­თო­ლი­კურ ოჯ­ახ­ში, დავ­დი­­დი კა­თო­ლი­კურ სკო­ლა­ში, და­ვას­რუ­ლე კემ­­რი­ჯი, შემ­დეგ იელი. რის შემ­დე­გაც ვმუ­შა­ობ­დი რე­დაქ­ტო­რად ჟურ­ნალ “The Book Spectator“-ში, შვი­დი წე­ლი. მე­რე რო­მა­ნე­ბის წე­რა და­ვიწყე და დღემ­დე რო­მა­ნე­ბით ვცხოვ­რობ.

    – არ გსურთ ლი­ტე­რა­ტუ­რულ კრი­ტი­კა­ში დაბ­რუ­ნე­ბა?

    – არც არ­ას­­როს მი­მი­ტო­ვე­ბია ეს სა­მუ­შაო – ხში­რად ვწერ ხოლ­მე ლონ­დო­ნის ლი­ტე­რა­ტუ­რუ­ლი გა­მო­ცე­მე­ბი­სათ­ვის, ასე რომ, თქვენს წი­ნა­შე, ჯერ კი­დევ ლი­ტე­რა­ტუ­რუ­ლი ჟურ­ნა­ლის­ტია.

    – თქვე­ნი საყ­ვა­რე­ლი წიგ­ნე­ბი?

    – არც ერ­თი. და­წე­რის შემ­დეგ, უბ­რა­ლოდ, ვი­ვიწყებ წიგ­ნებს და მორ­ჩა. თუ­კი წარ­მა­ტე­ბა­ზე ვი­სა­უბ­რებთ – დი­დე­ბა “ოს­კარ უაილ­დის დღი­ურ­მა” და ელ­­­ტის ბი­ოგ­რა­ფი­ამ მო­მი­ტა­ნა.

    – რო­გორ მო­­ხერ­ხეთ და­გე­წე­რათ ელ­­­ტის ბი­ოგ­რა­ფია ისე, რომ პო­­ტის არც ერ­თი ცი­ტა­ტა არ გა­მო­გი­ყე­ნე­ბი­ათ? მემ­­ვიდ­რე­ებ­მა, რო­გორც ვი­ცი, აგ­იკ­­ძა­ლეს ცი­ტა­ცია?

    – ამ­­ში არ­­ფე­რია გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი. გარ­­მუ­ნებთ. ცუ­დია, რომ წე­რი­ლე­ბის ცი­ტი­რე­ბა არ შე­მეძ­ლო, მაგ­რამ… ბი­ოგ­რა­ფია მე შე­მიკ­ვე­თეს და სა­მუ­შა­ოს დაწყე­ბამ­დე არც ვი­ცო­დი, რა სირ­თუ­ლე­ებს შე­ვე­ჯა­ხე­ბო­დი. რო­ცა აკრ­ძალ­ვის შე­სა­ხებ გა­ვი­გე, ვი­ფიქ­რე უარს ვიტყ­ვი-მეთ­ქი შეკ­ვე­თა­ზე. შემ­დეგ კი პი­რი­ქით, ამ აკრ­ძალ­ვამ ჩემს სა­სი­კე­თოდ იმ­ოქ­მე­და. რად­გან ცი­ტი­რე­ბა შე­უძ­ლე­ბე­ლი იყო, ელ­­­ტის იმ­­ტი­რე­ბა და­ვიწყე – ალ­ბათ, ქვეც­ნო­ბი­­რად, მაგ­რამ მა­ინც მის სტილ­ში ვწერ­დი (მის პრო­ზა­სა და წე­რი­ლებს ვგუ­ლის­­მობ). სწო­რედ ეს ხერ­ხი იქ­ცა ჩემს მე­თო­დად, რო­ცა სხვა თე­მებ­ზე მუ­შა­­ბას შე­ვუ­დე­ქი.

    – არ­ის თუ არა ბი­ოგ­რა­ფი­­ში ელ­­­ტის შე­მოქ­მე­დე­ბის ლი­ტე­რა­ტუ­რუ­ლი კრი­ტი­კა?

    – ინგ­ლი­სურ ლი­ტე­რა­ტუ­რას კემ­­რიჯ­ში ვსწავ­ლობ­დი. ამ­­ტო­მაც კლა­სი­კო­სე­ბის შე­სა­ხებ ჩე­მი აზ­რი გა­მაჩ­­და, მაგ­რამ საქ­მე ამ­­ში არ გახ­ლავთ, არ­­მედ იმ­­ში, რომ ეს არც მთლად კრი­ტი­კა გახ­­დათ; უბ­რა­ლოდ ვცდი­ლობ­დი, პრო­პორ­ცი­­ლად მო­მერ­გო ერთ­მა­ნე­თის­­ვის ცხოვ­რე­ბა და ლი­ტე­რა­ტუ­რა ისე, რომ მათ ერთ­მა­ნე­თი გა­ნე­მარ­ტათ.

    – რო­გორ უყ­­რებთ ელ­­­ტი­სა და ოდ­­ნის შე­მოქ­მე­დე­ბას?

    – ელ­­­ტი პო­პუ­ლა­რუ­ლი ფი­გუ­რაა ინგ­ლი­სურ კრი­ტი­კა­ში, მას­ზე დღემ­დე წე­რენ წიგ­ნებს. ოდ­ენს, ალ­ბათ, ყვე­ლა­ზე მეტს კითხუ­ლო­ბენ სხვა პო­­ტებ­თან შე­და­რე­ბით, მი­სი ხმა, რა უც­ნა­­რიც არ უნ­და იყ­ოს, დღემ­დე “ჟღერს”. მაგ­რამ არ­­ნა­ირ, გან­სა­კუთ­რე­ბულ, გრძნო­ბე­ბით ამ ავ­ტო­რე­ბის მი­მართ არა ვარ გამ­­­ვა­ლუ­ლი.

    – ვი­სი ბი­ოგ­რა­ფი­ის და­წე­რას აპ­­რებთ ამ­ჯე­რად?

    – არა, მე მგო­ნი არ­­ვი­სი… თუმ­ცა მო­­ცათ… ჰო, მარ­­ლა, შექ­­პი­რის ბი­ოგ­რა­ფია შე­მიკ­ვე­თეს! ასე რომ, ხუ­თი წლის შემ­დეგ… თუმ­ცა, მე მგო­ნი, ეს ჩე­მი უკ­­ნას­­ნე­ლი ბი­ოგ­რა­ფია იქ­ნე­ბა.

    – გვითხა­რით რამ­დე­ნი­მე სიტყ­ვა “ლონ­დო­ნის ბი­ოგ­რა­ფი­ის” შე­სა­ხებ.

    – ეს ქა­ლა­ქის ის­ტო­რიაა. მაგ­რამ არ­ატ­რა­დი­ცი­­ლი ფორ­მი­თაა და­წე­რი­ლი – იგი არაა სწორ­ხა­ზო­ვა­ნი თხრო­ბა მოვ­ლე­ნე­ბის შე­სა­ხებ. გა­დავ­წყ­ვი­ტე ლონ­დო­ნის ის­ტო­რია თე­მა­ტუ­რად და­მე­წე­რა – სურ­ნე­ლის, ბგე­რე­ბის, სუქ­სუ­­ლო­ბის, არ­ქი­ტექ­ტუ­რის, ქა­ლე­ბი­სა და ბავ­­ვე­ბის ის­ტო­რია.

    – რო­გორ აფ­­სებთ თქვე­ნი თა­­ბის ინგ­ლი­სუ­რე­ნო­ვა­ნი მწერ­ლე­ბის შე­მოქ­მე­დე­ბას: ბარ­­სი, კო­­ძი, მა­კი­­­ნი? არ­ის თუ არა თქვენს შო­რის რა­­მე სა­ერ­თო, რო­გორ ფიქ­რობთ?

    – არა, ჩვენს შო­რის არ­­ფე­რია სა­ერ­თო, თა­ნაც მათ­ზე ცო­ტა­თი უფ­რო­სიც კი ვარ. ერ­თა­დერ­თი კავ­ში­რი ისაა, რომ ჩე­მი რო­მა­ნე­ბის შემ­დეგ ბევ­­მა გა­და­­ღო ის­ტო­რი­­ლი თხრო­ბის ჩე­მე­­ლი მა­ნე­რა. ანუ მხატ­­რუ­ლი პრო­ზის ელ­­მენ­ტე­ბი შეჰ­ქონ­დათ ის­ტო­რი­ულ კონ­ტექ­­­ში. ასე ვთქვათ, ფიქშნს დო­კუ­მენ­ტებ­ზე გა­და­­წერ­­ნენ ხოლ­მე. ასე რომ, კავ­ში­რი მათ უფ­რო აქვთ ჩემ­თან, ვიდ­რე მე.

    – თქვენ დიდ დროს ატ­­რებ­დით ბიბ­ლი­­თე­კებ­ში მა­სა­ლე­ბის შეგ­რო­ვე­ბი­სას?

    – ად­რე ძა­ლი­ან ბევრ დროს ვხარ­ჯავ­დი, ყვე­ლა­ფერს ვკითხუ­ლობ­დი, რაც ჩემს თე­მას შე­­ხე­ბო­და – ას­­­ლო­ბით წიგნს. ყვე­ლა­ფერს, რა­საც ვნა­ხავ­დი. ამ­­ცა­ნა იმ­­ში მდგო­მა­რე­ობ­და, რომ მთე­ლი ეს მა­სა­ლა თავ­ში გა­და­მე­ხარ­შა და მის­გან ჩე­მი მე­­რე ნა­ტუ­რა შე­მექ­­ნა, რა­თა ინს­ტინ­­ტუ­რად მე­წე­რა. ახ­ლა მა­სა­ლებს ჩემ­­ვის ას­ის­ტენ­ტე­ბი აგ­რო­ვე­ბენ.

    – სარ­გებ­ლობთ თუ არა ინ­ტერ­ნე­ტით? ხე­ლით წერთ თუ კომ­პი­­ტერ­ზე ბეჭ­დავთ?

    – ინ­ტერ­ნე­ტით არ ვსარ­გებ­ლობ და ხე­ლით ვწერ: ეს ჩემს ნა­წერს სუნ­­­ვას ან­­ჭებს, რა­ღაც ელ­ექ­­რო­­ბით მუხ­ტავს.

    – წერ­დით თუ არა ოდ­ეს­მე ლექ­სებს?

    – ახ­ალ­გაზ­­დო­ბა­ში გა­მო­ვე­ცი რამ­დე­ნი­მე პო­­ტუ­რი კრე­ბუ­ლი. მა­შინ ძა­ლი­ან მინ­დო­და პო­­ტი ვყო­ფი­ლი­ყა­ვი. აღფ­­თო­ვა­ნე­ბით ვკითხუ­ლობ­დი ჯონ ეშ­ბე­რის და ვბა­ძავ­დი კი­დეც მას. კი­დევ ო’ჰა­რა მომ­წონ­და. შემ­დეგ კი რო­ცა პო­­ზია მომ­ბეზ­­და, პრო­ზა­ზე გა­დავ­­ტი, რო­გორც კა­ლია. ახ­ლაც იქა ვარ.

