• პოეზია

    თე­ო­ნა ბე­ქიშ­ვი­ლი


    * * *

    ის მგლე­ბი,

    შენს ბავ­­ვო­ბა­ში რომ ყმუ­ოდ­ნენ,

    რა­ღა­ცით მჯობ­ნი­ან;

    ის მგლე­ბი,

    რო­ცა ჯერ კი­დევ პა­ტა­რა იყ­­ვი

    და არც ამ­­დე­ნა მთა-გო­რე­ბი ამ­ოგ­­­დო­და,

    და არც ამ­­დე­ნა მთვა­რე ამ­ოგ­დი­­და,

    ის­ევ ყმუ­­ან,

    რო­გორც ად­რე, შენს ბავ­­ვო­ბა­ში,

    და მარ­თა­ლია, ზამ­თარ­შიც კი გა­იშ­ვი­ათ­და მა­თი ყმუ­­ლი,

    თუ შეყ­მუვ­ლე­ბენ, ის­ევ ისე, რო­გორც ად­რე,

    რო­გორც წლე­ბის წინ,

    და რა­ღა­ცით მჯობ­ნი­ან მგლე­ბი,

    რად­გან ჩე­მი ყმუ­­ლი სევ­დი­სა­გან და­იშ­რი­ტა,

    რად­გან მე მახ­სოვს…

    რად­გან შენ აღ­არ ხარ

    და დი­დი ხა­ნია, შენს მა­გივ­რად შენს ხსოვ­ნას ვუფ­­თხილ­დე­ბით,

    წლე­ბი მი­დის, ხსოვ­ნა იზრ­დე­ბა

    და ჩვენ ყვე­ლას გვი­ხა­რია,

    რომ ასე გვახ­სოვ­ხარ,

    და ვერ ვამ­­ნევთ

    ამ ხსოვ­ნი­სა­გან თა­ვად რო­გორ პა­ტა­რავ­დე­ბი…

    და ამ­­თაც მჯობ­ნი­ან მგლე­ბი.

    გა­ნა მათ ახ­სოვთ შარ­შან­დე­ლი მთვა­რე ან­და შარ­შან­წინ­დე­ლი შიმ­ში­ლო­ბა,

    მე კი ყვე­ლა­ფე­რი მა­მახ­სოვ­­დე­ბა

    და ამ ხსოვ­ნის­გან მეც­ვი­თე­ბა სა­ცე­ცე­ბი.

    უნ­და რო­გორ­მე გი­ღა­ლა­ტო,

    უნ­და რო­გორ­მე შე­გი­ძუ­ლო,

    უნ­და გაგ­ყი­დო

    და ბო­ლოს სა­ერ­თოდ გა­და­გი­ვიწყო,

    რომ მე­რე, რო­ცა სავ­სე მთვა­რე ამ­­გორ­დე­ბა,

    მგლის მში­­რი კუ­ჭი­ვით ამ­ეწ­ვას უშ­­ნო­ბა,

    და­გი­ჩო­ქო, შე­მოგ­­მუვ­ლო

    და შე­მო­გიბ­რუნ­დე…

    * * *

    არ­ის დრო დღე-ღა­მე­ში,

    რო­ცა მე მარ­­ლა თა­ვის უფ­­ლი ვარ,

    გა­მოღ­ვი­ძე­ბა,

    რო­ცა ღა­მის კოშ­მა­რე­ბი გამ­­ნა­რი ცვი­ლი­ვით ტრი­­ლე­ბენ თავ­ში,

    რო­ცა შე­მიძ­ლია მათ­გან ნე­ბის­მი­­რი რამ გა­მოვ­ძერ­წო

    ან­და სუ­ლაც ფე­ხებ­ზე მი­ვიკ­რა,

    რა­თა მე­რე ფეხ­შიშ­ვე­ლამ აღ­ვი­ბეჭ­დო დე­და­მი­წა,

    ან­და პა­წა­წი­ნა ლექ­სე­ბი გა­მოვ­ძერ­წო,

    ან­და იმ­­დი­­ნი დღის გან­რი­გი,

    ან კი­დევ რა­ღაც…

    არ­ის დრო დღე-ღა­მე­ში,

    რო­ცა მე გან­­საზ­­­რავ ჩემს ბე­დის­წე­რას

    და თუ რა­მე მო­მე­კითხე­ბა,

    ნუ მომ­კითხავთ დღის­­ვის, ნურც ღა­მის­­ვის,

    მხო­ლოდ გა­მოღ­ვი­ძე­ბის­­ვის მა­გე­ბი­ნეთ პა­სუ­ხი…

    ნაც­რის­ფე­რი ლა­იტ­მო­ტი­ვი

    და­უგ­ვე­ლი კი­ბე­­ბი,

    მა­კუ­ლა­ტუ­რა­დაც უვ­არ­გი­სი, გა­დაყ­რი­ლი წიგ­ნე­ბის გრო­ვა

    და ათ­ას­­ვა­რი ხა­რა­ხუ­რა

    მა­ცი­ლებს მე

    ბნე­ლი სარ­და­ფის ლა­ბი­რინ­თებ­ში.

    მარ­ცხ­ნივ, მარ­­­ნივ, ის­ევ მარ­ცხ­ნივ,

    ცალ ხელ­ში სან­­ლით,

    მე­­რე­ში გა­სა­ღე­ბით,

    ძლივს ვა­ხერ­ხებ ავხ­­ნა ბოქ­ლო­მი.

    რკი­ნის კა­რი სა­ნამ ჩარ­ჩოს მოს­ცილ­დე­ბა,

    ერთხელ ცი­ვად გა­იხ­მა­­რებს

    და უკ­ვე აქა ვარ, აქ,

    სა­კუ­თარ სამ­­ლო­ბე­ლო­ში,

    რო­მე­ლიც ორი ათ­­­ლი წლის წინ

    ბი­ნას­თან ერ­თად ერ­გოთ ჩემს მშობ­ლებს

    უს­არ­გებ­ლო ნივ­თე­ბის და ზამ­­რის მა­რა­გის

    შე­სა­ნა­ხა­ვად.

    მე უკ­ვე აღ­­რა ვარ პა­ტა­რა

    და შიშ­საც,

    დი­დი ხა­ნია, ვძლიე,

    და ამ­­თაც,

    დი­დი ხა­ნია, შე­ვე­გუე, –

    სარ­და­ფის ბი­ნად­რებს,

    რომ­ლე­ბიც, არ ვი­ცი, რა ხნი­დან,

    მაგ­რამ ნამ­­ვი­ლად აქ სახ­ლო­ბენ,

    ამ ხუ­თი­ოდ კვად­რა­ტულ მეტ­­ში…

    ის­­ნი ნამ­­ვი­ლად ად­­მი­­ნე­ბი არ­­ან,

    ყო­ველ შემ­თხ­ვე­ვა­ში, ად­­მი­­ნის აქვთ თა­ვი, ტა­ნი, ხე­ლი და ფე­ხი,

    ტან­ზეც ჩვენ­სა­ვით ტან­საც­მე­ლი აც­ვი­ათ,

    ოღ­ონდ და­ძონ­ძი­ლი,

    და კი­დევ –

    ფე­რი აქვთ გა­ნურ­ჩევ­ლად ნაც­რის­ფე­რი,

    თუ შემ­თხ­ვე­ვით სან­­ლის ალ­მა

    ყვით­ლად არ გა­და­ურ­ბი­ნა ჩამ­­რალ სა­ხე­ებ­ზე.

    მე არ ვი­ცი, რო­გორ ცხოვ­რო­ბენ ის­­ნი აქ,

    ამ ჩა­კე­ტილ სივ­­ცე­ში,

    მაგ­რამ შე­ვეჩ­ვიე მათ არ­სე­ბო­ბას.

    ერ­თი, მა­გა­ლი­თად,

    აი ამ მა­მა­ჩე­მის­­რო­ინ­დე­ლი და მოწ­ნუ­ლი ოც­ლიტ­რი­­ნის უკ­ან ცხოვ­რობს,

    მე­­რე – უზ­არ­მა­ზარ ჩან­თას ეფ­­რე­ბა,

    რო­მელ­შიც ნახ­მა­რი ფეხ­საც­მე­ლე­ბი და კი­დევ რა­ღა­ცე­­ბია,

    მე­სა­მე და მე­ოთხე –

    ძვე­ლი თუ­ჯის ფე­ჩის ქვეშ ცხოვ­რო­ბენ,

    მე­ხუ­თე – მე­სა­მე თა­რო­ზე

    სა­ფა­რის გა­რე­შე კუთხე­შია მი­კუნ­ჭუ­ლი,

    და ასე შემ­დეგ…

    მა­თით სავ­სე არ­ის მთე­ლი სარ­და­ფი.

    მაგ­რამ ჩემ­­ვის სრუ­ლი­ად გა­­გე­ბა­რია მა­თი ცხოვ­რე­ბა,

    გა­­გე­ბა­რია, რა ას­ულ­­­მუ­ლებთ,

    რად­გან აქ,

    ამ ხუ­თი­ოდ კვად­რა­ტულ მეტ­­ში,

    არ­­ფე­რი არ იცვ­ლე­ბა მა­თი არ­სე­ბო­ბით.

    ის­­ნი არ­ას­­როს არ იპ­­რა­ვენ არ­­ნა­ირ საჭ­მელს,

    არც არ­­ნა­ირ კვალს არ ტო­ვე­ბენ,

    მხო­ლოდ სუნ­­­ვა,

    ერთ­­რო­­ლად მშვი­დი­ცა და და­ძა­ბუ­ლიც,

    მახ­ვედ­რებს, რომ ცოცხ­ლე­ბი არ­­ან,

    და თით­ქოს ერ­თა­დერ­თი რამ სჭირ­დე­ბათ –

    არ შე­ვიმ­­ნიო

    და არ და­ვარ­­ვიო მა­თი საკ­რა­ლუ­რი წეს­რი­გი…

    მხო­ლოდ გას­­ლი­სას,

    რო­ცა, მა­გა­ლი­თად, სა­­მე­დოდ და­ვა­ბი­ნა­ვებ მაყ­­ლის მუ­რა­ბას,

    მეჩ­ვე­ნე­ბა, რომ ის­­ნი

    და­ბუ­ჟე­ბუ­ლი სხე­­ლე­ბით დგე­ბი­ან ფეხ­ზე,

    შლი­ან ხე­ლებს

    და ნაც­რის­ფე­რი ყვა­ვე­ბი­ვით მშვი­დი რწე­ვით მი­მა­ცი­ლე­ბენ.

    და მე­რე, ღა­მით, და­ძი­ნე­ბის წინ

    თბილ სა­წოლ­ში

    არ მცილ­დე­ბა მა­თი ხა­ტე­ბა.

    ზოგ­ჯერ ვფიქ­რობ,

    რომ რა­ღაც უს­აშ­ვე­ლო, უფ­ორ­მო დე­მო­ნი ვარ

    და ღმერ­თე­ბის მთე­ლი მოდ­­მა ბნელ სარ­დაფ­ში მყავს ჩა­კე­ტი­ლი,

    ზოგ­ჯერ პი­რი­ქით,

    თა­ვი კა­ცობ­რი­­ბის მხსნე­ლი მგო­ნია,

    რად­გან ყუ­რად­ღე­ბით ვი­ნა­ხავ უწ­მინ­დუ­რე­ბით სავ­სე დი­ლე­გის გა­სა­ღებს…

    ის­იც მი­ფიქ­რია, გა­მო­ვუ­ძა­ხო მი­ლი­ცი­ას

    და ეს ვე­ლუ­რე­ბი წა­ვაყ­ვა­ნი­ნო სად­მე,

    სა­დაც ას­წავ­ლი­ან ცხოვ­რე­ბას

    ჩვენ­ნა­ირს,

    მაგ­რამ მი­ლი­ცია სა­ხელ­­წი­ფოს ნა­წი­ლია,

    სა­ხელ­­წი­ფოს კი არ სცა­ლია ჩე­მი სარ­და­ფის ბი­ნად­რე­ბის­­ვის.