    © ”არილი”

  • ინტერვიუ

    რევაზ ინანიშვილი

    ­­­­­­­ვსაუბრობთ მხოლოდ ლიტერატურა­ზე

    ”ესაუბრა” ნუგზარ შატაიძე


    რე­ვაზ ინ­­ნიშ­ვი­ლი წამ­და­­წუმ მა­მუ­ნა­თებ­და “ბა­ტონ რე­ზოს” ნუ მე­ძა­ხიო. აბა, რა და­გი­ძა­ხო-მეთ­ქი?! უბ­რა­ლოდ – რე­ზოო. რამ­დენ­ჯერ­მე ვცა­დე, მარ­­ლაც ასე მი­მე­მარ­თა, მაგ­რამ არ გა­მო­მი­ვი­და. ბო­ლოს იმ­­ნაც ჩა­იქ­ნია ხე­ლი.

    კი­ნოს­ტუ­დი­­ში ერ­თად ვმსა­ხუ­რობ­დით. ხელ­ფა­სის დღეს წა­მო­ვი­დო­დით დი­დუ­ბე­ში – გა­მო­ფე­ნის გად­მოს­­­რივ ერ­თი უხ­­­რო სა­სა­უზ­მე იყო, იმ სა­სა­უზ­მე­ში შე­ვაწ­ვე­ვი­ნებ­დით ორ მწვადს, ავ­­ღებ­დით ცო­ტა ყველს, მწვა­ნილს, ორ ბოთლ “კა­ხეთს”, დავ­­გე­ბო­დით მარ­მა­რი­ლოს­ქუ­დი­ან მა­ღალ მა­გი­დას­თან და თან ვსვამ­დით, თან ვსა­უბ­რობ­დით. სწო­რედ იქ მოგ­ვი­ვი­და აზ­რად, წავ­სუ­ლი­ყა­ვით ვაშ­ლო­ვა­ნის ნაკ­­ძალ­ში, მაგ­რამ ოც­ნე­ბა აუხ­დე­ნე­ლი დაგ­ვირ­ჩა.

    გუ­ლი მწყდე­ბა, რომ მა­შინ­დელ ჩვენს სა­უბ­რებს არ ვი­წერ­დი.

    მახ­სოვს, ვლა­პა­რა­კობ­დით სო­ფელ­ზე – ვე­ნახ­ზე, წის­­ვილ­ზე, სა­ქო­ნელ­ზე… ძა­ლი­ან ხში­რად ვი­გო­ნებ­დით გა­ზაფხუ­ლის თვა­ლუწ­­დე­ნელ, გაშ­ლილ მინ­­­რებს. შო­რი­დან ვინ­მეს ყუ­რი რომ ეგ­დო, თოხს გა­მოქ­ცე­­ლი გა­ქა­ლა­ქე­ლე­ბუ­ლი სოფ­ლე­ლე­ბი ვე­გო­ნე­ბო­დით.

    ლი­ტე­რა­ტუ­რა­ზე სა­­ბარს გა­ვურ­ბო­დით, არც გა­მოგ­­დი­­და.

    ახ­ლა, რო­ცა რე­ვაზ ინ­­ნიშ­ვი­ლი აღ­არ არ­ის და მე მის “სა­მა­გი­დო რვე­­ლებს” ვკითხუ­ლობ, სურ­ვი­ლი მიჩ­­დე­ბა ეს და­ნაკ­ლი­სი რა­მე­ნა­­რად ავ­­ნაზ­ღა­­რო. ამ, ცო­ტა არ იყ­ოს, ხე­ლოვ­ნურ “ინ­ტერ­ვი­­საც” ამ­­ტომ გთა­ვა­ზობთ.

    – ბა­ტო­ნო რე­ზო, რას იტყ­ვით, მა­ინც რა­ტომ უჩნ­დე­ბა ად­­მი­ანს წე­რის სურ­ვი­ლი?

    – ახ­ალ­გაზ­­დო­ბის უდ­­დე­სი ნა­წი­ლი ხე­ლოვ­ნე­ბა­ში მო­დის ჟან­­თა ფორ­მებ­ში გათ­ვით­­ნო­ბი­­რე­ბუ­ლი და ამ ფორ­მე­ბით ნა­ბიძ­გე­ბი, რომ ის­­ნიც შეს­­ლე­ბენ ამგ­ვარ რა­მე­­ბის კე­თე­ბას. მათ ჯერ სათ­­მე­ლი კი არ აწ­­ხებთ, ყო­ფი­დან ამ­­მა­ვა­ლი რა­­მე მოძღ­­რე­ბა კი არ აწ­­ხებთ, აწ­­ხებთ მხო­ლოდ სხვა­თა მი­ერ უკ­ვე შექ­­ნი­ლი ფორ­მა და ეს წუ­ხი­ლი აძ­ებ­ნი­ნებს სათ­­მელს. ამ­­ტო­მა­ცაა ფორ­მა­თა ეს­­დე­ნი მოზ­­ვა­ვე­ბუ­ლო­ბა და სათ­­მე­ლის სიმ­წი­რე…

    ვი­ღაც კა­ცი ეუბ­ნე­ბო­და ვი­ღაც კაცს: – გა­სა­­ცარ მოთხ­რო­ბებს წერს ჩე­მი გო­გო­ნა. ჯერ თორ­მე­ტი წლი­საა და, თუ არ სჯობს მი­სი ნა­წე­რე­ბი “ცის­კარ­ში” რომ იბ­ეჭ­დე­ბა, იმ მოთხ­რო­ბებს, არ­აფ­რით ჩა­მორ­ჩე­ბა, ძმაო.

    ცივ­მა ჟრუ­ან­ტელ­მა და­მი­­რა სხე­ულ­ში, – თვალ­წინ და­მიდ­გა, რო­გორ დგას გა­უთხოვ­რად დარ­ჩე­ნი­ლი, ყბე­ბა­ბუ­სუ­სე­ბუ­ლი ქა­ლი თვა­ლებ­გა­დაწყა­ლე­ბულ რე­დაქ­ტორ­თან და რო­გორ და­­ძებს ის რე­დაქ­ტო­რი სიტყ­ვებს მა­გი­და­ზე…

    მე გეტყ­ვით, რა­ტომ ვწუხ­ვარ, ბავ­­ვებს ხე­ლოვ­ნე­ბი­სა­კენ რომ უბ­იძ­გე­ბენ მშობ­ლე­ბი ე.ი. უნ­დათ გა­ზარ­დონ მხატ­­რე­ბად, მუ­სი­კო­სე­ბად, მწერ­ლე­ბად. თუ ის­­ნი კარ­გი ხე­ლო­ვან­ნი არ გა­მოვ­ლენ, სა­ცო­და­ვე­ბი იქ­ნე­ბი­ან სხვე­ბის თვალ­ში, თუ კარ­გე­ბი – მა­შინ ტან­ჯულ­ნი ცხოვ­რე­ბა­ში.

    აი, ბეთ­ჰო­ვე­ნი: “ჩე­მი ტან­­ვი­სა­გან ვქმნი სხვა­თა სი­ხა­რულს”.

    ად­რე, ახ­ალ­გაზ­­დო­ბა­ში ძა­ლი­ან მშვე­ლოდ­ნენ წიგ­ნე­ბი. წა­ვი­კითხავ­დი კარგ რა­მეს და მეც გა­მიჩ­­დე­ბო­და იმგ­ვა­რი წე­რის სურ­ვი­ლი. ახ­ლა, სი­ბე­რის კა­რიბ­ჭეს­თან, თით­ქოს­და მრა­ვალ­ჯერ მსმე­ნია ყო­ველ მათ­გან­ში ნა­­ბა­რი და მოწყე­ნა მიპყ­რობს. მირ­ჩევ­ნია, ქუ­ჩა­ში გა­ვი­დე და, უბ­რა­ლოდ, ფოთ­ლე­ბის ციმ­ციმს ვუ­ყუ­რო. ის­­ნი უფ­რო მეტს მე­უბ­ნე­ბი­ან, ვიდ­რე წიგ­ნე­ბი.

    – “სამ­ყა­როს პო­­ტუ­რი აღქ­მა” – რა არ­ის ეს, ად­­მი­­ნის თვი­სე­ბა თუ გა­მორ­ჩე­ულ­თა ხვედ­რი? ამგ­ვა­რი აღქ­მა ხელს ხომ არ გვიშ­ლის ცხოვ­რე­ბი­სე­­ლი წარ­მა­ტე­ბის მიღ­წე­ვა­ში?

    – “სამ­ყა­როს პო­­ტუ­რი აღქ­მა” წყა­როა ტკი­ვი­ლე­ბი­სა. სხვა­ზე რომ არ­­ფე­რი ითქ­ვას, მშვე­ნი­­რე­ბა ხომ თვი­თონ შე­­ცავს ტკი­ვილს. მაგ­რამ იგ­­ვე აღქ­მა წყა­როა სიმ­­კი­ცი­საც. ესაა სწო­რედ ის, რა­იც მშვე­ლის, რომ არ გავ­ბო­როტ­დე. მა­მა­და­ვი­თის თავ­ზე ხე­­ბის კენ­წე­რო­ზე წა­მო­დე­ბულ ნისლს შე­უძ­ლია ბევ­რი რამ მა­პა­ტი­­ბი­ნოს ბევ­რის­­ვის.

    ლი­რი­კის, ლი­რიზ­მის წი­ნა­აღ­­დეგ გა­ლაშ­­რე­ბა, გა­ლაშ­­რე­ბაა პი­როვ­ნე­ბის, პი­როვ­ნუ­ლის წი­ნა­აღ­­დეგ. ამ სა­ხის ბრძო­ლა ხელს აძ­ლევს ად­­მი­ან­თა თა­ვი­ანთ ნე­ბა­ზე მარ­­ვის მსურ­ველთ, ამ მარ­­ვის სა­და­ვე­თა მპყრო­ბე­ლებს. რაც უფ­რო მოს­წყ­დე­ბი, და­შორ­დე­ბი შენს თავს და ორ­­ვე ხე­ლით ჩა­ებ­მე­ბი მპყრო­ბელ­თა მი­ერ გა­ჩა­ღე­ბულ ფერ­ხულ­ში, მით უკ­­თე­სია მპყრო­ბე­ლო­ბი­სათ­ვის.

    ჩვენ უკ­ვე ნაკ­ლე­ბად გვჯე­რა სი­ლა­მა­ზის ძა­ლი­სა. ეს იმ­­ტომ, რომ ვერ ვას­­რებთ, ჩავ­­­დეთ ნამ­­ვილ სი­ლა­მა­ზეს, ძა­ლი­ან “და­კა­ვე­ბუ­ლე­ბი ვართ” რა­ღაც უფ­რო მნიშ­­ნე­ლო­ვა­ნე­ბით.

    – წე­ღან ბრძა­ნეთ, კარ­გი მწე­რა­ლი ცხოვ­რე­ბა­ში ტან­ჯუ­ლიაო. თქვენ ხომ არ­­ერ­თი შე­დევ­რის ავ­ტო­რი ბრძან­დე­ბით, ნუ­თუ ეს არ არ­ის ბედ­ნი­­რე­ბა?!

    – ბედ­ნი­­რი მწე­რა­ლი… ცოცხა­ლი ბედ­ნი­­რი მწე­რა­ლი უკ­ვე სა­ცო­და­­ბაა. იგი უკ­ვე მოწყ­ვე­ტი­ლია მთა­ვარს – ჭეშ­მა­რი­ტე­ბის ტან­­ვით მა­ძი­­ბელ სულს, იგი უკ­ვე აღ­არ გა­ნიც­დის სხვა­თა მოთ­­მა-გო­დე­ბას, აღ­არ გა­ნიც­დის მათ მარ­ტო­­ბას.