    ას­ეც და ის­ეც,

    მე ვგრძნობ რა­ღაც უც­ნა­ურ პა­სუ­ხის­­გებ­ლო­ბას,

    რა­საც ის­იც ამ­ძაფ­რებს, რომ ასე მგო­ნია, თოთხ­მე­ტი-თექ­­­მე­ტი წლი­სა­ნი არ­­ან

    და არც იცვ­ლე­ბი­ან,

    არც ხდე­ბი­ან, არც სუქ­დე­ბი­ან

    და ყვე­ლა­ზე ცუ­დი ისაა,

    რომ არ­­ფე­რი არ იცვ­ლე­ბა წლე­ბის მან­ძილ­ზე…

    და კი­დევ ერ­თი,

    ღამ­ღა­მო­ბით,

    იმ ნაც­რის­ფერ მო­ქა­ნა­ვე ლან­დებ­თან ერ­თად,

    მახ­სენ­დე­ბა ხოლ­მე სა­ბავ­შო ბა­ღის ბო­ლო ზე­­მი,

    რო­ცა უკ­ვე დი­დებს –

    ხუ­თი წლი­სებს,

    სტუმ­რად გვეწ­ვივ­ნენ ბავ­­­თა სახ­ლის აღ­საზ­­დე­ლე­ბი.

    ის­­ნი უკ­ვე სკო­ლის ას­­კის იყვ­ნენ

    და რა­ღაც პი­­ნე­რულ, ჩე­კის­ტურ მონ­ტაჟს წარ­მო­ად­გენ­­ნენ.

    და მახ­სოვს კი­დევ ერ­თი, ნაც­რის­ფე­რი, თავ­ხო­ტო­რა ბი­ჭი,

    რო­მე­ლიც მონ­ტაჟ­ში მო­ნა­წი­ლე­­ბას არ იღ­ებ­და,

    მას ევ­­ლა ორ­­მის­ხე­ლა მუ­ყა­ოს ლე­ნი­ნის უკ­ან დგო­მა,

    რომ ბე­ლა­დის ფი­გუ­რა

    შუა სცე­ნა­ზე არ წაქ­ცე­­ლი­ყო.

    და თუ­კი ზოგ­ჯერ თავს გა­მოს­წევ­და

    და არ­აფ­რის­­­­მე­ლი თვა­ლე­ბით დარ­ბაზს გა­მო­ხე­დავ­და,

    უმ­კაც­რე­სი მას­წავ­ლებ­ლის მზე­რა აიძ­­ლებ­და – ის­ევ და­მა­ლუ­ლი­ყო,

    და ნაც­რის­ფე­რი ბავ­­ვე­ბის გრო­ვა გვიმ­ღე­რო­და

    სიმ­ღე­რას დე­და­ზე.

    ეს მო­გო­ნე­ბა, რა თქმა უნ­და, ზედ­მე­ტად სენ­ტი­მენ­ტა­ლუ­რია,

    მაგ­რამ რა­ტომ­ღაც იმ ბი­ჭის სა­ხეც

    მო­დის ხოლ­მე მო­ქა­ნა­ვე ლან­დებ­თან ერ­თად

    და თით­ქოს ერ­თად მთხო­ვენ ხოლ­მე პა­სუხს რა­ღა­ცა­ზე,

    და ვე­რაფ­რით ვერ გა­ვი­გე,

    აქვთ თუ არა რა­მე სა­ერ­თო…

    წლე­ბი მი­დი­ან,

    არ­­ფე­რი არ იცვ­ლე­ბა

    და მეც იმ­­თი უხ­მა­­რო არ­სე­ბო­ბა

    მიმ­­ვე­ბა უცვ­ლელ ლა­იტ­მო­ტი­ვად.

    ხო­ლო კე­დელ­ზე, შე­მო­სას­­ლელ­ში, სა­შუ­­ლო ზო­მის ლურ­­მან­ზე,

    კი­დია მო­დი­დო გა­სა­ღე­ბი,

    კი­დია ისე,

    რო­გორც შე­იძ­ლე­ბა გა­სა­ღე­ბი ეკ­­დოს –

    ჩვე­­ლებ­რი­ვად,

    მაგ­რამ მე სულ ვე­ლო­დე­ბი მო­ვი­დეს ვინ­მე,

    მო­ითხო­ვოს, გა­და­­ბა­როს

    და და­მამ­­ვი­დოს,

    რომ მე არ­­ფე­რი მო­მე­კითხე­ბა…

    © “არილი”

  • პოეზია

    ანდ­რო ბუ­ა­ჩი­ძე


    * * *

    ყინ­ვავ და თო­შო, გულ­შემ­წირ­ვე­ლო,

    ჩემს ღრმა სო­რო­ში რა­ტომ მომ­ბუ­ზე,

    მე ახ­ლაც ვხე­დავ – მწუხ­რის ფრინ­ვე­ლი

    თა­ვის ჩრდილს რო­გორ აფ­ენს კორ­პუ­სებს.

    მზე რო­გორ გაშ­ლის ხოლ­მე ზო­ნა­რებს

    სა­ხუ­რა­ვებ­ზე და ბათ­ქა­შებ­ზე,

    და მეც აქა ვარ – წყნა­რი მო­ზა­რე

    წარ­მოდ­გე­ნა­ში სივ­­ცეს ვა­შე­ნებ.

    სა­ღა­მო მად­გას ჭრე­ლი ჩი­თი­ვით

    და წა­ფერ­დე­ბულ სუ­რათს შევ­ტი­რი,

    სა­ით გაფ­რინ­­ნენ მწუხ­რის ჩი­ტე­ბი

    ამ­­­­ბით ფრთა­შე­ჭე­დილ­ნი?

    ამ გა­რე­­ბანს გა­და­­­რეს,

    სა­დაც ლან­­შაფ­ტი გა­დამ­­­­რე­­ლა,

    ან რას იზ­ამ­­ნენ ნე­ტავ უარ­ესს,

    რომ არ ეფ­რი­ნათ ასე ხვე­­ლად?

    ეს კა­ცი ჩე­მი მე­გო­ბა­რია,

    ქა­ლაქ­გა­რეთ რომ მი­დის გზაწ­­რილ­ზე

    და მხრით მი­ათ­რევს აბ­გას გვა­რი­ანს

    და შე­იძ­ლე­ბა მის­­ვის გაწ­ვიმ­დეს, –

    და შე­იძ­ლე­ბა შეხ­­­ნენ მგზავ­რე­ბი,

    მინ­დორ­ში ლუკ­მის გა­დამ­ტეხ­ველ­ნი,

    ჩემ­სა­ვით მწუხ­რის ჟამს მო­ზა­რე­ნი

    და ამ ცხოვ­რე­ბის უნ­დო მეხ­რე­ნი.

    ყინ­ვავ და თო­შო, გულ­შემ­წირ­ვე­ლო,

    გა­და­მა­ხე­დე ჩე­მი ფან­­რი­დან, –

    რო­გორ მიფ­რი­ნავს მწუხ­რის ფრინ­ვე­ლი

    კორ­პუ­სებს შო­რის მოძ­რავ აჩრ­დი­ლად.

    ის ხომ მაც­ნეა მთე­ლი მა­სი­ვის

    და­ღა­მე­ბი­დან და­ღა­მე­ბამ­დე,

    სა­დაც სხი­ვე­ბი მწუხ­­ში გას­­რი­ლი

    სა­სო­წარ­­ვე­თილ ალ­ვებს ღე­ბა­ვენ.

    ბარ­გი-ბარ­ხა­ნა უკ­ვე ახ­­კეს

    მათხოვ­რებ­მა და კვარ­­ლის გლა­ხებ­მა,

    მზის ათ­­ნა­თი ად­გას სა­ხინ­­ლეს

    და ბინ­დი ფა­რავს სახ­ლებს ნა­ხევ­რად.

    ძაღ­ლი

    დამ­­რალ ჰა­ერ­ში მი­წი­დან ცამ­დე

    შენ ჩემს უბ­რა­ლო ცხოვ­რე­ბას ჰყვე­ბი,

    არ მე­გო­ნა თუ იტ­ყო­დი ამ­დენს

    ხმა­ჩახ­რინ­წუ­ლი გაბ­მუ­ლი ყე­ფით.

    ეგ ხმა ემს­­­რე­ვა ნა­თუ­რებს, ბო­ძებს,

    გა­რა­ჟებ­სა და მბჟუტ­ვა­რე ჯი­ხურს

    და აღ­არ ფიქ­რობს გაფ­რე­ნილ დრო­ზე,

    რო­მე­ლიც აქ­ვე გა­დატყ­და ჯი­ქურ.

    რო­გორ ამ­ოთ­­ვამ ამ­ხე­ლა ნაღ­ველს

    და შე­ნი ყე­ლის ფა­ქი­ზი ხორ­ხით

    ჩე­მი ცხოვ­რე­ბის და­რა­ბებს აღ­ებ,

    ჩემს ყურ­თას­მე­ნას ძვა­ლი­ვით ლოღ­ნი.

    შენ ხარ ძაღ­ლი, მე – ად­­მი­­ნი,

    და შე­იძ­ლე­ბა მეც ვიქ­ცე ძაღ­ლად,

    და ამ­ის­თა­ნა რა დარ­დი არ­ის,

    მი­წი­დან ცამ­დე რომ ად­ის მაღ­ლა.

    მაგ ხმით მეც­ნო­ბა მე სა­­ქაო,

    სა­­ქიო კი მიღ­მა ამ ყე­ფის

    ცახ­ცა­ხებს, ღა­მეს უნ­და აღ­გა­ვოს

    ეგ ხმა, რომ­ლი­თაც ჩემს ამ­ბავს ჰყვე­ბი.

    რო­გორც სან­თე­ლი და რო­გორც ხიწ­ვი

    გა­ზა­ვე­ბუ­ლი უძ­­რო ნაღ­­ლით,

    ამ ჩემს ღა­მე­ებს ან­­თებს ხრინ­წი

    გა­თე­ნე­ბამ­დე მყე­ფა­რი ძაღ­ლის.

    * * *

    ვი­ცი, აქ ცხოვ­რობს ჩემს სი­ახ­ლო­ვეს,

    ჩე­მი შემ­წეც და უნ­დო მგმო­ბა­რიც,

    და ის­იც ვი­ცი, ას­ეთ ახ­ლო­ბელს,

    უნ­და ვუ­წო­დო მე მე­გო­ბა­რი.

    რო­გორც სა­კუ­თარ ქსელ­ში ობ­­ბა

    ვი­ცი, ისე ვარ მეც ჩახ­ვე­­ლი,

    მარ­ტო­­ბა­ზე წუხს მარ­ტო­­ბა, –

    სველ ნი­ჟა­რა­ში სვე­ლი სხე­­ლი.

    ვი­ცი, შრი­­ლებს ხე ქვე­ყა­ნა­ზე

    და იშ­რი­­ლებს ასე დი­ლამ­დე

    ვი­ცი, მზის სხი­ვებს ქა­რი გა­დას­წევს

    სხვა მზე­­ბი­დან გა­მომ­დი­ნა­რე.

    ვი­ცი, სხვას უკ­ვე ბევ­­ჯერ ეწ­ვია

    ბე­დი უაზ­რო და უარ­­სი,

    და ცხოვ­რე­ბა რომ მთვრა­ლი ბე­ცია

    მე იმ­­ტო­მაც მხე­დავ ამ­რე­ზილს.

    ის თვი­თონ მო­ვა, თუმც შენ არ ეძ­ებ –

    ცი­ლის­წა­მე­ბა და დამ­ცი­რე­ბა,

    რად­გა­ნაც ბევ­რი სის­­ლი ჩა­რეცხეს

    ქვა­ფე­ნი­ლებ­ზე უკ­ვე წვი­მებ­მა.

    * * *

    შენს ვნე­ბებს უნ­და მჭიდ­რო ლა­გა­მი,

    რად­გან ჰა­ერ­ში ას­ვე­ტილ ნაძ­ვებს

    ლაჟ­ვარ­დის ჭე­რიც კი ვერ აკ­­ვებს

    და ქა­რიშ­ხა­ლიც კი ვე­ღარ აწ­ვენს.

    შენ გე­სალ­ტე­ბა სხე­ულ­ზე სიცხე

    და გი­ვიწ­რო­ვებს ვიწ­რო სა­ხედ­ველს,

    და სა­კუ­თა­რი თა­ვის წინ ირცხ­ვენ,

    რად­გა­ნაც ვნე­ბა ვე­ღარ გა­ხედ­ნე.

    და­ოკ­დი, მთვა­რის დის­კო იხ­რე­ბა

    და ყვა­ვი­ლი­ვით ლა­მა­ზი სხი­ვი

    შენ­თან შე­მო­აქვს, შენ კი გიხ­დე­ბა

    სხი­ვის და­ჭე­რა, ვნე­ბა რომ ღვი­ვის.

    მაღ­ლა, სულ მაღ­ლა სარ­თულ­ში, სად­ღაც,

    ეთ­ხო­ვე­ბი­ან ვი­ღაც გარ­დაც­­ლილს,

    გარ­დაც­­ლილს შუბ­­ზე უელ­ავს დამ­ღა

    მთვა­რი­სა, მე­რე დრო რომ გა­აც­ლის.

    სძი­ნავთ შენს მტევ­ნებს და მკრთალ ლო­ყებ­ზე

    ოდ­ნავ გე­ხე­ბა ძი­ლი ჩრდი­ლი­ვით,

    და გახ­­ნილ ტუ­ჩებს ფრთხი­ლად მოჰ­­ვე­ბა

    და­­ხარ­ჯა­ვი ვნე­ბის ჩი­ვი­ლი.

    * * *

    ათ­ოვს სველ სინ­დისს, ათ­ოვს სველ თვა­ლებს,

    სა­ღა­მო ავ­ლებს ხელს მო­­ჯი­რებს,

    შე­უმ­­ნე­ვე­ლი იქ­ნე­ბა მთვა­რე,

    არ შე­იძ­ლე­ბა ვინ­მეს და­ჭირ­დეს.

    და მი­ად­გე­ბა მზის სვე­ლი სხი­ვი

    ცა­რი­ელ სახ­­ში დარ­ჩე­ნილ ფინ­ჯანს,

    და ქუ­ჩის ბო­ლოს გო­გო­ნას ღი­მილს

    ეტ­ყო­ბა სიკ­­დილ-სი­ცოცხ­ლის მიჯ­ნა.

    ათ­ოვს სველ სახ­ლებს, ათ­ოვს ოჯ­­ხებს,

    ათ­ოვს სა­წო­ლებს, ათ­ოვს ხა­ლი­ჩებს,

    სვე­ლი ბი­ნე­ბი თოვ­­ში მო­ჩა­ნან

    და თოვ­ლი თოვ­­ში უნ­და და­იხ­­­ვეს.

    ვი­ცი, დავ­ტო­ვებ ამ თოვლს და თვა­ლებს,

    მინ­­­რე­ბი­სა­კენ წა­ვალ, დავ­ტო­ვებ,

    ღა­მე იწ­ვე­ბა თოვ­ლი მკვდა­რი­ვით

    და დი­ლით კვლა­ვაც უნ­და გა­თოვ­დეს.

    არც ავი და არც კარ­გი და­რია

    და შე­იძ­ლე­ბა, რომ და­­ბა­რო

    და­თოვ­ლილ ჩიხ­ში სველ ად­­მი­ანს,

    რომ ამ თოვ­ლი­ვით იყ­ოს უბ­რა­ლო.

    © “არილი”

  • ინტერვიუ

    იოს­იფ ბროდ­ს­კი

    ლო­­ელს ნე­ბის­მი­ერ ამ­ინ­­ში შე­ეძ­ლო ლექ­სე­ბის წე­რა

    ფრაგ­მენ­ტი სო­ლო­მონ ვოლ­კო­ვის წიგ­ნი­დან “სა­უბ­რე­ბი იოს­იფ ბროდ­­კის­თან”

    თარგმნა მიხო ხარაძემ

    – დი­დი ხა­ნია მინ­დო­და თქვენ­­ვის ლო­­­ლის შე­სა­ხებ მე­კითხა…

    – ჩვენ 1972 წელს გა­ვი­ცა­ნით ერთ­მა­ნე­თი “Poetry International“-ზე, სა­დაც ოდ­ენ­მა მი­მიყ­ვა­ნა. იმ სა­ღა­მოს ლო­­ელ­მა ჩე­მი ლექ­სე­ბის ინგ­ლი­სუ­რად წა­კითხ­ვა მო­ინ­დო­მა, რაც მი­სი მხრი­დან ძალ­ზე კე­თილ­შო­ბი­ლუ­რი ჟეს­ტი იყო, შემ­დეგ კი კენ­­ში, თა­ვის­თან მი­მი­პა­ტი­ჟა, სა­დაც იგი იმ ზაფხულს ის­ვე­ნებ­და. წა­მი­­რად გაჩ­­და რა­ღაც ინ­ტუ­­ტი­­რი ურ­თი­ერ­­გა­გე­ბა, თუმ­ცა ჩვენს შეხ­ვედ­რას ერთ­მა ამ­ბავ­მა შე­­შა­ლა ხე­ლი. საქ­მე იმ­­ში გახ­ლავთ, რომ იმ დროს საკ­მა­ოდ გა­ღი­ზი­­ნე­ბუ­ლი და გა­დაღ­ლი­ლი ვი­ყა­ვი მთე­ლი ამ გა­და­ად­გი­ლე­ბე­ბით: ვე­ნა, ლონ­დო­ნი, ერ­თი ბი­ნი­დან მე­­რე­ში გა­დას­­ლა და ა.შ. თა­ვი­დან მე­გო­ნა, ვა­­თუ ეს ყვე­ლა­ფე­რი დას­რულ­დეს-მეთ­ქი… მაგ­რამ ვცდი­ლობ­დი ყვე­ლა­ფე­რი გა­მე­გო და ყვე­ლა­ფე­რი ერთ­­რო­­ლად აღ­მექ­ვა. ამ­­ტო­მაც ყვე­ლა­ფე­რი რა­ღაც ერ­თი­ან ვი­ნეგ­რეტ­ში აიზ­­ლა. მახ­სოვს, ვიქ­ტო­რი­ას სად­გურ­ზე რომ მი­ვე­დი ლო­­ელ­თან გა­სამ­­ზავ­რებ­ლად და მა­ტა­რებ­ლე­ბის გან­რიგს ავ­ხე­დე, თავ­­რუ და­მეს­ხა, და­ვი­ბე­ნი. უბ­რა­ლოდ, აზ­როვ­ნე­ბის უნ­­რი დავ­კარ­გე. გა­ნა იმ­ის შე­მე­შინ­და, რომ ის­ევ სად­ღაც უნ­და გავ­­­ზავ­რე­ბუ­ლი­ყა­ვი… არა, უბ­რა­ლოდ, თვა­ლის ბა­დუ­რა მქონ­და გა­დაღ­ლი­ლი და შე­მაძ­­წუ­ნა სივ­­ცის რო­მე­ლი­ღაც ახ­ალ ვერ­სი­­ზე გა­ფიქ­რე­ბამ, რო­მე­ლიც ჩემს თვალ­წინ უნ­და გა­დაშ­ლი­ლი­ყო. ალ­ბათ წარ­მო­გიდ­გე­ნი­ათ ეს სი­ტუ­­ცია, არა?..

    – ო, რა თქმა უნ­და! ამ დროს ში­ში გე­უფ­ლე­ბა და არა ხარ დარ­­მუ­ნე­ბუ­ლი იმ­­ში…

    – …თუ რა ხდე­ბა აგ­ერ, ყუ­რის­ძირ­ში, არა? ერ­თი სიტყ­ვით, სად­გუ­რი­დან და­ვუ­რე­კე ლო­­ელს და შე­ვე­ცა­დე ვერ­ჩას­­ლის მი­ზე­ზე­ბი ამ­ეხ­­ნა, დაწ­­რი­ლე­ბით მო­მეთხ­რო ყვე­ლა­ფე­რი, მაგ­რამ ამ დროს მო­ნე­ტე­ბი და­მიმ­თავ­­და და ტე­ლე­ფო­ნიც გა­­თი­შა. ლო­­­ლი შემ­დეგ მე­უბ­ნე­ბო­და, თურ­მე ეგ­­ნა, რომ უის­ტენ­მა გა­და­მათ­­მე­ვი­ნა გამ­­ზავ­რე­ბა, რად­გა­ნაც ლო­­ელ­სა და ოდ­ენს შო­რის რა­ღაც და­ძა­ბუ­ლო­ბა არ­სე­ბობ­და. რა თქმა უნ­და, არ­­ფე­რი ამ­დაგ­ვა­რი არ ყო­ფი­ლა! უის­ტენ­მა არც იც­­და, რომ ლო­­ელ­თან შეხ­ვედ­რას ვა­პი­რებ­დი. მაგ­რამ ლო­­­ლის ეს რე­აქ­ცია ნა­თელს ჰფენს მთელ მის არ­სე­ბა­საც, იმ­ას, თუ რო­გო­რი ად­­მი­­ნი იყო რო­ბერ­ტი. არა, იგი და­კომ­­ლექ­სე­ბუ­ლი არ იყო, თუმ­ცა სა­კუ­თა­რი თა­ვის რწმე­ნა აკლ­და. რა თქმა უნ­და, ეს წმინ­და ად­­მი­­ნურ მხა­რეს ეხ­­ბა, რად­გა­ნაც, რო­გორც პო­ეტ­მა, ლო­­ელ­მა თა­ვი­სი ფა­სი კარ­გად იც­­და. ამ მხრივ მას პრობ­ლე­მე­ბი არ ჰქონ­და. ოდ­ენს თუ არ ჩავ­­­ლით, მწერ­ლუ­რი თვალ­საზ­რი­სით ას­­თი ორ­გა­ნუ­ლი ფი­გუ­რა მე არ­ას­­როს შემ­­ვედ­რია. ლო­­ელს ნე­ბის­მი­ერ ამ­ინ­­ში შე­ეძ­ლო ლექ­სე­ბის წე­რა. არა მგო­ნია, რო­ბერტს ჰქო­ნო­და პე­რი­­დე­ბი, რო­ცა იგი…