    * * *

    ზოგ­ჯერ ისე გამ­­­რივ­დე­ბა წუ­ხი­ლის ბუ­რუ­სი, სტრი­ქო­ნებს ვე­ღარ ვხე­დავ…

    ხომ ად­ვი­ლია, – გად­მო­­ღე რვე­­ლი და ჩა­წე­რე, რა­საც ფიქ­რად გა­ივ­ლებ? ად­ვი­ლია, რა თქმა უნ­და, მაგ­რამ ზოგ­ჯერ დად­გე­ბა ხოლ­მე დღე­­ბი, თვე­­ბიც კი, სტრი­ქო­ნი რა არ­ის, სტრი­ქონ­საც კი ვე­ღარ ვი­წერ. ამ­­ოდ ვჯდე­ბი მა­გი­დას­თან ქედ­დახ­რი­ლი, ამ­­ოდ ვაწ­ვა­ლებ კა­ლამს… მა­შინ ქვე­ყა­ნა თით­ქოს გა­ნა­თე­ბუ­ლია ყო­ვე­ლის მხრივ, თით­ქოს და­კარ­გუ­ლი აქვთ ჩრდი­ლე­ბი საგ­ნებს, არ­ის სიმ­­რა­ლე, სიმ­­რა­ლე და არ­­ვინ მო­ითხოვს არ­­ფერს…

    მე­რე, რო­დის-რო­დის, პა­ტა­რა სა­ავ­­რო ღრუ­ბე­ლი­ვით გა­იკ­ვან­ძე­ბა ჩრდი­ლი, ჩა­ფიქ­­დე­ბა ქვე­ყა­ნა, ჩა­ფიქ­­დე­ბი­ან საგ­ნე­ბი, თი­თო­­­ლი ფო­თო­ლი რა­ღაც კონ­­რე­ტუ­ლი სურ­ვი­ლით და­იწყებს თრთოლ­ვას, ერ­თი ამ­­­ღებს ხმას და აყ­­ჟინ­დე­ბი­ან უამ­რავ­ნი. მა­შინ უკ­ვე – მო­ას­წა­რი და ჩა­­წე­რე. სწრა­ფად, სწრა­ფად, რად­გან უკ­ვე იცი, რომ ამ დღე­ებს, ად­რე თუ გვი­ან, ის­ევ მოჰ­­ვე­ბა მშრა­ლი ნა­თე­ლის, მაგ­რამ მუნ­ჯი დღე­­ბის წყე­ბა.

    – ბა­ტო­ნო რე­ზო, ხში­რად გსაყ­ვე­დუ­რობ­­ნენ, რო­მა­ნებს არ წერ­სო. ერ­თი კრი­ტი­კო­სის ნა­აზ­რევს შე­გახ­სე­ნებთ: “გვხიბ­ლავს ის დი­დი სით­ბო, ად­­მი­­ნუ­რი სი­კე­თე, რაც მწე­რალ­მა სტრი­ქო­ნებს გა­­ყო­ლა, მაგ­რამ ზოგ­ჯერ ჩნდე­ბა ფიქ­რი, რომ მან თა­ვის დიდ შე­საძ­ლებ­ლო­ბას თით­ქოს გან­გებ შე­აკ­ვე­ცა ფრთე­ბი – უარ­ყო, რო­გორც წმინ­და ეპ­­კუ­რი, ისე კონ­ცეფ­ცი­­რი პრო­ზა – უარ­ყო გმი­რი – დი­დი ვნე­ბე­ბის, წუ­ხი­ლის, ოც­ნე­ბის ხა­ტი”…

    – ამ­ის და­წე­რი­სას კრი­ტი­კოსს წინ ედო “უფს­­რუ­ლი ქა­ლაქ­ში”. ეს პა­ტა­რა მოთხ­რო­ბაც კი უკ­ონ­ცეფ­ციო ყო­ფი­ლა მის­­ვის. უთ­­ოდ უკ­ონ­ცეფ­ციოა ტა­კუ­ბო­კუს ლექ­სიც: “На песчанном белом берегу островка в Восточном океане я, не стирая влажных глаз, с маленьким играю крабом”.

    პო­­ტე­ბი, მათ შო­რის ჩემ­ნა­­რი პრო­ზა­­კო­სი პო­­ტე­ბიც, ყო­ველ­­ღი­­რად იტ­ან­ჯე­ბი­ან ერ­თი რა­მის შეგ­­­ნე­ბით: წუ­თე­ბად და წა­მე­ბად ათვ­ლილ ჩვენს სა­­კუ­ნე­ში ის­­ნი ვერ მუ­შა­­ბენ სტა­ბი­ლუ­რად, გეგ­მი­­ნად. და­დი­ან, და­ყი­­ლო­ბენ და მხო­ლოდ მა­შინ მი­უს­­დე­ბი­ან სა­მუ­შაო მა­გი­დას, რო­ცა მზა ლექ­სი, ან­და ნო­ვე­ლა ჩა­წე­რას­ღა მო­ითხოვს.

    სულ სხვაა რო­მა­ნის­ტი. რო­მა­ნის­ტი დი­ლით და­ნიშ­ნულ დრო­ზე დგე­ბა, მი­უჯ­დე­ბა მა­გი­დას და შე­უდ­გე­ბა თა­ნა­ზო­მი­ერ მუ­შა­­ბას. ყო­ველ­­ღი­­რი ნორ­მის შეს­რუ­ლე­ბა მას კარგ ხა­სი­ათ­ზე ამ­ყო­ფებს, ეპ­­ქის რიტ­­ში ზის.

    სრუ­ლი­ად გა­მორ­ჩე­­ლი სა­ხე­­ბიც აქვთ ქუ­ჩა­ში რო­მა­ნის­ტებს.

    თავ­­ზას მიბ­ნევს დი­დი მას­­ტა­ბის ნგრე­ვე­ბი, რო­მელ­თა სა­ფუძ­ველ­ზე შემ­დეგ­ში უნ­და აღ­მო­ცენ­დეს ახ­­ლი დი­დი ნა­გე­ბო­ბა­ნი. აქ­­დან მომ­დი­ნა­რე­ობს, ეტ­ყო­ბა, ის მო­რი­დე­ბუ­ლო­ბაც, რო­მანს რომ არ ვე­ჭი­დე­ბი არ­­სო­დეს.

    მწე­რა­ლი უნ­და წა­­გავ­დეს მწირს, რო­მე­ლიც ბრძო­ლის ველ­ზე და­დის და წყლუ­ლებს უხ­ვევს დაჭ­რი­ლებს. ეს მწი­რი, თვი­თონ გა­დამ­ტა­ნი ათ­ას­­ვა­რი ჭირ-ვა­რა­მი­სა, თა­ვი­სი სიმ­­ვი­დით ნუ­გეშს უნ­და უნ­ერ­გავ­დეს სუ­ლაკ­­კი­ვე­ბუ­ლებს, ათ­ბობ­დეს შე­ცი­­ბულთ, აწყ­ნა­რებ­დეს, მი­წის­კენ ეწ­­­დეს აღ­ზე­ვე­ბულთ, აპ­არ­პა­შე­ბულთ.

    მე მა­ინც დავ­წერ. არ ვი­ცი, ვის­­ვის, დი­დე­ბი­სა თუ პა­ტა­რე­ბის­­ვის, მაგ­რამ მა­ინც დავ­წერ ქა­ლა­ქის გა­ნა­პი­რა ხრი­­კებ­ში ტან­­ვით მცხოვ­რებ ხე­ებ­ზე, ად­­მი­ან­თა მი­ერ ჩარ­გულ და მუდ­მი­ვი ტან­­ვის­­ვის გან­წი­რულ ხე­ებ­ზე, ზედ შე­მომ­­­დარ ჩი­ტებ­ზე, ნა­ად­რე­ვად დაც­ვე­ნილ მათ დახ­რუ­კულ ფოთ­ლებ­ზე, წყრო­მით და­მა­ვალ დიდ ჭი­ან­­ვე­ლებ­ზე.

    © “არილი”

  • ესე (თარგმანი)

    იურ­ა­ტე სპრინ­დი­ტე


    ­­­­­­­მონატრებული უბრალოე­ბა

    თარგმნა თამარ აბრამიშვილმა

    პრო­ზა­­ლი ნა­წარ­მო­­ბე­ბი, რომ­ლე­ბიც 96-98 წ.წ.-შია შექ­­ნი­ლი და რო­მელ­ზე­დაც აქ ვი­ლა­პა­რა­კებთ, ყვე­ლა­ზე უკ­ეთ ას­­ხავს ტენ­დენ­ცი­ას ლექ­სი­კის შერ­ჩე­ვის სტრა­ტე­გი­ის შეც­­ლის­კენ, ჟან­­თა გა­დაჯ­გუ­ფე­ბი­სა და სხვა­დას­­ვა სტი­ლის ნო­ვა­ტო­რუ­ლი სიმ­ბი­­ზის­კენ. სე­რი­­ზუ­ლი და ჩა­ფიქ­რე­ბუ­ლი ლიტ­ვუ­რი პრო­ზა გა­მო­ცოცხ­­და, გახ­და უფ­რო მხი­­რუ­ლი, გა­თა­ვი­სუფ­­და და შე­ფე­რად­და წარ­მო­სახ­ვა, თა­ვი იჩ­­ნა იუმ­ორ­მა და იდ­­მა­ლე­ბამ.

    სწო­რედ ას­ეთ ფონ­ზე გა­მოჩ­­და სხვაგ­ვა­რი შე­მოქ­მე­დე­ბა. პირ­ველ ყოვ­ლი­სა, ის­ევ ძვე­ლე­ბუ­რად მიმ­ზიდ­ვე­ლია დღი­­რის ჟან­რი; კვლა­ვინ­დე­ბუ­რად ლა­კო­ნუ­რი და აფ­­რის­ტუ­ლია ბი­ტე ვი­ლი­მა­­ტეს ნო­ვე­ლის­ტი­კა (“გზას აც­დე­ნი­ლი მა­ტა­რე­ბე­ლი”). მის ორ-სამ­­ვერ­დი­ან ნო­ვე­ლებ­ში, სა­დაც ერთ­მა­ნეთს ერთ­ვის დე­ტექ­ტი­ვი და ოჯ­­ხუ­რი დრა­მა, სენ­ტი­მენ­ტე­ბი და სარ­კაზ­მი, დას­მუ­ლია სა­ზო­გა­დო­­ბის მდგო­მა­რე­­ბის დი­აგ­ნო­ზი. წიგ­ნი ნა­ძა­ლა­დევ სიკ­­დილ­ზეა, რო­მელ­მაც პოს­­საბ­ჭო­თა არ­­ულ-და­რე­­ლო­ბი­სა და ორ­ომ­­რი­­ლის დროს ბავ­­ვე­ბი და მო­ხუ­ცე­ბი იმს­­ვერ­­ლა. უს­ახ­­კა­რო, გა­ყი­ნუ­ლი ბი­ჭის კუჭ­ში გაკ­ვე­თის დროს მხო­ლოდ მა­ჟა­ლოს პო­­ლო­ბენ. გა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბუ­ლი პა­ტი­მა­რი მო­ნა­ზონ ქალს იმ­­ტომ კლავს, რომ მას ხელთ არა აქვს საწყო­ბის გა­სა­ღე­ბი, სა­დაც ქველ­მოქ­მედ­თა მი­ერ შეგ­რო­ვი­ლი ნივ­თე­ბია შე­ნა­ხუ­ლი. ვი­ლი­მა­­ტეს მი­ერ შექ­­ნი­ლი ყვე­ლა მხატ­­რუ­ლი დე­ტა­ლი არ­ის აშ­კა­რა, და­უნ­დო­ბე­ლი და ამ კრე­ბულ­ში – სუ­რე­­ლის­ტუ­რიც. აფ­ეთ­ქე­ბუ­ლი გო­გო­ნას თვა­ლე­ბი პრე­ზი­დენტს უმ­ზერს: ერ­თი ბა­ლა­ხი­დან, მე­­რე – ხის კენ­წე­რო­დან. რა­დი­აქ­ტი­ულ ზო­ნა­ში უს­აშ­ვე­ლოდ გაზ­­დი­ლი კო­ღო გო­გო­ნას მშობ­ლებს ნთქავს. მოქ­მე­დე­ბის ად­გილს მნიშ­­ნე­ლო­ბა არა აქვს. მწე­რა­ლი მიგ­ვა­ნიშ­ნებს, რომ გა­ნად­გუ­რე­ბის შლე­გუ­რი სურ­ვი­ლი ყვე­ლა­ფერს ემ­უქ­რე­ბა და მთე­ლი გა­რე­მო საფ­­თხე­შია. ვი­ლი­მა­­ტემ ლა­კო­ნუ­რი, ში­ნა­გა­ნად ზუს­ტად გა­წო­ნას­წო­რე­ბუ­ლი ნო­ვე­ლის მო­დე­ლი შექ­­ნა და მის­მა ორ­­გი­ნა­ლურ­მა სტილ­მა (გან­სა­კუთ­რე­ბით შე­და­რე­ბებ­მა) უდ­­ოდ არა ერთ­სა და ორ პრო­ზა­­კოს­ზე იქ­­ნია გავ­ლე­ნა.