    – …იშ­რი­ტე­ბო­და…

    – ჰო. შე­საძ­ლოა მა­საც უჭ­ირ­და დრო და დრო, რო­გორც ყვე­ლა პო­ეტს, მაგ­რამ ეს არ ტან­ჯავ­და ლო­­ელს, მის თა­ნა­მედ­რო­ვე­თა­გან – დი­ლან ტო­მა­სის­გან, ჯონ ბე­რი­მა­ნის­გან, სილ­ვია პლა­თის­გან გან­­­ვა­ვე­ბით. ჩე­მი აზ­რით, სწო­რედ ამ ტან­­ვამ მი­იყ­ვა­ნა ბე­რი­მა­ნი და პლა­თი თვით­­­­ლე­ლო­ბამ­დე და არა ალ­კო­ჰო­ლიზ­­მა ან დეპ­რე­სი­ამ. ლო­­­ლი ძალ­ზე გო­ნე­ბა­მახ­ვი­ლი ად­­მი­­ნი იყო და ამ­­ვე დროს, ერთ-ეთი სა­­კე­თე­სო თა­ნა­მო­სა­უბ­რე, რო­მელ­საც კი ვიც­ნობ­დი. ოდ­­ნი აბ­სო­ლუ­ტუ­რად მო­ნო­ლო­გუ­რი იყო. რო­ცა ლო­­ელ­ზე ვფიქ­რობ, ყო­ველ­­ვის მახ­სენ­დე­ბა ხოლ­მე თა­ნა­მო­სა­უბ­რის მი­მართ მი­სი არ­­თუ გუ­ლის­ყუ­რი, არ­­მედ უზ­არ­მა­ზა­რი ყუ­რად­ღე­ბა. სა­ხის გა­მო­მეტყ­ვე­ლე­ბაც მუ­დამ კე­თი­ლი ჰქონ­და. და შენც გეს­მო­და, რომ კე­დელს არ ეს­­უბ­რე­ბო­დი, არ ეხ­ლე­ბო­დი რა­ღაც იდ­­­სინ­­რა­ზებს, არ­­მედ ელ­­პა­რა­კე­ბო­დი ად­­მი­ანს, რო­მე­ლიც გის­მენ­და. პირ­ვე­ლი შეხ­ვედ­რის შემ­დეგ, 1972 წელს, ჩვენ 1975 წლამ­დე არ გვი­ნა­ხავს ერთ­მა­ნე­თი. გვქონ­და მე­გობ­რუ­ლი მი­მო­წე­რა, რო­მე­ლიც უფ­რო ზო­გად ხა­სი­ათს ატ­­რებ­და. 1975 წელს სმიტ­კო­ლეჯ­ში ვას­წავ­ლი­დი, უეც­რად ბოს­ტო­ნი­დან და­მი­რე­კა ლო­­ელ­მა და თა­ვის­თან მი­მიწ­ვია, თა­ნაც იქ­ვე, ტე­ლე­ფო­ნით ათ­­სი კომ­­ლი­მენ­ტის თქმა მო­ას­­რო (ალ­ბათ, პირ­ვე­ლად აიღო ხელ­ში ჩე­მი წიგ­ნი). კო­მი­კურ ეპ­­ზოდს ვერც ამ­ჯე­რად გა­და­ვურ­ჩით, რად­გან ლო­­ელ­თან შე­თან­­მე­ბულ­ზე ერ­თი კვი­რით ად­რე თუ გვი­ან ჩა­ვე­დი – ზუს­ტად აღ­არ მახ­სოვს. სა­მა­გი­­როდ, კარ­გად მახ­სოვს ჩვე­ნი სა­უბ­რე­ბი, ეს ნამ­­ვი­ლი სა­ოც­რე­ბა იყო! ანა ანდ­რე­ევ­ნას შემ­დეგ, 1975 წლამ­დე (ანუ ლო­­ელ­თან შეხ­ვედ­რამ­დე) დან­ტეს შე­სა­ხებ, მა­გა­ლი­თად, არ­­ვის­თან მი­სა­უბ­რია. “ღვთა­ებ­რი­ვი კო­მე­დია” ისე იც­­და, რო­გორც ჩვენ “ევ­გე­ნი ონ­­გი­ნი”. მის­­ვის ეს ის­­თი­ვე წიგ­ნი იყო, რო­გორც ბიბ­ლია. ან ვთქვათ, “მა­ინ კამ­­ფი”, სხვა­თა შო­რის.

    – უც­ნა­­რი შე­ხა­მე­ბაა…

    – ო, ეს რთუ­ლი ის­ტო­რიაა. საქ­მე იმ­­ში გახ­ლავთ, რომ რო­ცა მე­­რე მსოფ­ლიო ომ­ის დროს ჯარ­ში გა­იწ­ვი­ეს, ლო­­ელ­მა უარი თქვა სამ­ხედ­რო სამ­სა­ხურ­ზე. იგი ურ­ყე­ვი პა­ცი­ფის­ტი იყო. და ამ­ის გა­მო ლო­­ელ­მა რა­ღაც ნო­მი­ნა­ლუ­რი სას­ჯე­ლიც კი მო­­ხა­და, გარ­­ვე­­ლი პე­რი­­დი იჯ­და, მაგ­რამ რო­ცა ომი დამ­თავ­­და, გა­მო­ირ­­ვა (პა­ცი­ფის­ტუ­რი მრწამ­სის მი­­ხე­და­ვად), რომ ფა­შიზ­მი სწო­რედ ის ბო­რო­ტე­ბა ყო­ფი­ლა, რო­მელ­თა­ნაც უნ­და გებ­­ძო­ლა. რო­გორც ჩანს, ლო­­ელს, მთე­ლი თა­ვი­სი პრინ­ცი­პუ­ლო­ბის მი­­ხე­და­ვად, მოს­ვე­ნე­ბას არ აძ­ლევ­და ეს აზ­რი და ამ­ის გა­მო, მე მგო­ნი ფა­შიზ­მის უფ­რო დაწ­­რი­ლე­ბით შეს­წავ­ლა გა­ნიზ­რა­ხა, გა­დაწყ­ვი­ტა პირ­ვე­ლი ხე­ლი­დან მი­­ღო ინ­ფორ­მა­ცია. ასე წა­­კითხა მან “მა­ინ კამ­­ფი”. მე მგო­ნი, სწო­რედ ჰიტ­ლე­რის ცნო­ბი­­რე­ბის­­ვის და­მა­ხა­სი­­თე­ბელ­მა ვულ­გა­რუ­ლო­ბამ მო­ახ­დი­ნა ლო­­ელ­ზე შთა­ბეჭ­დი­ლე­ბა. ეს ვულ­გა­რუ­ლო­ბა სა­კუ­თა­რი პო­­ტი­კით ხა­სი­ათ­დე­ბა. ამ­ის შე­სა­ხებ არ­­ერ­თხელ მი­ფიქ­რია. საქ­მე ისაა, რომ ნე­ბის­მი­ერ უხ­ამ­სო­ბა­ში ჭეშ­მა­რი­ტე­ბის ელ­­მენ­ტია; კა­ტას­­რო­ფუ­ლი სწო­რედ ეს გახ­ლავთ. თა­ნაც ამ­ას და­­მა­ტეთ ოდ­­ნის გან­ცხა­დე­ბა (რო­მე­ლიც და­ახ­ლო­­ბით 35-36 წლებ­ში ითქ­ვა) იმ­ის შე­სა­ხებ, რომ ჰილ­ტე­რი არ­­ფერ შუ­­შია, რომ უბ­რა­ლოდ ყვე­ლა ჩვენ­თა­გან­ში ცხოვ­რობს ეს ჰიტ­ლე­რი. “მა­ინ კამ­­ფის” შეს­წავ­ლა ლო­­ელ­თან დეპ­რე­სი­ას ერწყ­მო­და. იგი მა­ნი­­კა­ლურ-დეპ­რე­სი­­ლი ფსი­ქო­ზით იყო შეპყ­რო­ბი­ლი, რო­მელ­საც, მარ­თა­ლია არ­ას­­როს მი­­ღია კოშ­მა­რუ­ლი ფორ­მე­ბი, მაგ­რამ შე­ტე­ვე­ბი საკ­მა­ოდ ხში­რად მე­ორ­დე­ბო­და. მი­ნი­მუმ წე­ლი­წად­ში ერთხელ იგი სა­­ვად­­ყო­ფო­ში ხვდე­ბო­და ხოლ­მე. და ყო­ველ­­ვის, რო­ცა ლო­­ელს ეწ­ყე­ბო­და ეს მა­ნი­­კა­ლუ­რი პე­რი­­დე­ბი, იგი ნაც­ნო­ბებს “მა­ინ კამპფს” აჩ­ვე­ნებ­და ხოლ­მე, რო­გორც თა­ვის საყ­ვა­რელ წიგნს. ეს იყო სიგ­ნა­ლი, რომ ლო­­­ლი “ვერ იყო”. მე მგო­ნი, ას­ეთ ვი­თა­რე­ბა­ში იგი – გარ­­ვე­ულ­წი­ლად – ჰიტ­ლერ­თან აიგ­­ვებ­და თავს. ამ­ას ძალ­ზე უბ­რა­ლო სარ­ჩუ­ლი ჰქონ­და: აზ­რი იმ­ის შე­სა­ხებ, რომ მე ცუ­დი ად­­მი­­ნი ვარ, ბო­რო­ტე­ბის წარ­მო­მად­გე­ნე­ლი, არა? სი­ნამ­­ვი­ლე­ში კი ას­­თი მა­ნია გა­ცი­ლე­ბით უფ­რო მი­სა­ღე­ბია, ვიდ­რე ის, რო­ცა ად­­მი­­ნი ქრის­ტეს­თან ან ნა­პო­ლე­ონ­თან აიგ­­ვებს თავს. ჰიტ­ლე­რის მა­გა­ლი­თი, მე მგო­ნი, უფ­რო ახ­ლოს დგას სი­ნამ­­ვი­ლეს­თან.

    – ხომ არ ფიქ­რობთ, რომ ყვე­ლა­ფე­რი ეს გარ­­ვე­ულ ფსი­ქო­ლო­გი­ურ და შე­საძ­ლოა, ინ­ტე­ლექ­ტუ­­ლურ თა­ვაშ­ვე­ბუ­ლო­ბა­ზე მეტყ­ვე­ლებს?

    – შე­საძ­ლოა ას­ეც იყ­ოს. ლო­­­ლი გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი ინ­ტუ­­ცი­ით იყო და­ჯილ­დო­ვე­ბუ­ლი. ინ­ტე­ლექ­ტუ­­ლუ­რი თა­ვაშ­ვე­ბუ­ლო­ბა – რო­ცა ყუ­რად­ღე­ბას აღ­არ აქ­ცევ დე­ტა­ლებს და გან­ზო­გა­დე­ბის­კენ ისწ­რა­ფი – გარ­­ვე­ულ­წი­ლად ყვე­ლა იმ ად­­მი­­ნის­­ვი­საა და­მა­ხა­სი­­თე­ბე­ლი, ვი­საც ლი­ტე­რა­ტუ­რას­თან რა­­მე აქვს სა­ერ­თო. გან­სა­კუთ­რე­ბით ეს კაზ­მულ სიტყ­ვი­­რე­ბას ეხ­­ბა. ლო­­ელს შე­სა­ნიშ­ნა­ვი ფორ­მუ­ლი­რე­ბე­ბი ჰქონ­და და ყვე­ლა­ზე მე­ტად მას­ში ის მომ­წონ­და, რომ ასპ­რო­ცენ­ტი­­ნი ამ­­რი­კე­ლი იყო. მა­ღი­ზი­­ნებს არ­ას­რულ­ფა­სოვ­ნე­ბის ეს კომ­­ლექ­სი, რო­მე­ლიც გა­ნათ­ლე­ბულ ამ­­რი­კე­ლებს ახ­­სი­­თებთ ევ­რო­პე­ლებ­თან მი­მარ­თე­ბა­ში. ეზ­რა პა­უნ­დი ან ვინ­მე სხვა, გარ­ბის ევ­რო­პა­ში და იქ­­დან გაჰ­­ვი­რის, რომ ამ­­რი­კე­ლე­ბი ღო­რე­ბი არ­­ან და ა.შ. ჩემ­ზე ეს ის­­ვე ცუდ შთა­ბეჭ­დი­ლე­ბას ტო­ვებს, რო­გორც ვულ­გა­რუ­ლი მე­და­სავ­ლე­თე­­ბა რუ­სეთ­ში. ლო­­ელ­ში ას­­თი რა­ღაც სა­ერ­თოდ არ იყო.

    © “არილი”

  • კატეგორიის გარეშე

    რობერტ ლოუელი

    ინგლისურიდან თარგმნა ზვიად რატიანმა


    ათი წუ­თი

    ორ­ად­გი­ლი­­ნი სა­წო­ლი­დან

    ზე­წა­რი გა­მუდ­მე­ბით ცურ­დე­ბა ქვე­მოთ.

    რაც უფ­რო ჯი­­ტად ვას­წო­რებ,

    მით უფ­რო ჯი­­ტად ცურ­დე­ბა

    ქვე­მოთ. აი

    ასე ვიწყებ წო­ლას.

    სხვებს აქვთ მი­ზა­ნი,

    ჩე­მი ვა­გო­ნი მიქ­რის არ­სა­ით.

    ვი­ცი, ჩე­მი გზა ჩი­ხის­კენ მი­დის.

    მა­ინც ვოც­ნე­ბობ, ჩემ­მა ტყუ­ილ­მა

    სი­მარ­­ლე მო­ის­ხას.

    ერთხელ რა­ღა­ცამ მო­­­რა თავ­ში დე­და­ჩემს და ხუ­თი წუ­თის გან­მავ­ლო­ბა­ში

    დაწ­­რი­ლე­ბით იხ­სე­ნებ­და ჩემს ერთ სი­გი­ჟეს,

    რო­ცა უაზ­რო და სას­ტი­კი ეგ­­იზ­მით შეპყ­რო­ბი­ლი

    ვაფ­­თხობ­დი ყვე­ლას, ვინც ბე­დავ­და ჩემ­თან მოს­­ლას,

    გან­სა­კუთ­რე­ბით – ვინც ცდი­ლობ­და დახ­მა­რე­ბას;

    ყვე­ლას თა­ვი­დან ვი­შო­რებ­დი;

    მაგ­რამ რო­გორ შე­ვუც­­ლი­დი მი­მარ­თუ­ლე­ბას

    კომ­პა­სის ის­არს, ასე

    მგრძნო­ბი­­რეს?

    ბუ­ნებ­რი­ვია, აღ­არ შემ­­ჩა თა­ნამ­­ზავ­რე­ბი.

    ზოგ­ჯერ კი ვხე­დავ,

    ღა­მე­­ლი თვით­­­­ლე­ლის მან­ქა­ნა

    რო­გორ იელ­ვებს ბნელ ტრა­სა­ზე და ის­ევ ქრე­ბა.

    ზოგ­ჯერ ავ­სე­ბენ მე­გო­ბა­რი გო­გო­ნე­ბი გა­მო­ლოც­ვილ სი­ცა­რი­­ლეს,

    ნერ­ვებს მაწყ­ვე­ტენ თა­ვი­ან­თი ახ­­რე­ბე­ბით,

    გა­ში­ნა­­რე­ბუ­ლო­ბით;

    და­კარ­გუ­ლი სა­ხე­­ბის სუ­რო­გა­ტე­ბი,

    მწი­ვა­ნა ხმე­ბი. ის­­ნი ჩხა­ვი­ან –

    “გიყ­ვარ­ვარ? გიყ­ვარ­ვარ?

    ო, ბო­დი­ში, საპ­ნის ბუშ­­ში გა­მო­­კე­ტე,

    ცო­ლი გდა­რა­ჯობს, ქი­მე­რე­ბი საჭ­მელს გაჭ­მე­ვენ,

    ჩვენ­­ვის კი, ჩვენ­­ვის სიკ­­დილს ნატ­რობ. მაგ­რამ ჩვენ ვართ ვამ­პი­რე­ბი,

    უკვ­და­ვე­ბი, შე­უც­­ლე­ლე­ბი”.

    ის­­ნი ზოგ­ჯერ ქვავ­დე­ბი­ან,

    რო­გორც მან­ქა­ნა შუქ­ნი­შან­თან,

    რა­თა ხალ­­მა გზა გა­დაკ­ვე­თოს.

    მე სიტყ­ვებ­ში ვერ ვი­პო­ვე ჭეშ­მა­რი­ტე­ბა,

    თუმ­ცა ვმუ­შა­ობ ყო­ველ ღა­მით –

    ქვეც­ნო­ბი­­რი ნა­თე­ბა ჩემ­ში

    თა­ვის­­ვის ცდის და, რო­გორც წე­სი, ან­აგ­ვი­­ნებს

    ქა­ღალდს, რომ­ლი­თაც ოჯ­ახს ვი­ნა­ხავ.

    ჩე­მი ხე­ლე­ბი:

    ორი დამ­­­თხა­ლი, წინ­გაშ­ვე­რი­ლი ხე­ლის­გუ­ლი,

    თით­ქოს ში­შით გი­შო­რებ­დე, რომ არ დამ­ცი­ნო…

    და ყვე­ლა­ფე­რი ემს­გავ­სე­ბა ავ­ტო­ცი­ტა­ტას:

    ჩაბ­ნე­ლე­ბუ­ლი გვი­რა­ბის ბო­ლოს

    მე შენ გთა­ვა­ზობ ჩემს ხორ­­სა და ში­შე­ბის გრო­ვას.

    “მთე­ლი ღა­მე ვმუ­შა­ობ­დი”, მე გე­უბ­ნე­ბი,

    შენ კი მპა­სუ­ხობ: “ტყუ­­ლია,

    ათი წუ­თია გაღ­ვი­ძებ და ძვრა ვერ გი­ყა­ვი”.

    მამ­ხი­­რუ­ლებს ეს პრო­ცე­სი: რო­ცა შიშ­ვე­ლი

    ვდგე­ბი და დინ­ჯად, ნელ-ნე­ლა ვიც­ვამ.

    პა­ლა­ტა­ში

    იზ­რა­ელ სიტ­კო­ვიცს

    ბო­ლო ერთ სა­ათ­ში ათი წლით და­ბერ­დი –

    მე ვხე­დავ, რო­გორ იღ­­მე­ბი.

    ვხე­დავ შენს ბა­გეს, ჩა­მუ­ქე­ბულს სის­­­ჩაქ­ცე­ვე­ბით.

    შენ გე­ში­ნია ამ პა­ლა­ტის,

    პა­ლა­ტე­ლი მე­ზობ­ლე­ბის,

    რო­მელ­თა შო­რის თით­ქოს ყვე­ლა შე­ნი ხნი­საა,

    მაგ­რამ შენ მათ­ზე უმც­რო­სი ხარ, და მე ეს ვი­ცი.

    გსურს მო­მაჩ­ვე­ნო, ვი­თომ მედ­დას ეარ­ში­ყე­ბი,

    არ­­და გულ­ში უს­ას­რუ­ლოდ იმ­­­რებ თი­თო­­ულ წვრილ­მანს,

    ვერ გა­გი­გია, რო­გორ გა­დარ­ჩი.

    იყო ახ­ალ­გაზ­­და ძნელ დრო­ში – ჯო­ბია,

    ვიდ­რე კარგ დრო­ში იყო ბე­ბე­რი.

    ხუ­თი დღეა

    ეკ­ლე­ბახ­­მულ მატ­რაც­ზე წევ­ხარ,

    ქვე­მოთ კი სი­ცა­რი­­ლეა.

    მთე­ლი სიბ­­­ნე შე­ნი ტრავ­მის

    ღვთის­ნი­­რად ხორ­ცი­­ლია,

    ის გა­­ძუ­ლებს მო­მავ­ლის ძებ­ნას,

    გი­ცა­რი­­ლებს მეხ­სი­­რე­ბას.

    დამ­­­ნა­რი ლა­მაზ­მა­ნე­ბი და სი­ბე­რე­ში გა­დამ­­გა­რი გე­ნი­­სე­ბი

    ნატ­რო­ბენ: ვიდ­რე და­კარ­გა­ვენ თაყ­ვა­ნის­­ცემ­ლებს,

    რო­გორ­მე მა­ნამ­დე და­კარ­გონ გო­ნე­ბა.

    მწუ­ხა­რეა შე­ნი დღე­­ბი,

    ფან­ტო­მუ­რია ღა­მე­­ბი.

    სად­ღაც, წარ­სულ­ში, ჩურ­ჩუ­ლებს ბი­ჭი:

    “ზე­ცა სახ­ლია, დი­დი სახ­ლი,

    ამ­ოვ­სე­ბუ­ლი ცრემ­ლე­ბით და ყვა­ვი­ლე­ბით,

    და შენ ზე­ცა­ში ხის ყუ­თით წახ­ვალ”.

    წყვდი­­დის თავ­ზე გა­კი­დუ­ლან შე­ნი ფე­ხე­ბი.

    ნე­ტა გეს­მო­დეს,

    გა­ხუ­რე­ბუ­ლი ღა­მის ნა­თუ­რა

    შენს საყ­ვა­რელ მო­დერ­ნის­ტულ კლა­სი­კას მღე­რის,

    მღე­რის, მაგ­რამ არ­­ვინ უს­მენს.

    ერ­თი წლის წინ კი,

    შენს ღა­რი­ბულ, პირ­ქუშ ოთ­ახ­ში,

    შენ ამ­­ყი მღელ­ვა­რე­ბით შეს­თა­ვა­ზე

    შენ­ზე უმც­როს ორ-სამ მე­გო­ბარს –

    გა­მო­გეკ­­ლი­ათ არ­ნოლდ შონ­ბერ­გის

    არ­ით­მე­ტი­კუ­ლო­ბა და დე­მო­ნუ­რი უკ­­ნო­ნო­ბა:

    კომ­პო­ზი­ტო­რი და­­ბა­და, რო­ცა მუ­სი­კა

    ჯერ არ ქცე­­ლი­ყო ზუსტ მეც­ნი­­რე­ბად

    და ჯერ კი­დევ გა­ნუწყ­ვეტ­ლივ აფ­არ­თო­ვებ­და

    ყო­ფი­­რე­ბის პი­რო­ბით საზ­­­რებს;

    ჯე­რაც ის­­ვე სა­ში­ში იყო

    ნა­ყო­ფი­­რე­ბი­სა და ყო­ველ­­ვა­რი რე­ჟი­მი­სათ­ვის,

    რო­გორც სი­ჩუ­მის­­ვის.

    Die Sprache ist unverstanden

    doch nicht unverstandlich.

    თუ­კი და­ნა­კარ­გებს მუდ­მი­ვად ჩა­მო­წერ,

    აღ­­რა­ფე­რი არ დაგ­­ჩე­ბა გა­სახ­სე­ნე­ბი,

    აღ­­რა­ფერს შერ­ჩე­ბა აზ­რი.

    ნა­თუ­რა თრგუ­ნავს შენს სურ­ვი­ლებს,

    მი­სი და­მაბ­­მა­ვე­ბე­ლი უს­ურ­ვი­ლო­ბა

    ბილ­წავს შენს ტკი­ვილს

    და ეს არ­ის მიღ­წე­ვა­დის ხე­ლოვ­ნე­ბა –

    სა­პი­რის­პი­რო ცნე­ბა ხე­ლოვ­ნე­ბის.