    იურ­გა ივ­­ნა­უს­კა­­ტემ დრო­­ლად იგრ­­ნო, რომ პოს­­მო­დერ­ნიზ­მის კა­ნო­ნებს ყავ­ლი გას­დი­­და და წე­რის მა­ნე­რა კარ­დი­ნა­ლუ­რად შე­იც­ვა­ლა. იგი ერთხანს ინ­დო­ეთ­სა და ტი­ბეტ­ში ცხოვ­რობ­და და იქ­­დან დაბ­რუ­ნე­ბულ­მა, გა­მოს­ცა წიგ­ნი, სა­დაც მი­მო­­ხი­ლავ­და აღ­მო­სავ­ლე­თის კულ­ტუ­რას, მო­აწყო თა­ვი­სი ხე­ლით ჩა­ხა­ტუ­ლი მან­და­ლე­ბის გა­მო­ფე­ნა. ეს იყო გა­რე­მოს გა­მა­ნად­გუ­რე­ბე­ლი გავ­ლე­ნის თა­ვი­დან არ­­დე­ბი­სა და პი­როვ­ნე­ბის ინ­ტეგ­რა­ცი­ის­კენ მი­მა­ვა­ლი გზის თვალ­სა­ჩი­ნო მა­გა­ლი­თი.

    კარლ გუს­ტავ იუნ­გი თა­ვის ბი­ოგ­რა­ფი­­ში წერ­და, რომ ყრმო­ბის ას­აკ­ში, რო­დე­საც მან­და­ლებს ხა­ტავ­და (უნ­ებ­ლი­ედ), ამ­ით ყვე­ლა ღო­ნეს ხმა­რობ­და, შე­ეღ­წია ცენ­­­ში – თა­ვის ბუ­ნე­ბა­ში. და ამ­ას წი­ნათ ივ­­ნა­უს­კა­­ტე­მაც სა­ჯა­როდ გა­ნაცხა­და, რომ მას აღ­არ აინ­ტე­რე­სებს არც ბე­ლეტ­რის­ტი­კა, არც ბო­ჰე­მა და მხო­ლოდ ერ­თი სურს: იც­ხოვ­როს სად­მე ბუ­რი­­ტი­­ში და არ­ატ­რა­დი­ცი­­ლი მე­თო­დით გან­კურ­ნოს ხალ­ხი. სა­კუ­თა­რი შამ­ბა­ლას ამგ­ვა­რი ძი­­ბა ნი­შა­ნია პი­როვ­ნე­ბის სიმ­წი­ფი­სა, – მი­სი მზა­­ბი­სა, უარ­ყოს ეგ­ზის­ტენ­ცი­­ლუ­რი ამ­­­­ბა; ეს არ­ის ლტოლ­ვა ჰარ­მო­ნი­ის­კენ, სიბ­­­ნის­კენ, კოს­მო­გო­ნი­­რი საზ­რი­სის­კენ, ანუ ყვვე­ლა­ფერ იმ­ის­კენ, რი­სი ბა­ტონ-პატ­რო­ნიც იყვ­ნენ ჩვე­ნი წი­ნაპ­რე­ბი, რომ­ლე­ბიც თა­ვი­ანთ სო­ფელს არ გას­­დე­ნოდ­ნენ. “სო­ფელ­ში ერთ დღე­საც ვერ გავ­­ლებ”, – ამ­ბობ­და ერთხანს ივ­­ნა­უს­კა­­ტე, – ძირ­­ვე­ლი ქა­ლა­ქე­ლი, ინ­ტე­ლი­გენ­ტუ­რი ოჯ­­ხი­სა და წი­ნაპ­რე­ბის შვი­ლი. სიმ­­ვი­დის ოაზ­­სად მის­­ვის შამ­ბა­ლა იქ­ცა, რო­მე­ლიც თავ­და­­ზო­გა­ვი ძი­­ბით მო­­პო­ვა.

    ჰა­ერ­ში უბ­რა­ლო­­ბის მო­ნატ­რე­ბის სუ­ნი ტრი­­ლებს, ამ­­ტო­მაც მოს­წონს მკითხ­ველს მარ­ტი­ვი, აღ­მო­სავ­ლუ­რი პო­­ზი­ის და­რი, მი­ნი­მა­ლის­ტუ­რი ეს­თე­ტი­კა, – წიგ­ნე­ბი, რო­მე­ლიც გუ­ლის­­მი­­რად ეკ­­დე­ბა ყვე­ლა არსს, გუ­ლის­ყუ­რით აკ­ვირ­დე­ბა ცხოვ­რე­ბის ნიშ­ნებს და კრძალ­ვი­თა და მე­დი­ტა­ცი­ით არ­ის სავ­სე (ნი­­­ლე მი­ლი­­უს­კა­­ტეს პო­­ზია, ჰენ­რი­კას ჩიგ­რე­­სის ნო­ვე­ლის­ტი­კა, ბი­რუ­ტე იონ­უშ­კა­­ტეს პრო­ზა). სულ ცო­ტა ხნის წინ, ცნო­ბილ რე­ჟი­სორ ეიმ­უნ­ტას ნეკ­რო­პოსს, “ჰამ­ლე­ტის” დამ­­­მელს, რო­მე­ლიც მკაც­რი პო­­ტი­კის მიმ­დე­ვა­რია, ერთ-ერთ ბო­ლო ინ­ტერ­ვი­­ში უნ­ებ­ლი­ედ წა­მოს­­და, რომ თა­ვი მო­­ბეზ­რა ირ­­ნი­ამ და უბ­რა­ლო­­ბა მო­­ნატ­რა. სა­ყო­ველ­თაო ყუ­რად­ღე­ბა მი­იპყ­რო ან­ას­ტას რა­მო­ნა­სის წიგ­­მა – “სიმ­­ვი­დის ბორ­­­მა”, რო­მე­ლიც მი­სი გარ­დაც­ვა­ლე­ბის შემ­დეგ გა­მო­ვი­და და რომ­ლის სა­თა­­რი­დან­ვე – ცალ­კე­­ლი ფრა­ზე­ბი­დან, ეს­­ში ჩა­დე­ბუ­ლი სიბ­­­ნი­დან – სიმ­­ვი­დის მკურ­ნა­ვი სიო უბ­­რავს. ან­ას­ტას რა­მო­ნა­სი შე­იძ­ლე­ბა მი­ვა­კუთ­­ნოთ ტრა­დი­ცი­ულ ავ­ტო­რებს, რომ­ლე­ბიც ყო­ველ­­ღი­ურ ჭირ­სა თუ ლხინ­ზე წერ­­ნენ, მაგ­რამ ამ­ას­თან ერ­თად, იგი უაღ­რე­სად ეკ­­ნო­მი­­რად იყ­­ნებს სიტყ­ვებს; მი­სი ნო­ვა­ტო­რო­ბის სა­­დუმ­ლო ლექ­სი­კუ­რი სტრუქ­ტუ­რის სიღ­­მე­ში დევს და ამ­­ტო­მაც უც­ბად არ გხვდე­ბათ თვალ­ში. რა­მო­ნა­სის მოთხ­რო­ბა “წარ­სუ­ლი ზაფხუ­ლის თეთ­რი ღრუბ­ლე­ბი” – წიგ­ნი, რო­მე­ლიც ერ­თი შე­ხედ­ვით, ცო­ტა ბა­ნა­ლუ­რიც კია (ჭვრე­ტა­ში ჩა­ძი­რუ­ლი გმი­რი ძველ ვილ­ნი­უს­ში და­­­რე­ბა, შე­დის პა­ტარ-პა­ტა­რა კა­ფე­ებ­ში, ქა­ლა­ქის შე­მო­გა­რენ­ში, ბორ­­ვებ­ზე და­­ხე­ტე­ბა), ჯერ კი­დევ 1992 წელს აღ­­­რეს სა­­კე­თე­სო ნა­წარ­მო­­ბად. მოთხ­რო­ბის აზ­რია თა­ვი­სუ­ფა­ლი სუ­ლის ემ­­ნა­ცია, – კა­ცის ყო­ფა, რო­მე­ლიც და­მო­კი­დე­ბუ­ლი არ არ­ის არც იდ­­­ლო­გი­ის ორ­პირ ქარ­ზე, არც სიმ­დიდ­რე­სა თუ სი­ღა­რი­ბე­ზე, არც პო­ლი­ტი­კურ თუ ად­­მი­­ნურ ვნე­ბა­თა­ღელ­ვა­ზე და არც კა­რი­­რა­ზე. იგი “ფიქ­რობს და იქ­ცე­ვა ისე, რო­გორც უნ­და”. ან­ას­ტას რა­მო­ნა­სის პრო­ზას “ში­ნა­გა­ნი ემ­იგ­რა­ცი­ის” პრო­ზას უწ­­დებ­­ნენ; მის პრო­ზა­ში მე­ტო­ნი­მია მე­ტა­ფო­რას ჯაბ­ნის, ხო­ლო თხრო­ბა არ არ­ის სიტყ­ვა­კაზ­მუ­ლი, არ­­მედ შე­სა­ბა­მი­სი და ზუს­ტია. სულ სხვა­ნა­­რი, ფსი­ქი­კუ­რი რღვე­ვის ზღვარ­ზე მდგა­რი, გო­ნე­ბა­­ფო­რი­­ქე­ბუ­ლი გმი­რი გა­მოჰ­ყავს მას “მი­კე­ლე­ში” – თა­ვის მე­­რე მოთხ­რო­ბა­ში, რომ­ლის სინ­ტაქ­­სა და თვით თხრო­ბის კი­ლოს აშ­კა­რად ეტ­ყო­ბა ბრო­ნი­უს რა­ძი­ვი­­ჩუ­სის (მან 90-იან წლებ­ში გა­ით­­ვა სა­ხე­ლი და სი­ცოცხ­ლე­შიც და სიკ­­დი­ლის შემ­დე­გაც, ლიტ­ვე­ლე­ბის კერ­პი იყო) სტი­ლი­სა და თა­ვად მი­სი პი­როვ­ნე­ბის გავ­ლე­ნა. მი­კე­ლე­სი, პოს­­საბ­ჭო­თა ცვლი­ლე­ბე­ბის შემ­დეგ, ცხოვ­რე­ბას ვერ ერ­გე­ბა: მი­სი აზ­როვ­ნე­ბის­­ვის და­მა­ხა­სი­­თე­ბე­ლია “არ­ქა­­ლი” მსოფ­­­ხედ­ვე­ლო­ბა; იგი სხვა გან­ზო­მი­ლე­ბა­შია, ენ­ატ­რე­ბა ის­ტო­რი­­ლი ავ­თენ­ტი­კა – ყველ­გან და ყვე­ლა­ფერ­ში. ან­ას­ტას რა­მო­ნა­სი სა­ინ­ტე­რე­სო ის­ტო­რი­ულ ნო­ვე­ლებს წერ­და, გულ­მოდ­გი­ნედ აღ­ად­გენ­და წარ­სუ­ლის ყვე­ლა წვრილ­მანს (მი­სი მრწამ­სი იყო: “ერ­თი ის­ტო­რი­­ლი ნო­ვე­ლის და­სა­წე­რად არ­ქი­ვებ­ში მთე­ლი წე­ლი უნ­და იმ­­შაო”) და აღშ­ფო­თე­ბუ­ლი იყო ხოლ­მე თა­ვი­სი კო­ლე­გე­ბის ის­ტო­რი­­ლი დი­ლე­ტან­ტიზ­მით. მწერ­ლის ამგ­ვა­რი ლტოლ­ვა აღდ­გე­ნი­სად­მი – ტო­ტა­ლუ­რი დეს­­რუქ­ცი­ის პი­რო­ბე­ბი, ჩვენ დრო­ში, ფრი­ად იშ­ვი­­თია.

    რო­მულ­დას გრა­ნა­უს­კა­სის ესე, “სიტყ­ვის აგ­­ნია” – დღე­ვან­დელ გაშ­მა­გე­ბულ სწრფვა­ში ხე­ლა­ღე­ბით გა­ნად­გურ­დეს ყვე­ლა­ფე­რი – ყვე­ლა­ზე სა­შიშ მოვ­ლე­ნად სიტყ­ვის დე­ვალ­ვა­ცი­ას ას­­ხე­ლებს. ბიბ­ლი­­ზე, ფოლ­­ლორ­სა და კლა­სი­კურ ლი­ტე­რა­ტუ­რა­ზე აღზ­­დილ გრა­ნა­უს­კასს ენ­ატ­რე­ბა ეს­თე­ტი­კუ­რი შეხ­მატ­­ბი­ლე­ბა – ჰარ­მო­ნია, რო­მელ­საც სიტყ­ვა აღ­არ ემ­სა­ხუ­რე­ბა. მი­სი მოთხ­რო­ბე­ბის პირ­ვე­ლი კრე­ბუ­ლი “წი­თე­ლი ტყე­­ბი” ად­ას­ტუ­რებს, რომ სე­მან­ტი­კუ­რად და­ყურ­სუ­ლი, ნო­ყი­­რი ტექ­­ტი არ ძველ­დე­ბა. მეტ­საც ვიტყ­ვი, ეს ტექ­­ტი ერთ­­ვა­რი სა­ბუ­თია ათწ­ლე­­ლე­ბის მან­ძილ­ზე ლიტ­ვუ­რი პრო­ზის გან­ვი­თა­რე­ბი­სა და წარ­მა­ტე­ბი­სა. გრა­ნა­უს­კა­სი პრო­ზა­ში არ­ტე­რი­­ლი ჭა­ბურ­ღი­ლე­ბის გათხ­რის დი­დოს­ტა­ტია: იგი ცო­ტას წერს, მაგ­რამ მი­სი ყვე­ლა მოთხ­რო­ბა, ამ­ბა­ვი თუ ესე უეჭ­ვე­ლად მკვიდ­­დე­ბა დი­დე­ბის კვარ­ცხ­­ბეკ­ზე. ცო­ტა ხნის წინ გა­მო­ვი­და მი­სი ახ­­ლი წიგ­ნი “ცხო­ველ­თა სა­გა­ლო­ბე­ლი”. გრა­ნა­უს­კა­სის პრო­ზამ მწვერ­ვალს მი­აღ­წია და ცხა­დია, თა­ვი­სი ან­ტი­პო­დი შვა. ლიტ­ვურ პრო­ზა­ში ურ­ბა­ნის­ტუ­ლი მი­მარ­თუ­ლე­ბა ჩა­მო­ყა­ლიბ­და.

    ახ­ალ­გაზ­­და ავ­ტო­რე­ბი თავ­გა­მო­დე­ბით ედ­­ვე­ბი­ან ტრა­დი­ცი­ებ­საც და მა­მებ­საც. ნი­ჭი­ერ­მა ნო­ვე­ლის­­მა და კრი­ტი­კოს­მა რე­ნა­ტა შე­რე­ლი­ტემ გა­მოს­ცა მე­­რე წიგ­ნი “მა­რის წრე” (პირ­ვე­ლი წიგ­ნი “თევ­ზის გა­ნა­წი­ლე­ბა” 1995 წელს გა­მო­­ცა). უღ­იმ­ღა­მო პრო­ვინ­ცი­­ლი ცხოვ­რე­ბის სიმ­ძი­მი­ლი (“არ­­ფე­რი ხდე­ბა”), მუ­დამ­­ღე შე­ზარ­ხო­შე­ბუ­ლი ქა­ლიშ­ვი­ლე­ბი, წრე­ზე სი­­რუ­ლი­ვით მო­მა­ბეზ­რე­ბე­ლი ყო­ფა, ას­­თია ამ ნო­ვე­ლე­ბის გმირ­თა სამ­ყა­რო, რო­მე­ლიც ბას­რი სტი­ლი­თა და ბრწყინ­ვა­ლე შე­და­რე­ბე­ბით არ­ის გად­მო­ცე­მუ­ლი. ამ ნო­ვე­ლე­ბის ყვე­ლა­ზე ტი­პი­­რი სა­თა­­რია: “ან­გე­ლო­ზი კარ­ტო­ფი­ლით სავ­სე ვედ­როს­თან” (ლიტ­ვუ­რი პრო­ზის სა­ფუძ­ველთ-სა­ფუძ­ველს – აგ­რო­კულ­ტუ­რის მი­კერ­ძო­­ბულ ყო­ფას – მი­სი მო­ახ­ლე­ღა შე­მორ­ჩა: ალ­კო­ჰო­ლი და ან­გე­ლო­ზის გა­მოცხა­დე­ბა); მე­­რე ახ­ალ­ბე­და მწე­რალ­მა – მა­რი­უს ივ­აშ­კი­­ვი­ჩუს­მა, რომ­ლის იმ­­დიც ლიტ­ვა­ში ბევრს ჰქონ­და, პირ­ვე­ლი ნო­ვე­ლე­ბის კრე­ბუ­ლის (“რის მაქ­ნი­სია შვი­ლი”, 1996) გა­მოს­­ლის შემ­დეგ, ხე­ლი მიჰ­ყო რო­მა­ნის წე­რას, რომ­ლის ფრაგ­მენ­ტე­ბიც პე­რი­­დულ ჟურ­ნალ­ში ქვეყ­­დე­ბო­და (“ნაწყ­ვე­ტე­ბი მთე­ლი­დან”). უნ­და ითქ­ვას, ამ ნაწყ­ვე­ტებ­ში, თხრო­ბა გა­ცი­ლე­ბით მიმ­ზიდ­ვე­ლი ჩან­და, ხო­ლო რო­დე­საც “მთე­ლი” რო­მა­ნი გა­მო­­ცა (“ამ­ბა­ვი ღრუბ­ლე­ბი­დან”) აღ­მოჩ­­და, რომ სიტყ­ვამ­რა­ვა­ლი ტექ­­ტის წა­კითხ­ვა სტა­ტი­კუ­რი თხრო­ბის, ჭარ­ბი და­შიფ­რუ­ლი სიმ­ბო­ლე­ბის, უს­აშ­ვე­ლოდ მო­ნო­ტო­ნუ­რი, თა­ნაც რიტ­მუ­ლი და რა­ღაც­ნა­­რი ნაფ­ლე­თი სტი­ლის – ვი­თომ­და “პო­­ტუ­რი პრო­ზის” – გა­მო, შე­უძ­ლე­ბე­ლი იყო. მის რო­მან­ში პრო­ზა­­ლი ტექ­­ტი ლი­რი­კის მთა­ვარ პრინ­ცი­პებს იყ­­ნებს და აშ­კა­რად მის ხარ­­ზე მუქ­თა­ხო­რობს. მ.ივ­აშ­კი­­ვი­ჩუ­სი არ­ად აგ­დებს მკითხ­ველს, ამ­ძი­მებს ნა­წარ­მო­ებს მრა­ვალ­­ნიშ­­ნე­ლო­ვა­ნი გა­მოთ­­მე­ბით, რო­მე­ლიც მხო­ლოდ ავ­ტო­რის­­ვის არ­ის გა­სა­გე­ბი და ამგ­ვა­რად, ლი­ტე­რა­ტუ­რუ­ლი სას­წა­­ლი, სამ­წუ­ხა­როდ, არ მოხ­და.

    გა­მომ­სახ­ვე­ლო­ბი­თი ხე­ლოვ­ნე­ბის და­რად, რო­მე­ლიც ხე­ლოვ­ნე­ბის ალ­ტერ­ნა­ტი­­ლი სივ­­ცის მო­სა­ძი­ებ­ლად დი­დი­ხა­ნია ქუ­ჩა­ში გა­ვი­და, პრო­ზა­ულ­მა სიტყ­ვა­მაც გა­და­ლა­ხა თა­ვი­სი საზ­­ვა­რი და შუ­კე­ბის­კენ გა­­წია. სლენ­­მა (ბო­ჰე­მურ­მა, მო­ზარ­დულ­მა), ჟარ­გონ­მა, ლიტ­ვურ-სლა­ვუ­რი ენ­­ბის კონ­­ლო­მე­რატ­მა, ბილ­­სიტყ­ვა­­ბამ, უხ­ეშ­მა სიტყ­ვებ­მა, სა­ლა­პა­რა­კო ენ­ამ თა­ვი­სი სინ­ტაქ­სით ლი­ტე­რა­ტუ­რუ­ლი ენ­ის და­ბა­ნილ-და­ვარ­ცხ­ნი­ლი ნორ­მა­ტი­­ლი ლექ­სი­კა აწ­­წა.

    ყვე­ლა­ნა­­რი სტი­ლით მა­ნი­პუ­ლი­რე­ბა და სიტყ­ვი­­რი მო­დე­ლე­ბის გა­მო­ყე­ნე­ბის უნ­­რი დღეს­­ღე­­ბით მწერ­ლის “ხა­რის­ხის ნი­შა­ნია” (გა­ვიხ­სე­ნოთ კუნ­ჩი­ნა­სი, ერ­ლიც­კა­სი, კას­პა­რა­ვი­ჩუ­სი, რომ­ლის ორ­­გი­ნა­ლუ­რი მოთხ­რო­ბა – “ოთ­ხი და­­კოს ბა­ღი”, – სწო­რედ დამ­დაბ­ლე­ბუ­რი ფაქ­ტუ­რი­თა და უხ­­ში ლექ­სი­კით გა­მო­ირ­ჩე­ვა, რაც “ხალ­­თა აღ­რე­ვის” ენ­ობ­რი­ვი სი­ტუ­­ცი­ის გა­მო­ხა­ტუ­ლე­ბაა).