    ილ­­ზია სიკ­­დი­ლის და სი­ცოცხ­ლის ტექ­ნი­კა

    გა­მოგ­წუ­რა­ვენ ბო­ლო ცრემლს და სი­მარ­­ლის ალ­ღოს.

    ოდ­ეს­ღაც კი შე­ნი სუ­ლი

    ფარ­ფა­ტებ­და მიღ­მა და მაღ­ლა.

    და­­მახ­სოვ­რე, რომ ამ­ას­თან შე­და­რე­ბით

    ყვე­ლა­ფე­რი და­ნარ­ჩე­ნი

    არ­­ფე­რია.

    ჩვენ ვი­ყა­ვით სა­მოთხე­ში

    ჩვენ აქ ვი­ყა­ვით სა­მოთხე­ში –

    სხვაგ­ვა­რად რო­გორ უნ­და გიყ­ვარ­დეს?

    სა­მი კვი­რაა, რაც ბუ­ნე­ბა

    და­ფა­რუ­ლია ორთ­­ლის ბუ­რუ­სით,

    რო­გორც სა­­ბა­ზა­ნო­ში – სარ­კე.

    ბორ­­ვე­ბი, ძრო­ხე­ბი, თრი­­ბის სო­რო,

    ატ­ლან­ტი­კი­დან გა­მო­რი­ყუ­ლი…

    მკის დროა უკ­ვე,

    უკ­ვე ვუს­­ვენთ ბა­ლა­ხე­ბი­დან.

    მეხ­მა მოწყ­ვი­ტა მუ­ხის ტო­ტი – ერთ­ტო­ნი­­ნი,

    მაგ­რამ ის ჯე­რაც ათრ­თო­ლებს ფოთ­ლებს

    და იკ­ლავს წყურ­ვილს შუ­ად­ღის შუ­ქით,

    რო­გორც ცოცხა­ლი.

    რო­გორ გა­ვუძ­ლოთ ამ ყვე­ლა­ფერს?

    მო­ყო­ლე­ბუ­ლი თეს­ლი­დან ბზემ­დე

    ტრა­გე­დი­ებს არ ცნობს ბუ­ნე­ბა.

    სა­­დან მო­დის შეშ­ლი­ლო­ბა?

    ალ­ბათ აწმ­ყო­დან, რა თქმა უნ­და,

    რად­გან ჩვენ აქ ვართ, აწმ­ყო­ში, ის კი

    წარ­სუ­ლით არ­ის მოშ­ხა­მუ­ლი.

    სა­მი წე­ლია არ მსმე­ნია, რო­გორ გუ­გუ­ნებს

    ატ­ლან­ტი­კუ­რი გა­ზე­თი ქარ­ში.

    და რა­ტომ გვიყ­ვარს ერ­თი ქა­ლი

    უფ­რო მე­ტად, ვიდ­რე ქა­ლე­ბი?

    წყა­ლი

    წუნ­კა­ლი ქა­ლა­ქი

    მენ­ში, ხა­მან­­კე­ბი­ან შტატ­ში; ხე­ლე­ბი

    სავ­სე ნა­ვე­ბის

    ეჭ­­დე­ბი­ან კუნ­ძუ­ლის ლო­დებს,

    და­ცა­რი­ელ­­ნენ მო­საწყე­ნი

    თეთ­რი სახ­ლე­ბი

    გო­რაკ­ზე, რო­გორც

    გა­მო­წუწ­ნუ­ლი

    ხა­მან­­კე­ბი. ზღვა ზან­ტად სინ­ჯავს

    ას­ან­თი­სებ­რი პლა­ტი­ნე­ბის

    სი­მაგ­რეს, ხო­ლო სპი­ნინ­გი ით­ხოვს

    მო­ბი­ლი­ზე­ბულ ყუ­რად­ღე­ბას. ნე­ტა თუ

    გახ­სოვს? ვის­ხე­დით კონ­ცხის

    ქიმ­ზე, რო­მე­ლიც სის­­ლის­დე­ნამ­დე

    გა­მოც­ლი­ლი­ყო დრო­ის­გან,

    თუმ­ცა

    იყო სულ რა­ღაც ჩვე­­ლებ­რი­ვი

    და რუ­ხი კონ­ცხი, ტალ­ღე­ბი­სა­გან

    ნა­კოცნ-ნა­ლო­კი, აქა-იქ

    მწვა­ნე

    და, ტალ­ღე­ბის­გან ნა­კოცნ-ნა­ლო­კი,

    ფეხ­­ვეშ ჩაგ­ვეფ­­­ნა –

    ფუმ­ფუ­ლა ქა­ფი

    ზღვამ შე­ით­რია ტალ­ღის ლა­სო­თი

    და შენ გე­სიზ­­რა იმ­­ვე ღა­მით,

    თით­ქოს იყ­­ვი ზღვის ამ­ორ­ძა­ლი

    და თა­მა­შობ­დი ღუ­ზის

    ჯაჭ­ვით. ჩვე­ნი სუ­ლე­ბი

    ნე­ტა თუ, რო­გორც თო­ლი­­ბი, დაბ­რუნ­დე­ბი­ან

    იქ, რო­ცა უკ­ვე

    წა­მოვ­რო­შეთ – “ცი­ვია

    წყა­ლი”.

    ორ­მოც­და­ხუ­თის

    ზამ­თა­რი მმსჭვა­ლავს

    მე, ნიუ-იურ­კი

    ბურ­ღავს ჩემს ნერ­ვებს:

    მო­ვუყ­ვე­ბი

    და­ღე­ჭილ ქუ­ჩებს

    და სად, სად წა­ვალ

    ორ­მოც­და­ხუ­თის?

    ყვე­ლა კუთხე­ში

    ვხვდე­ბი მა­მა­ჩემს,

    ცოცხალს, ჩემ­ხე­ლას.

    მა­მა, მა­პა­ტიე

    თუ რამ გაწყე­ნი­ნე,

    რო­გორც მე ვპა­ტი­ობ

    მათ,

    ვინც მაწყე­ნი­ნა!

    სი­­ნის მთა­ზე

    არ ას­ულ­ხარ, მაგ­რამ და­ტო­ვე

    დი­ნო­ზავ­რუ­ლი

    კვა­ლი გზა­ზე,

    რო­მელ­ზეც ვდგა­ვარ.

  • პორტრეტი

    რობერტ ლოუელის შესახებ

    ­­­ზვიად რატია­ნი


    “დი­დად უც­ნა­­რი ჩვე­­ლე­ბა” – ასე გან­მარ­ტავ­და რო­ბერტ ლო­­­ლი ლექ­სის წე­რის მოთხოვ­ნი­ლე­ბას და ამ ნათ­­ვამ­ში ნათ­ლად ჩანს მი­სი შე­მოქ­მე­დე­ბი­თი ნა­ტუ­რი­სათ­ვის ყვე­ლა­ზე მე­ტად და­მა­ხა­სი­­თე­ბე­ლი თვი­სე­ბა – წე­სი­­რე­ბა. მის­­ვის უც­ხო იყო მრა­ვა­ლი პო­­ტი­სათ­ვის ჩვე­­ლი მე­სი­­ნის­ტუ­რი ილ­­ზი­­ბი, ის არ­­სო­დეს აზ­ვი­­დებ­და სა­კუ­თა­რი პო­­ზი­ის მნიშ­­ნე­ლო­ბას, ყო­ველ­­ვის თავს არ­­დებ­და მა­ღალ­ფარ­დო­ვან სა­­ბარს შთა­გო­ნე­ბა­ზე და იმ მსხვერ­­­ზე, რო­მელ­საც შე­მოქ­მე­დე­ბა მო­ითხოვს. ის ლექ­სის წე­რას უც­ნა­ურ ჩვე­­ლე­ბას უწ­­დებ­და და, რო­გორც ჩანს, სწო­რედ ას­­თი და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბით მო­­პო­ვა ის მო­მა­ჯა­დო­ვე­ბე­ლი თა­ვი­სუფ­ლე­ბა, რო­მე­ლიც ასე გა­მო­არ­ჩევს მის შე­მოქ­მე­დე­ბას; იმ­­ვე მი­ზე­ზით უნ­და იყ­ოს გან­პი­რო­ბე­ბუ­ლი მი­სი პო­­ტუ­რი მემ­­ვიდ­რე­­ბის მრა­ვალ­ფე­როვ­ნე­ბაც. ლო­­­ლის პო­­ტი­კა საკ­მა­ოდ უჩ­ვე­­ლო და, შე­იძ­ლე­ბა ითქ­ვას, უკ­უღ­მარ­თი გზით გან­ვი­თარ­და: ეს იყო გზა სირ­თუ­ლი­დან უბ­რა­ლო­­ბი­სა­კენ. რო­გორც წე­სი, პი­რი­ქით ხდე­ბა ხოლ­მე.

    რო­ბერტ ლო­­­ლის პო­­ზია, გან­სა­კუთ­რე­ბით კი 40-იან და 50-იან წლებ­ში გა­მო­ცე­მუ­ლი წიგ­ნე­ბი, საკ­მა­ოდ რთუ­ლია. ამ პე­რი­­დის ლექ­სებ­ში აშ­კა­რად შე­­ნიშ­ნე­ბა ტო­მას ელ­­­ტი­სა და მი­სი თა­­ბის პო­­ტე­ბის გავ­ლე­ნა, უფ­რო სწო­რად, იმ ხა­ზის გაგ­­ძე­ლე­ბა, რო­მე­ლიც ელ­­­ტის შე­მოქ­მე­დე­ბა­ში იღ­ებს სა­თა­ვეს. პირ­ველ რიგ­ში, ეს ეხ­­ბა მის მე­­რე კრე­ბულს, “ლორდ უერ­ის ცი­ხე­სი­მაგ­რეს”, რო­მე­ლიც 1946 წელს გა­მო­­ცა და ავ­ტორს, აღ­­­რე­ბას­თან ერ­თად, პუ­ლიტ­ცე­რის პრე­მი­აც მო­­ტა­ნა. ეს წიგ­ნი მე­­რე მსოფ­ლიო ომ­ის მძი­მე შთა­ბეჭ­დი­ლე­ბებ­ზეა ამ­ოზ­­დი­ლი და, შე­სა­ბა­მი­სად, ერთ-ერ­თი ყვე­ლა­ზე ტრა­გი­კუ­ლი კრე­ბუ­ლია ლო­­­ლის შე­მოქ­მე­დე­ბა­ში. “ლორდ უერ­ის ცი­ხე­სი­მაგ­რის” მნიშ­­ნე­ლო­ბას ერთხ­მად აღ­­­რებ­­ნენ იმდ­რო­ინ­დე­ლი ინგ­ლი­სუ­რე­ნო­ვა­ნი პო­­ზი­ის ის­­თი მეტ­რე­ბი, რო­გო­რე­ბიც იყვ­ნენ რო­ბერტ ფროს­ტი, ტო­მას ელ­­­ტი, უის­ტან ჰიუ ოდ­­ნი. მაგ­რამ უც­ნა­­რი მა­ინც ის იყო, რომ ამ კრე­ბულ­მა, მი­­ხე­და­ვად მი­სი აშ­კა­რა სირ­თუ­ლი­სა, უდ­­დე­სი პო­პუ­ლა­რო­ბა მო­­პო­ვა არ­აპ­რო­ფე­სი­­ნალ მკითხ­ველ­თა შო­რის. “კვა­კერ­თა სა­საფ­ლაო ნან­ტა­კეტ­ში”, “ევ­რო­პის გვა­მე­ბი”, “დევ­ნი­ლის დაბ­რუ­ნე­ბა”, – ეს ის ლექ­სე­ბია, რომ­ლე­ბიც წიგ­ნის გა­მო­ცე­მის­თა­ნა­ვე ქრეს­ტო­მა­თი­ულ ნი­მუ­შე­ბად იქც­ნენ.

    რო­ბერტ ლო­­­ლი ყო­ველ­­ვის გა­ნი­ხი­ლე­ბო­და, რო­გორც შე­მოქ­მე­დი, რო­მე­ლიც მთე­ლი სი­სავ­სი­თა და, თუ გნე­ბავთ, დრა­მა­ტუ­ლო­ბით აღ­იქ­ვამ­და მემ­­ვიდ­რე­­ბი­თო­ბის, ტრა­დი­ცი­ის მნიშ­­ნე­ლო­ბას. არ­­მარ­ტო შე­მოქ­მე­დე­ბა, მი­სი წარ­მო­მავ­ლო­ბაც კი ტრა­დი­ცი­ის უწყ­ვე­ტო­ბა­ზე მი­­ნიშ­ნებს: XIX სა­­კუ­ნის უკ­­ნას­­ნელ რო­მან­ტი­კო­სად წო­დე­ბუ­ლი ჯე­იმს რა­სელ ლო­­­ლი მი­სი დიდ­პა­პა იყო, ხო­ლო ამ­­რი­კუ­ლი იმ­­ჟიზ­მის ერთ-ერ­თი ლი­დე­რი, ემი ლო­­­ლი, დე­­და. “ტრა­დი­ცია მუდ­მი­ვი ცვა­ლე­ბა­დო­ბაა და არა უძ­რა­­ბა, – წერ­და ლო­­­ლი, – ტრა­დი­ცია გან­ვი­თა­რე­ბის სი­ნო­ნი­მია, ოღ­ონდ აქ უნ­და და­ვა­მა­ტოთ ერ­თი დე­ტა­ლი: არა ნე­ბის­მი­­რი, არ­­მედ სწო­რი გან­ვი­თა­რე­ბის სი­ნო­ნი­მი”.

    სწორ გან­ვი­თა­რე­ბა­ში, ცხა­დია, ბუ­ნებ­რი­ვი გან­ვი­თა­რე­ბა იგ­­ლის­­მე­ბა და პო­­ტის ამგ­ვა­რი პო­ზი­ცია ყვე­ლა­ზე ნათ­ლად 50-იან წლებ­ში იჩ­ენს თავს: ამ­­რი­კულ პო­­ზი­­ში ეს იყო ფა­სე­­ლო­ბა­თა გა­და­ფა­სე­ბის, ამ­ბო­ხის წლე­ბი. ერ­თი შე­ხედ­ვით, ეს ამ­ბო­ხი სო­ცი­­ლუ­რი ხა­სი­­თი­სა უფ­რო იყო, მაგ­რამ მას­ში აშ­კა­რად იგრ­­ნო­ბო­და გარ­ვე­­ლი აგ­რე­სი­აც, რო­მე­ლიც იმ დრო­­სათ­ვის უკ­ვე ტრა­დი­ცი­­ლად ქცე­­ლი მო­დერ­ნის­ტუ­ლი პო­­ტი­კი­სად­მი იყო მი­მარ­თუ­ლი. ამ­­რი­კულ პო­­ზი­­ში გა­მოჩ­­და ყვე­ლა­ზე გა­ღი­ზი­­ნე­ბუ­ლი და გა­მომ­­ვე­ვი თა­­ბა – ბიტ­ნი­კე­ბი. ჩარლზ ოლ­სო­ნი, ჯეკ კე­რუ­­კი, კარლ შა­პი­რო, ალ­ენ გინ­­ბერ­გი, – ის­­ნი უპ­­რის­პირ­დე­ბოდ­ნენ ყვე­ლა­ფერს, რაც მა­ნამ­დე შექ­­ნი­ლი­ყო, თვით პო­­ზი­­საც კი, რად­გან მა­საც მა­ხინ­ჯი ამ­­რი­კუ­ლი ცი­ვი­ლი­ზა­ცი­ის სის­­­ხორ­ცე­ულ ნა­წი­ლად თვლიდ­ნენ. და ას­ეთ ვი­თა­რე­ბა­ში გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი მნიშ­­ნე­ლო­ბა შე­­ძი­ნა რო­ბერტ ლო­­­ლი­სა და მი­სი რამ­დე­ნი­მე მე­გო­ბა­რი პო­­ტის პო­ზი­ცი­ამ, რო­მელ­თა შო­რის იყვ­ნენ თე­­დორ როტ­კე, ჯონ ბე­რი­მა­ნი, რენ­დალ ჯა­რე­ლი; მათ ერთ­­ვა­რი ხი­დის ფუნ­­ცია შე­ას­რუ­ლეს ომ­ამ­დელ და ომ­ის შემ­­გომ ამ­­რი­კულ პო­­ზი­­ში და გა­მო­რიცხეს ტრა­დი­ცი­ის წყვე­ტა.

    ლო­­­ლი არ მი­­კუთ­­ნე­ბო­და იმ პო­ეტ­თა რიცხვს, რომ­ლე­ბიც ერთხელ მიღ­წე­ულს სჯერ­დე­ბი­ან და თა­ვი­ანთ შე­მოქ­მე­დე­ბა­ში არ­­ნა­­რი ძი­რე­­ლი ცვლი­ლე­ბე­ბი აღ­არ შე­აქვთ. ამ­ის მა­გა­ლი­თე­ბი მრავ­ლა­დაა ამ­­რი­კულ პო­­ზი­­ში, ვთქვათ, ვე­ჩელ ლინ­­ზის, ლენ­­­ტონ ჰი­­ზის, ოგ­დენ ნე­შის მშვე­ნი­­რი, მაგ­რამ ერთ­ფე­რო­ვა­ნი ლი­რი­კა. ლო­­­ლის პო­­ტი­კა გა­ნუწყ­ვეტ­ლივ იცვ­ლე­ბო­და, წიგ­ნი­დან წიგ­ნამ­დე დი­­მეტ­რუ­ლად გან­­­ვა­ვე­ბულ სა­ხეს იძ­ენ­და. ასე გან­სა­ჯეთ, მის უკ­­ნას­­ნელ წიგ­­შიც კი, რო­მე­ლიც 60 წლის პო­ეტ­მა გარ­დაც­ვა­ლე­ბამ­დე რამ­დე­ნი­მე თვით ად­რე გა­მოს­ცა, კრი­ტი­კო­სე­ბი სრუ­ლი­ად ახ­­ლი ეტ­­პის და­საწყისს ხე­დავ­­ნენ.

    პირ­ვე­ლი ძი­რე­­ლი შე­მობ­რუ­ნე­ბა რო­ბერტ ლო­­­ლის პო­­ზი­­ში 1959 წელს გა­მო­ცე­მულ “ცხოვ­რე­ბის გაკ­ვე­თი­ლებ­ში” შე­იმ­­ნე­ვა. პო­­ტი, რომ­ლის ლი­რი­კუ­ლი “მე” აქ­ამ­დე ყო­ველ­­ვის გუნ­დუ­რი ხა­სი­­თი­სა იყო, რომ­ლის ხმა ერ­თი ნიღ­ბი­დან მე­­რეს გა­და­­ცე­მო­და, მო­­ლოდ­ნე­ლად უკ­­დუ­რე­სი სუ­ბი­ექ­ტი­ვიზ­მი­სა­კენ შე­მობ­რუნ­და. ავ­ტო­ბი­ოგ­რა­ფი­­ლო­ბის ის თით­­მის და­მაბ­ნე­ვე­ლი დო­ზა, რო­მე­ლიც ამ წიგ­­შია წარ­მოდ­გე­ნი­ლი, სრუ­ლი­ად მო­­ლოდ­ნე­ლი აღ­მოჩ­­და ლო­­­ლის მკითხ­ვე­ლე­ბის­­ვის. პო­­ტი, რო­მე­ლიც ყო­ველ­­ვის გა­მო­ირ­ჩე­­და მკაც­რად ორ­გა­ნი­ზე­ბუ­ლი სა­ლექ­სო ფორ­მე­ბით, ამ­ჯე­რად თვით­დი­ნე­ბა­ზე მიშ­ვე­ბუ­ლი ფრა­ზე­ბით ალ­­პა­რაკ­და. მაგ­რამ მო­­წეს­რი­გე­ბე­ლი და სპონ­ტა­ნუ­რი რიტ­მი­კა, თით­­მის პრო­ზა­ულ პა­სა­ჟებ­ში ალ­აგ-ალ­აგ შემ­თხ­ვე­ვით გა­მო­რე­­ლი რით­მე­ბი, ლექ­სე­ბის ან­ტი-კომ­პო­ზი­ცი­­რო­ბა და სტი­ქი­­რი სი­­ჟე­ტე­ბი, რაც 20-იანი წლე­ბის “ცნო­ბი­­რე­ბის ნა­კად­თან” და­კავ­ში­რე­ბულ ექს­პე­რი­მენ­ტებს მოგ­ვა­გო­ნებს, მხო­ლოდ ერ­თი და, შე­იძ­ლე­ბა ითქ­ვას, მე­­რე­ხა­რის­ხო­ვა­ნი დე­ტა­ლია ლო­­­ლის პო­­ზი­ის სა­ხეც­­ლი­ლე­ბი­სა. მთა­ვა­რი მა­ინც თე­მა­ტი­კა იყო: ესაა ლექ­სე­ბი-დღი­­რე­ბი, ავ­ტო­ბი­ოგ­რა­ფი­­ლი და ფრაგ­მენ­ტუ­ლი ჩა­ნა­წე­რე­ბი, სა­დაც პო­­ტი შე­ლა­მა­ზე­ბი­სა და ყო­ველ­­ვა­რი გამ­ხატ­­რუ­ლო­ბის გა­რე­შე აღ­წერს ეპ­­ზო­დებს თა­ვი­სი წარ­სუ­ლი­დან, აწმ­ყო­დან, სა­უბ­რობს ოჯ­­ხის წევ­რებ­ზე, მე­გობ­რებ­ზე, და ეს ყვე­ლა­ფე­რი უკ­­დუ­რე­სად ნა­ტუ­რა­ლის­ტუ­რი ფორ­მე­ბით ხორ­ცი­ელ­დე­ბა: პერ­სო­ნა­ჟებ­სა და ად­გი­ლებს თავ­თა­ვი­ან­თი სა­ხე­ლი ერქ­მე­ვა, მი­ნი­მუ­მამ­დეა დაყ­ვა­ნი­ლი ლექ­­ში ას­­ხუ­ლი მოქ­მე­დე­ბის კო­მენ­ტი­რე­ბა. ტექ­­ტი მხო­ლოდ აღ­ად­გენს იმ­ას, რაც იყო, აღ­ად­გენს დი­­ლო­გებ­სა და დე­კო­რა­ცი­ებს, და არ­ცერთ ლექ­­ში არ შე­იმ­­ნე­ვა არ­­ფე­რი, რა­საც თუნ­დაც პი­რო­ბი­თად ვუ­წო­დებ­დით ფა­ბუ­ლას, ღერძს, რო­მე­ლიც სი­­ჟეტს კომ­პო­ზი­ცი­ურ მთლი­­ნო­ბას მი­­ნი­ჭებ­და. ყო­ვე­ლი ლექ­სის და­საწყი­სი და და­სას­რუ­ლი უკ­­დუ­რე­სად პი­რო­ბი­თია, მაგ­რამ ეს თით­­მის ჰა­ერ­ში გა­მო­კი­დე­ბუ­ლი და ერთ­მა­ნეთ­თან და­­კავ­ში­რე­ბე­ლი ფრაგ­მენ­ტე­ბი ქმნი­ან სა­­ცარ და სკრუ­პუ­ლო­ზურ მთლი­­ნო­ბას, რო­ცა მათ არა ცალ­ცალ­კე, არ­­მედ ერ­თად – წიგ­ნად – აღ­ვიქ­ვამთ.