    და­ბო­ლოს, შე­იძ­ლე­ბა აღვ­ნიშ­ნოთ, რომ ლიტ­ვურ პრო­ზა­ში ფეხს იკ­­დებს უფ­რო რთუ­ლი მსოფ­­­ხედ­ვე­ლო­ბაც, რომ­ლის გა­მო­სა­ხა­ტა­ვა­დაც მწერ­ლე­ბი თხრო­ბის არ­­კა­ნო­ნი­კურ ფორ­მებ­სა და უფ­რო და­უნ­დო­ბელ, “და­­ბა­ნელ” ლექ­სი­კას ეძ­­­ბენ. ამ­­­რი­დან თხზვა ნაკ­ლე­ბად არ­ის შე­მო­საზ­­­რუ­ლი, უარ­ყო­ფი­ლია ტა­ბუ. მე­­რე მხრივ, ჟან­­თა დი­ფუ­ზია “დღე­მოკ­ლე” მწერ­ლებს უფ­რო შეშ­ვე­ნით, რომ­ლე­ბიც სრულ­ყო­ფას არ მი­ელ­­ვი­ან. ვი­რუ­სი­ვით გავ­­ცელ­და ეს­­ის­ტი­კა. დრო­თა გან­მავ­ლო­ბა­ში ამ­ან შე­იძ­ლე­ბა დი­დი ზი­­ნი მი­­ყე­ნოს ლიტ­ვურ პრო­ზას, რო­მელ­საც ლი­რი­კუ­ლი სიტყ­ვა­კაზ­მუ­ლო­ბის დი­დი ტრა­დი­ცია აქვს, მაგ­რამ არა აქვს ინ­ტე­ლექ­ტუ­­ლუ­რი დის­ციპ­ლი­ნა. მი­­ხე­და­ვად ამ­­სა, მა­ინც უნ­და წა­ვა­ხა­ლი­სოთ ნა­ირ­ნა­­რი ავ­ან­გარ­დი, რა­თა ლი­ტე­რა­ტუ­რის ძარ­­ვი არ გაწყ­დეს. ახ­ლაც, რო­გორც მუ­დამ, შე­დე­გი პირ­ველ ყოვ­ლი­სა, მწერ­ლის პი­როვ­ნე­ბის მას­­ტაბ­ზეა და­მო­კი­დე­ბუ­ლი.

    “ყვე­ლა­ნა­­რი ხე­ლოვ­ნე­ბა თა­მაშს ჰგავს, მაგ­რამ პრო­ზა ყვე­ლა­ზე მე­ტად ერ­თო­ბა ას­­თი თა­მა­შე­ბით”, ამ­ბობს ლუ­დას გუ­ტა­უს­კა­სი.

    © “არილი”

  • რეცენზია (თარგმანი)

    პი­ერ პა­ო­ლო პა­ზო­ლი­ნი

    “ამ­არ­კორ­დი”, გუ­­რა­სა და ფე­ლი­ნის მოთხ­რო­ბა

    თარგმნა მეგი ლორიამ

    ტო­ნი­ნო გუ­­რამ მი­სი და ფე­ლი­ნის ბავ­­ვო­ბი­სა და ყმაწ­ვი­ლო­ბის­­რო­ინ­დელ სა­ერ­თო მო­გო­ნე­ბებ­ზე და­ფუძ­ნე­ბუ­ლი გა­მო­გო­ნი­ლი ის­ტო­რია გად­მო­­ტა­ნა ფურ­ცელ­ზე. გუ­­რამ თა­ვის თავ­ზე რე­დაქ­ტო­რის მო­ვა­ლე­­ბა იკ­ის­რა და გა­დაწყ­ვი­ტა, რომ უფ­რო სა­მარ­­ლი­­ნი იქ­ნე­ბო­და, თუ­კი არ გა­და­უხ­ვევ­და მა­ტი­­ნეს ტრა­დი­ცი­ას და არ მი­იჩ­ნევ­და, რომ მე­მუ­­რის წამ­კითხ­ვე­ლი აუც­­ლებ­ლად ლი­ტე­რა­ტუ­რუ­ლი ნა­წარ­მო­­ბით ტკბო­ბას მო­­სურ­ვებ­და; პი­რი­ქით, მან მკითხ­ვე­ლი უბ­რა­ლო და ლა­მის გა­­ნათ­ლე­ბელ ად­­მი­­ნად ჩათ­ვა­ლა, ჩვე­­ლებ­რივ კი­ნო­მა­ყუ­რებ­ლად. სწო­რედ აქ­­დან გაჩ­­და ეს სა­ხა­ლი­სო მოთხ­რო­ბა, მე­მუ­­რე­ბის­­ვის ტი­პი­­რი ნა­წარ­მო­­ბი, რო­მე­ლიც არც “მე”-ა და არც “იგი”, არ­­მედ უფ­რო “ჩვენ”; ეს სრუ­ლი­ად უც­ხო რა­მაა ლი­ტე­რა­ტუ­რუ­ლი ტრა­დი­ცი­ის­­ვის. სა­­ბა­რია – თუ­კი სა­ერ­თოდ შე­იძ­ლე­ბა ამ სა­კითხის და­ყე­ნე­ბა – მრავ­ლო­ბით რიცხ­­ზე, ერთ­­ვარ “ჩვენ”-ზე, რი­სი მეშ­ვე­­ბი­თაც ავ­ტო­რე­ბი (ტო­ნი­ნო გუ­­რა და ფე­დე­რი­კო ფე­ლი­ნი) თა­ვი­ან­თი ჯა­დოქ­რო­ბის დე­მონ­­­რი­რე­ბას ახ­დე­ნენ და ხიბ­ლა­ვენ მკითხ­ველს; და აი, ჩვენ მოწ­მე­ნი ვხდე­ბით იმ­­სა, თუ რო­გორ იბ­­დე­ბა და ვი­თარ­დე­ბა ჩვენს თვალ­წინ ის­ტო­რია; რო­გორც ჩანს, იგი ჩვე­ნი ყუ­რად­ღე­ბი­დან და ჩვე­ნი ინ­ტე­რე­სი­დან იბ­­დე­ბა, შე­საძ­ლოა ჩვე­ნი მეხ­სი­­რე­ბი­და­ნაც. იქმ­ნე­ბა შთა­ბეჭ­დი­ლე­ბა, რომ ბავ­­ვო­ბა და სიყ­მაწ­ვი­ლე ყვე­ლამ გუ­­რა­სა და ფე­ლი­ნის “ქა­ლაქ­ში” გა­ვა­ტა­რეთ.

    გუ­­რა და ფე­ლი­ნი გა­ნა­­­რა­ღე­ბენ მკითხ­ველს და აიძ­­ლე­ბენ, პი­რი­ქით, აუც­­ლე­ბე­ლი, ბუ­ნებ­რი­ვი და სა­ყო­ველ­თაო-უნ­­ვერ­სა­ლუ­რი ხედ­ვით აღ­­ჭურ­ვოს და ერ­თა­დერ­თი შე­საძ­ლე­ბე­ლი ვერ­სია გა­ით­ვა­ლის­წი­ნოს. გა­ოგ­ნე­ბუ­ლი მკითხ­ვე­ლი (ყვე­ლა მკითხ­ვე­ლი ხომ უბ­­წოა და გა­მო­უც­დე­ლი) მყის­ვე ყლა­პავს სატყუ­­რას და თა­ვი ისე მო­აქვს, თით­ქოს იც­ნობს ამ შე­სა­ნიშ­ნავ ად­­მი­­ნებს და მათ­ზე იმ­­ვე აზ­რი­საა, რა­საც თა­ვად ეს გმი­რე­ბი ფიქ­რო­ბენ თა­ვის შე­სა­ხებ.

    რა იმ­­ლე­ბა “ამ­არ­კორ­დის” ან­ეკ­დო­ტებ­სა თუ სოფ­ლურ-პრო­ვინ­ცი­ულ კა­რი­კა­ტუ­რებ­ში? აქ არაა ის­ტო­რი­­ბი, აქ სი­ცა­რი­­ლეა. გა­მო­ცა­ნა – რომ­ლის წი­ნა­შეც უკ­ან იხ­­ვენ ის­ტო­რი­­ლი, მო­რა­ლუ­რი და სო­ცი­­ლუ­რი გან­­ჯე­ბი – რე­ლი­გი­­რო­ბის უხ­­ში, წარ­მარ­თუ­ლი ჰი­პოს­ტა­სია. ტრა­გი­კულ­ში, რო­მე­ლიც თით­­მის ყო­ველ­­ვის რე­ლი­გი­ურ ფე­ნო­მენს წარ­მო­ად­გენს, ძალ­ზე ბევ­რია “სოფ­ლუ­რი” და “გა­უთ­ლე­ლი” სუბ­­ტან­ცია. მი­სი “გრძნო­ბა­თა აღზ­­და” ამ მკითხ­ველ­ში გრძნო­ბე­ბის­ვე შიშს აღძ­რავს, შიშს მა­თი გა­მოვ­ლი­ნე­ბე­ბის წი­ნა­შე. მაშ ასე, თუ­კი ამ ად­­მი­­ნის მსოფ­­­ხედ­ვე­ლო­ბა არაა დამ­ყა­რე­ბუ­ლი მოჩ­ვე­ნე­ბი­თი მოვ­ლე­ნე­ბით აღ­სავ­სე ყო­ფი­­რე­ბის სა­­დუმ­ლო­ზე, მა­შინ ფე­ლი­ნიმ, სო­ცი­­ლუ­რი მო­საზ­რე­ბე­ბის გა­მო, უნ­და და­მა­ლოს თა­ვი­სი გრძნო­ბე­ბი, ანუ მის­ტი­ფი­კა­ცი­ებს უნ­და მიჰ­ყოს ხე­ლი. ამგ­ვა­რად, ამ გრძნო­ბას გა­მომ­­ღავ­ნე­ბის­თა­ნა­ვე ლაგ­მა­ვენ. მა­ინც რი­თი? სი­ცი­ლით. სწო­რედ რომ სი­ცი­ლით და არა იუმ­­რით. ფე­ლი­ნი კო­მი­კუ­რის­კენ ილტ­ვის (და გუ­­რა იძ­­ლე­ბუ­ლია და­ეხ­მა­როს მას), მაგ­რამ აქ კონ­ვულ­სი­­რი ხარ­ხა­რი უნ­და ვი­გუ­ლის­­მოთ. ესაა ნერ­ვუ­ლი, მე­ძა­ვი ქა­ლე­ბი­სა და მა­ზო­ხის­ტე­ბის სი­ცი­ლი; ყოვ­ლის გან­­ძარ­­ვე­ლი, და­მან­­რე­ვე­ლი ხარ­ხა­რი, რო­მე­ლიც თა­ვი­დან შლის გან­­­ვა­ვე­ბუ­ლო­ბას, მაგ­რამ შემ­დეგ კი ის­ევ აღ­ად­გენს მას. ესაა პა­თე­ტი­კუ­რი თავ­დაც­ვის, ყი­ნუ­ლო­ვა­ნი სი­ცი­ლი.

    ამგ­ვა­რად, სი­ცი­ლის არ­­ნორ­მა­ლუ­რი შე­ტე­ვე­ბით შე­ზა­ვე­ბუ­ლი ტრა­გი­კუ­ლი გრძნო­ბა, რო­მე­ლიც სი­ცა­რი­­ლის მიღ­მა იმ­­ლე­ბა, მეტ-ნაკ­ლე­ბად კო­რექ­ტუ­ლად გა­მო­­ყუ­რე­ბა და თა­ვის მხრივ, თა­ვად ამ სი­ცი­ლის ფსი­ქო­ლო­გი­ურ ნა­ძა­ლა­დე­ვო­ბას აქ­არ­წყ­ლებს; ეს მე­­რე კო­რექ­ცია იუმ­­რის ჩა­რე­ვით მი­იღ­წე­ვა. ბალ­თა შეკ­რუ­ლია: ან­ეკ­დოტ­სა და კა­რი­კა­ტუ­რას (სხვა­თა შო­რის, ყალბს) სი­ხა­რუ­ლით შევ­­ქე­რით (ას­­ვე ყალ­ბი სი­ხა­რუ­ლით), ის­­ვე, რო­გორც ეს ტრა­დი­ცი­­სა და კე­თილ­გო­ნი­­რე­ბას შე­­ფე­რე­ბა: სწო­რედ ეს გრძნო­ბა უნ­დო­დათ გა­მო­ეწ­ვი­ათ ავ­ტო­რებს.

    სა­ბო­ლო­ოდ ფე­ლი­ნი პირ­ში ჩა­ლა­გა­მოვ­ლე­ბუ­ლი რჩე­ბა: თა­ვი­სი ქა­ლა­ქის ცხოვ­რე­ბით (გა­ზაფხუ­ლი­დან გა­ზაფხუ­ლამ­დე), წვრი­ლი ბურ­ჟუ­­ზი­­დან გა­მო­სუ­ლი წვრილ-წვრი­ლი პერ­სო­ნა­ჟე­ბით, თა­ვი­სი ცე­რო­დე­ნა ად­­მი­­ნე­ბით. პი­რა­დად მე (პრო­დი­­სე­რი რომ ვყო­ფი­ლი­ყა­ვი) ამ მოთხ­რო­ბის მი­ხედ­ვით სა­ერ­თოდ არ გა­და­ვა­ღე­ბი­ნებ­დი ფილმს. მე შე­მე­შინ­დე­ბო­და გა­მე­ცოცხ­ლე­ბი­ნა, აჩრ­დილ­თა სამ­ყა­რო­დან გა­მო­მეხ­მო ნე­­რე­­ლის­ტუ­რი ან­აქ­რო­ნიზ­მი, რო­მელ­შიც მუ­დამ ძა­ვა­ტი­ნის დე­ვი­ზის მი­ხედ­ვით უნ­და გვეცხოვ­რა: ეს იქ­ნე­ბო­და “ღა­ტა­კი შე­რე­კი­ლე­ბი” თა­ნა­მედ­რო­ვე იპ­ოს­ტას­ში, სა­ხე­ლად “შეშ­ლი­ლი წვრი­ლი ბურ­ჟუ­­ზია”.

    მაგ­რამ, რო­ცა იცი, რომ ფილ­მის რე­ჟი­სო­რი ფე­ლი­ნი იქ­ნე­ბა, აუც­­ლებ­ლად წარ­მო­იდ­გენ ნა­წარ­მო­ებს, რო­მე­ლიც ამ მოთხ­რო­ბი­დან თუ რო­მა­ნი­დან გა­მო­ვა. ფე­ლი­ნი უკ­­დუ­რეს ექს­­რე­მიზ­­საც კი არ მო­­რი­დე­ბა, თა­ვის პა­ტა­რა ად­­მი­­ნებს ვულ­გა­რულ მხე­ცე­ბად გა­და­აქ­ცევს, სას­ტიკ და გუ­ლი­სამ­რევ, ინ­ტე­ლექ­ტის­გან დაც­ლილ, და­უნ­დო­ბელ არ­სე­ბე­ბად.

    ად­­მი­­ნო­ბის – რო­მე­ლიც სრუ­ლად ატ­რო­ფი­რე­ბუ­ლია – ტო­ტა­ლურ დე­ფი­ციტს უხ­­შად შე­თითხ­ნი­ლი მოთხ­რო­ბა ტრა­გი­კუ­ლი საწყი­სე­ბის­კენ მიჰ­ყავს. ტრა­გი­კუ­ლის­კენ მიბ­რუ­ნე­ბა კი მარ­თა­ლია ირ­­ბად, მაგ­რამ მა­ინც მოგ­­ცემს სა­შუ­­ლე­ბას, ჩვე­ნი ჩახ­შო­ბი­ლი გრძნო­ბე­ბი ყო­ფი­­რე­ბის კონ­­რე­ტი­კას მი­ვაპყ­როთ.

    ის­ღა გვრჩე­ბა ვი­კითხოთ: რო­გორ გან­ხორ­ცი­ელ­დე­ბა ეს ეკ­რა­ნი­ზა­ცია, რო­მელ­საც ძა­ლუძს პა­ტა­რა პას­ტო­რა­ლუ­რი სამ­ყა­რო ფა­შის­ტურ ყო­ფი­­რე­ბად გა­და­აქ­ცი­ოს? ამ­­ზე პა­სუ­ხის გა­ცე­მა არაა ძნე­ლი: ფე­ლი­ნიმ იც­ის ფორ­მუ­ლა: რე­­ლო­ბა უნ­და გან­ვი­ხი­ლოთ რო­გორც წარ­მო­უდ­გე­ნე­ლი და აღ­­წე­რე­ლი; ვი­პო­ვოთ მას­ში ნა­წი­ლი, ელ­­მენ­ტი, ფორ­მა, ას­პექ­ტი; ისე ვქნათ, რომ რე­­ლო­ბის ეს “წარ­მო­მად­გე­ნე­ლი” მაქ­სი­მა­ლუ­რად და­­ახ­ლოვ­დეს ზო­გად კონ­ცეფ­ცი­ას – სა­ზო­გა­დო­ებ­რივ, და შე­სა­ბა­მი­სად, პი­რო­ბით კონ­ცეფ­ცი­ას; ყო­ფი­­რე­ბის ამ მო­ნაკ­ვეთ­ზე, რო­მე­ლიც შეზ­ღუ­დუ­ლი და ას­­ვე პი­რო­ბი­თია, სე­მან­ტი­კუ­რი გა­ფარ­თო­­ბა უნ­და მო­ვახ­დი­ნოთ და ეს ყვე­ლა­ფე­რი გა­და­მე­ტე­ბის, ზღვარ­გა­და­სუ­ლო­ბი­სა და უს­აზ­­­რო­ბის ხერ­ხე­ბით უნ­და გა­ფორ­­დეს, წარ­მო­უდ­გეს მა­ყუ­რე­ბელს, რო­მე­ლიც:

    ა) აღ­ელ­ვე­ბუ­ლია, გა­მომ­ხატ­ვე­ლო­ბი­თი ხერ­ხე­ბის ას­­თი უს­აზ­­­რო­­ბის შემ­ყუ­რე და ბ) აღ­­­რებს მათ სა­ყო­ველ­­ღეო ღი­რე­ბუ­ლე­ბას.

    © “არილი”

  • პოეზია (თარგმანი)

    ტო­ნი­ნო გუ­ე­რა

    ქარ­ბორ­ბა­ლა

    ხან­გა­მოშ­ვე­ბით, წე­ლი­წად­ში ერთხელ ან ორ­ჯერ, სულ რომ არ ელი, მინ­დო­ბი­ლი რო­ცა ხარ ფიქ­რებს, ამ­­ვარ­დე­ბა ქარ­ბორ­ბა­ლა უს­­ზარ­ლე­სი, რო­მელ­საც ჰქვია “დი­დი მტვე­რი” და რომ­ლის მოს­­ლის მა­უწყე­ბე­ლი არ­ის მი­წის მცი­რე მი­მოძ­­რა. მი­წის­გუ­ლი­დან, სიღ­­მი­სე­ულ კრა­ტე­რე­ბი­დან ამ­­დის იგი და სა­მი დღის გან­მავ­ლო­ბა­ში ლო­კავს სახ­ლებს და ბი­ნა­დარ­თა უძ­რავ სა­ხე­ებს. და ვაი იმ­ას, ვინც ამ ქა­ოსს გა­და­ეყ­რე­ბა, სუყ­ვე­ლა კარ­გავს მეხ­სი­­რე­ბას: შვი­ლე­ბი მა­მებს, ცო­ლე­ბი – ქმრებს და მშობ­ლე­ბი შვი­ლებს ვე­ღა­რა ცნო­ბენ.

    მე­რე ჩად­გე­ბა თან­და­თან ქა­რი, შე­­წო­ვე­ბა ღრმა კრა­ტე­რებ­ში, იბ­რუ­ნებს თა­ვის პირ­ვან­დელ სა­ხეს დი­დიც, პა­ტა­რაც, სახ­ლიც და კა­რიც. და აღ­არ ახ­სოვთ უკ­ვე რაც მოხ­და “დიდ­­­­რი­­ნო­ბის” ჟამს ამ მხა­რე­ში.

    კე­დელ­ზე მი­ნაჯღაბ­ნი

    ამ კე­დელს კი­დევ შერ­ჩე­ნია ჩე­მი ნაჯღაბ­ნი,

    ცარ­ცი მე­ჭი­რა ცალ ხელ­ში და წე­რას ვსწავ­ლობ­დი,

    ვა­ხუ­ჭუ­ჭებ­დი ცა­ლი ხე­ლით ფარ­თო ხვე­­ლებს.

    ამ კე­დელს კი­დევ შერ­ჩე­ნია ჩე­მი ნაჯღაბ­ნი.

    კვი­რად­ღე

    კვი­რად­ღე­­ბით, რო­დე­საც შინ არ­­ვი­ნაა,

    და მი­წუ­რუ­ლი არ­ის ივ­ლი­სის,

    გავ­დი­ვარ ხოლ­მე ტე­რა­სა­ზე დრო­გა­მოშ­ვე­ბით

    ვდგა­ვარ და ვუს­მენ ამ კედ­ლებს მიღ­მა,

    ქა­ლა­ქის შიგ­ნით დაგ­რო­ვილ დუ­მილს.

    ხა­რე­ბი

    რა დრომ გვი­წია!

    ნი­შა ხა­რებს ზურ­გი ვაქ­ცი­ეთ.

    მათ ნაჩ­ლი­ქა­რებს ვე­ღარ ვნა­ხავთ მი­წის მტკა­ველ­ზე,

    უნ­და შევ­წუხ­დეთ, რა­­დე­ნი გას­წი­ეს ჯა­ფა

    ახ­ლა კი დგა­ნან სოფ­ლის ბო­ლოს თავ­ჩა­ქინ­­რულ­ნი

    ყას­ბის ბა­წა­რი აბ­­ათ ყელ­ზე.

    * * *

    პი­დიო იყო მე­წა­ღე და მას უც­­ბე­დად

    შაშ­ვი გა­ექ­ცა გა­ლი­­დან, ჩვენ კი ვე­ლო­დით

    ფრინ­ვე­ლის უკ­ან დაბ­რუ­ნე­ბას სულ­წა­სუ­ლე­ბი,

    და რო­ცა ჩრდი­ლი ფარ­თო ეზ­ოს გა­და­სე­რავ­და

    თვალს ვა­ყო­ლებ­დით მო­უთ­მენ­ლად და…

    და­ნა­ნე­ბით.

    ერთ სა­ღა­მოს კი მოშ­რი­­ლე ლერ­­მის ღო­ბე­ზე

    რა­ღა­ცა შა­ვი აქ­­ნავ­და და ალ­მა­ცე­რად

    არ­აფ­რის­­­­მე­ლად ჩვენ­­კენ უხ­მოდ გად­მო­­ხე­და,

    თვა­ლე­ბი ჰქონ­და მობ­­ჭყ­ვი­­ლე და­ნის წვე­ტი­ვით.

    ჰო­და, ფან­ჯა­რას გან­ვე­შო­რეთ ან­აზ­დე­­ლად,

    თით­ქოს ოთ­ახ­ში ვუ­ნაც­­ლებ­დით ად­გილ­სამ­ყო­ფელს

    სკა­მებს და…

    ასე ბინ­­ში ჩუ­მად ვბო­რი­­ლობ­დით.

    * * *

    ამ ფუტ­კარს თურ­მე მა­მა­მი­სის სა­ხე­ლი ჰქვია,

    მა­მას კი ერქ­ვა, ვი­ცი, ბა­ბუ­ის.

    მათ ჯიშს და ჯი­ლაგს დღეგ­­ძე­ლო­ბა და­ბე­დე­ბია,

    თაფლს აგ­რო­ვე­ბენ წვე­თიწ­ვეთ და

    აზ­­ვე­ბენ პიტ­ნის გე­მო­თი.

    ერ­თი სახ­ლი დგას სოფ­ლის გა­რეთ, ვე­ლე­ბის მიღ­მა,

    იქ ის­მის მა­თი მჭა­ხე ზუ­ზუ­ნი.

    გა­ზაფხულ­ზე კი მა­ტა­რებ­ლე­ბი ამ­­რი­კა­ში

    გა­დიქ­რო­ლე­ბენ ატ­მე­ბის და ვაშ­ლე­ბის ბა­ღებს

    და გა­და­აქვთ ფუტ­­რე­ბის სკე­ბი.

    მა­ტა­რებ­ლე­ბი მა­ჭან­­ლებს ჰგვა­ნან

    ყვა­ვი­ლებს შო­რის თა­ვა­ღე­რი­ლებს.

    გა­ზაფ­ზუ­ლო­ბით ფუტ­­რე­ბი სკებს

    სო­ფელ-სო­ფელ და­­ტა­რე­ბენ,

    რომ ყვა­ვი­ლე­ბი და­­ორ­სუ­ლონ

    და არ­აფ­რი­დან ჩნდე­ბა ხი­ლი:

    ვაშ­ლი, ატ­­მი ოქ­რო­რე­­ლი.

    ერ­თი ყლუ­პი წყა­ლი

    ყო­ველ­­ვის რო­ცა ავ­ტო­ბუ­სით პე­ნა­ბი­ლი­დან

    სან­ტარ­ქან­ჯე­ლოს ნაც­ნო­ბი გზით მი­ვემ­­ზავ­რე­ბი

    პი­ეტ­რა­კუ­ტას შემ­დეგ მხვდე­ბა ვიწ­რო სად­გუ­რი

    გა­მოფხა­ვე­ბულ ჯი­ბე­სა­ვით მი­ტო­ვე­ბუ­ლი

    ორ­მოც­და­­თი წე­ლი­წა­დი სრულ­დე­ბა უკ­ვე

    რაც ლი­ან­და­გი აყ­რი­ლია ამ ხრი­ოკ გზა­ზე.

    ად­რე კი, ად­რე აქ დაქ­როდ­ნენ მა­ტა­რებ­ლე­ბი,

    ჯერ რი­მი­ნი­დან მო­აფ­­­ვევ­­ნენ თევ­ზის სიმ­­რა­ლეს

    მე­რე კი უკ­ან­მობ­რუ­ნე­ბულთ, ღა­მე­გა­მოვ­ლილთ,

    მოჰ­ქონ­დათ ყვე­ლას მძაფ­რი სუ­ნი და ოხ­ში­ვა­რი.

    ჰო, მა­მა­ჩე­მიც ამ მთებს შო­რის ეხ­­ტე­ბო­და

    ჯერ ცხე­ნით, მე­რე იმ სატ­ვირ­თო მძი­მე მან­ქა­ნით,

    რო­მე­ლიც ღრმუ­ლებს გვერდს უქ­ცევ­და და დგან­­გა­რებ­და.

    მა­მა წვი­მა­ში მა­ტა­რე­ბელს ელ­­დე­ბო­და,

    შინ­ჩა­სულს უკ­ვე სად­გურ­ზე­ვე ეგ­­ბე­ბოდ­ნენ.

    მე კი ვმგზავ­რობ­დი ავ­ტო­ბუ­სით და ფან­­რე­ბი­დან

    ვხე­დავ­დი სად­გურს და სად­გურ­თან სა­პირ­ფა­რე­შოს,

    რომ­ლის კედ­ლებ­საც გარს ეხ­ვია ვა­ზის ფო­თო­ლი,

    იქ­ვე მგზავ­რე­ბი ჩერ­დე­ბოდ­ნენ ყლუ­პი წყლი­სათ­ვის.

    და ერთხელ თურ­მე ნა­შუ­ად­ღევს,

    ჰო, ნა­შუ­ად­ღევს,

    მო­­ლოდ­ნე­ლად ყრუ ბა­ქან­ზე ჩა­მოხ­ტა კა­ცი,

    შავ­­­რე­მა­ნი და თავ­შიშ­ვე­ლი, დინ­ჯი და მშვი­დი,

    და საქ­მი­­ნად ეს­­უბ­რა სად­გუ­რის უფ­როსს!

    მე­რე გა­ირ­­ვა, რომ ის კა­ცი პო­­ტი იყო

    გვა­რად პა­უნ­დი და იმ დი­ლას გა­რინ­დე­ბუ­ლი

    სან­ტა მა­რია დან­ტი­კო­ში, ეკ­ლე­სი­­ში

    გან­მარ­ტო­­ბით იდ­გა დიდ­ხანს თა­ვაშ­ვე­რი­ლი

    და შეს­­ქე­რო­და ლუ­კა დე­ლა რო­ბი­ას მარ­ტო…

    და ქან­და­კე­ბაც იდ­გა მდუ­მა­რედ.

    ოქ­ტომ­ბე­რი

    ის რომ პირ­ვე­ლად ვნა­ხე დიდ­რონ მსხლებს აბ­რუ­ნებ­და,

    ამ­ზე­­რებ­და სხვა და­სეტყ­ვილ ხილ­საც ფუს­ფუ­სით,

    მე­რე კი გოგ­რის თეთ­რი თეს­ლი გა­შა­ლა ფარ­თედ

    ჟან­გი­ან თუ­ნუქს მო­­ფი­ნა სვე­ლი მარ­­­ლე­ბი.

    მკვა­ხე ვაშ­ლე­ბი გა­ახ­ვია თი­ვის ზვი­ნულ­ში,

    აკ­­დო­­ბი წა­­გავ­და სა­ფან­ტის გრო­ვებს,

    ნი­­დაგს მაგ­რად ჩა­სო­ბო­და თა­ვი კომ­ბოს­ტო

    რო­მელ­საც იგი თავ­თხელ ნა­ცარს კოვ­ზით აყ­რი­და.

    ბოს­ტა­ნი იყო ლა­ზა­რე­თი, ის კი ექ­­მი

    და რუ­სე­თი­დან ქარ­ბორ­ბა­ლა შე­მო­იგ­რაგ­ნა

    გა­­პო ცა და შეშ­ლი­ლი­ვით ფან­­რებს მი­ას­­და

    წა­შა­ლა ფოთ­ლის ქსო­ვი­ლე­ბი, ფრინ­ველ­თა ფრთე­ბი…

    მას ელ­­სეო ერქ­ვა, იყო ოთხ­მოც­ზე მე­ტის

    რან­კო­ში დარ­ჩა საცხოვ­რებ­ლად სულ მარ­ტოდ­მარ­ტო,

    იქ ოქ­ტომ­ბერ­ში რო­ცა ქა­რი წა­მო­­ბე­რავს

    ზედ კრა­მი­ტებ­ზე რა­კა­რუ­კით ცვი­ვა კაკ­ლე­ბი

    და კრა­ზა­ნე­ბი ოთ­­ხებ­ში დატყ­ვე­ვე­ბულ­ნი

    სამ­ზე­­სა­კენ გზას წვა­ლე­ბით ვე­ღარ იგ­ნებ­ნენ.

    * * *

    ოქ­ტომ­­რის ერთ დღეს სე­ირ­ნობ­­ნენ ის­­ნი მშვი­დად

    მდი­ნა­რის გას­­­რივ ქვი­შის ბი­ლიკ­ზე.

    მათ ეს­­უბ­რა ზღვის შე­სა­ხებ ვა­ჭა­რი ქა­ლი –

    თევ­ზით ვაჭ­რობ­და, და­დი­­და ვე­ლო­სი­პე­დით,

    მე­რე სამ­­ვა­ლა გა­­კე­თა, ამ სამ­­ვა­ლა­თი

    ყუ­თებს ზი­დავ­და თევ­ზი­თა და ყი­ნუ­ლით სავ­სეს.

    და თან ჰყვე­ბო­და არ­ხე­­ნად ზღვის ახ­ალ ამ­ბებს

    ხორ­ცის მთე­ბი დგას ქვი­შა­ზეო, იმ­­­რებ­და,

    და ვე­შა­პებ­საც არ ასც­დე­ბათ გან­საც­დე­ლიო.

    მათ კი, რი­კო­სა და ზა­­რას, ერ­თად მო­­რულთ,

    ზღვა არ ენ­­ხათ, ზღვის დგა­ფუ­ნი არ გა­­გო­ნათ

    და ახ­ლა, რო­ცა მო­­ყარ­ნენ ოთხ­მო­ცი წლი­სა,

    რა გა­დაწყ­ვი­ტეს რომ იც­­დეთ? სა­ქორ­წი­ნო მოგ­ზა­­რო­ბა.

    პეტ­რე­ლა გვი­დის მი­და­მო­ში სახ­ლობ­­ნენ მა­შინ,

    იქ, სა­დაც ხში­რად უკ­ვე ნა­ცად მე­ჯი­ნი­ბე­ებს

    ცხე­ნე­ბი სად­ღაც გა­ურ­ბოდ­ნენ გა­აფ­­რე­ბულ­ნი –

    მი­წას ტო­რავ­­ნენ, ფრუ­ტუ­ნებ­­ნენ და ჭიხ­ვი­ნებ­­ნენ,

    ღა­მით კი იდ­გა ახ­ლად­ნაცხობ პუ­რის სურ­ნე­ლი,

    და გა­აფ­­რე­ბით ვარ­ვა­რებ­და მძლავ­რი ღუ­მე­ლი.

    რი­კო და­ლა­ქად მუ­შა­ობ­და, ვის აღ­არ კრეჭ­და

    – კა­ცებს და ქა­ლებს, ცხვრებს და ვი­რებს და მათ­ნა­­რებს

    ზა­­რა სახ­­ში ირ­ჯე­ბო­და წყლით სავ­სე ჯა­მით,

    ას­უფ­თა­ვებ­და ეზო-კა­რის კუთხეს და კუნ­ჭულს.

    © “არილი”