    “აღ­სა­რე­ბი­თი ლი­რი­კა”, ასე მო­ნათ­ლა კრი­ტი­კამ რო­ბერტ ლო­­­ლის ეს ახ­­ლი და უჩ­ვე­­ლო სტი­ლი და ეს ტერ­მი­ნი მა­ლე გას­­და მხო­ლოდ ერ­თი პო­­ტის საზ­­­რებს: ორ­­ოდ წე­ლი­წად­ში სიტყ­ვა “აღ­სა­რე­ბი­თი” ამ­­რი­კუ­ლი პო­­ზი­ის ერთ-ერ­თი მძლავ­რი მიმ­დი­ნა­რე­­ბის ეპ­­თე­ტად იქ­ცა, მიმ­დი­ნა­რე­­ბის, რომ­ლის ფუ­ძემ­დებ­ლად სწო­რედ რო­ბერტ ლო­­­ლი მო­­აზ­რე­ბა.

    მაგ­რამ პო­­ტის ეს რა­დი­კა­ლუ­რი შე­მობ­რუ­ნე­ბა არ ნიშ­ნავს იმ­ას, რომ მან სრუ­ლი­ად გაწყ­ვი­ტა კავ­ში­რი თა­ვის ძველ პო­­ტი­კას­თან, უბ­რა­ლოდ, 60-იანი წლე­ბი­დან მო­ყო­ლე­ბუ­ლი ამ ახ­ალ­მა ხედ­ვამ შე­და­რე­ბით იმძ­ლავ­რა ძველ­ზე. “ცხოვ­რე­ბის გაკ­ვე­თი­ლე­ბის” შემ­დეგ გა­მო­ცე­მუ­ლი პირ­ვე­ლი­ვე წიგ­ნით – “კავ­ში­რი­სათ­ვის და­ხო­ცილ­ნი”, 1963, – პო­ეტ­მა კრი­ტი­კო­სებ­სა და მკითხ­ვე­ლებს და­­ნა­ხა, რომ ის ის­ევ ძვე­ლი ლო­­­ლი იყო, ფორ­მის დი­დოს­ტა­ტი და მას­­ტა­ბუ­რად მო­აზ­როვ­ნე შე­მოქ­მე­დი, რო­მე­ლიც სა­ბო­ლო­ოდ არ გა­მო­კე­ტი­ლა სა­კუ­თა­რი სუ­ბი­ექ­ტუ­რი რე­­ლო­ბის ნა­ჭუჭ­ში.

    მომ­დევ­ნო კრე­ბუ­ლე­ბი­დან პირ­­მინ­დად ავ­ტო­ბი­ოგ­რა­ფი­­ლი მხო­ლოდ ერ­თი იყო, 1973 წელს გა­მო­ცე­მუ­ლი წიგ­ნი “ლი­ზის და ჰე­რი­ეტს”. ამ წიგ­ნის ხა­სი­ათ­ზე თა­ვად სა­თა­­რიც მეტყ­ვე­ლებს: ლი­ზი – პო­­ტის მე­უღ­ლის სა­ხე­ლია, ჰე­რი­­ტი კი – ქა­ლიშ­ვი­ლის. ლო­­­ლის და­ნარ­ჩე­ნი კრე­ბუ­ლე­ბი მეტ-ნაკ­ლე­ბად შე­რე­­ლი ხა­სი­­თი­საა და მათ­ში თა­ნაბ­რად არ­ის წარ­მოდ­გე­ნი­ლი რო­გორც დო­კუ­მენ­ტუ­რი, ისე ად­რე­­ლი ლო­­­ლი­სათ­ვის და­მა­ხა­სი­­თე­ბე­ლი ფი­ლო­სო­ფი­­რი ლი­რი­კის ნი­მუ­შე­ბი. ამ კრე­ბუ­ლებს შო­რის გან­სა­კუთ­რე­ბით მნიშ­­ნე­ლო­ვა­ნია ას­­ვე 1973 წელს გა­მო­ცე­მუ­ლი წიგ­ნი “ის­ტო­რია”; ეს არ­ის წიგ­ნი-გა­ლე­რეა, რო­მე­ლიც წარ­მოგ­ვიდ­გენს სხვა­დას­­ვა ცნო­ბი­ლი ის­ტო­რი­­ლი პი­რე­ბი­სა თუ თა­ნა­მედ­რო­ვე მოღ­ვა­წე­­ბის პორ­­რე­ტებს. ძნე­ლი მი­სახ­ვედ­რია, თუ რა პრინ­ცი­პით ხელ­­ძღ­ვა­ნე­ლობ­და პო­­ტი მა­თი შერ­ჩე­ვი­სას, – ალ­ექ­სან­­რე მა­კე­დო­ნე­ლი, სერ ტო­მას მო­რი, რო­ბერტ ფროს­ტი, რემ­­რან­­ტი, მა­რია სტი­­არ­ტი, ჯონ კე­ნე­დი, დან­ტე, ად­ოლფ ჰიტ­ლე­ტი, უილ­­ამ კარ­ლოს უილ­­ამ­სი, აბ­რა­ამ ლინ­კოლ­ნი, რენ­დოლ ჯა­რე­ლი, მო­ცარ­ტი… გარ­და პორ­­რე­ტე­ბი­სა, “ის­ტო­რია” კი­დევ ორ და­მო­­კი­დე­ბელ ნა­წილს შე­­ცავს, ესაა ციკ­ლი “ოც­და­­თი­­ნი წლე­ბი” და პო­­მა “მექ­სი­კა”.

    პუბ­ლი­კა­ცი­­ში წარ­მოდ­გე­ნი­ლი ლექ­სე­ბი შე­სუ­ლია რო­ბერტ ლო­­­ლის მი­ერ 1975 წელს გა­მო­ცე­მულ კრე­ბულ­ში “დღი­თიდ­ღე”. შე­იძ­ლე­ბა ითქ­ვას, რომ ეს არ­ის მი­სი შე­მა­ჯა­მე­ბე­ლი კრე­ბუ­ლი, ყვე­ლა­ზე სქელ­ტა­ნი­­ნი და ყვე­ლა­ზე მრა­ვალ­ფე­რო­ვა­ნი, რო­მელ­შიც წარ­მო­ჩინ­და ლო­­­ლის შე­მოქ­მე­დე­ბის სხვა­დას­­ვა ეტ­­პი­სათ­ვის და­მა­ხა­სი­­თე­ბე­ლი ყვე­ლა თა­ვი­სე­ბუ­რე­ბა.

    © “არილი”

  • პოეზია

    ბესიკ ხარანაული

    მკვდრე­ბის სიმ­ღე­რა

    ნი­ნო კვა­ჭან­ტი­რა­ძეს

    რო­ცა ყვე­ლა ეს კოშ­მა­რი არ­ყოფ­ნა­ში გა­და­­ნაც­­ლებს,

    რო­ცა გაყ­ვა­ვილ­დე­ბა ცხოვ­რე­ბა და ჩვენ აღ­არ ვიქ­ნე­ბით,

    გახ­სოვ­დეთ, რომ ყვე­ლა­ფე­რი ნამ­­ვი­ლად იყო!

    რო­ცა სა­მარ­თა­ლი ხელთ მახ­ვილს და­­ჭერს,

    რო­დე­საც ახ­ლე­ბი შუ­რის­გე­ბით გაძღე­ბი­ან

    და სახ­­ჩო­ბე­ლე­ბი­დან გვა­მებს ჩა­მოხ­­ნი­ან,

    საფ­ლა­ვებს გათხ­რი­ან, ლო­დებს გა­დაყ­რი­ან,

    ამ­­­შიშ­­ლე­ბენ, ამ­­­ტიტ­­ლე­ბენ

    და მკვდრებს, რო­გორც ცოცხ­ლებს, ისე გა­ლა­ხა­ვენ,

    რომ ხსენ­დეს ის დღე სა­­კუ­ნე­ებ­ში,

    ვით “მკვდრე­ბის გა­ლახ­ვა”…

    რო­ცა ყვე­ლა­ფერ­ზე, რაც იმ დღეს მოხ­დე­ბა,

    ძეგ­ლი აიგ­­ბა თუ სახ­ლი და­ინ­­რე­ვა,

    წვი­მა მო­ვა თუ მი­წის­­­რა იქ­ნე­ბა,

    ბატ­კა­ნი გაჩ­­დე­ბა თუ

    ყრმა და­­ბა­დე­ბა –

    იტყ­ვი­ან და­ნა­ნე­ბით თუ თა­ვის­მარ­­ლე­ბით,

    “ეს იყო მკვდრე­ბის გა­ლახ­ვის დღე­საო”.

    მა­ნამ­დის კი, მა­ნამ­დის,

    ვიდ­რე მი­წა­ში ვართ,

    და ვის­ვე­ნებთ ყო­ვე­ლი­ვე ზედ­მე­ტო­ბი­სა­გან,

    რი­თაც რომ სი­ცოცხ­ლე აღ­ჭუ­რავს ად­­მი­ანს –

    ქა­ლი – ქა­ლო­ბის­გან,

    კა­ცი – კა­ცო­ბის­გან,

    ღა­რი­ბი – ძონ­­თა­გან,

    მდი­და­რი – ფუ­ლის­გან,

    მე­ძა­ვი – სიძ­ვის­გან,

    პო­­ტი – ლექ­სის­გან…

    მა­ნამ­დის –

    ვიდ­რე ძა­ლა შეს­წევს ჩვენს ლან­დებს,

    გაფ­­თხი­ლებთ:

    არ­­ვინ მო­გატყუ­ოთ, არ­­ვის და­­ჯე­როთ,

    არ გა­და­ახ­­ნე­ვი­ნოთ ჩვე­ნი საფ­ლა­ვე­ბი,

    გახ­სოვ­დეთ, რომ ყვე­ლა­ფე­რი ნამ­­ვი­ლად იყო!

    და უფ­რო მე­ტიც…

    რომ ირწ­მუ­ნოთ ჩვე­ნი ნათ­­ვა­მი

    რომ ღირ­სე­ბაც ვი­ცო­დით და თა­ვის და­ცინ­ვაც,

    რომ გვე­ქე­­ფა ამ­­­­ბა­ზე და რომ გვე­ხა­ლი­სა,

    თუმ­ცა კი ჩვენ­ში არ ერია არც ერ­თი მარ­თა­ლი,

    ბნელ­ში და შიმ­შილ­ში, შიშ­ში, მო­ნო­ბა­ში,

    ჩვენ მა­ინც ვმღე­რო­დით!…

    ეს ცხოვ­რე­ბა არაა იმ­ათ­­ვის, ვი­საც ეჩ­ქა­რე­ბა,

    ეს ცხოვ­რე­ბაა იმ­ათ­­ვის, ვი­საც აგ­ვი­ან­დე­ბა,

    ვინც შე­­ყო­ლია დარ­­მა და მწუ­ხა­რე­ბამ,

    ვინც სა­წო­ლი­დან ამდ­გარ ცოლს თვა­ლი გა­­ყო­ლა,

    ვინც ყოყ­მა­ნით და­იწყო დი­ლა,

    ვინც და­ბა­დე­ბით­ვე შე­ყოვ­ნე­ბუ­ლია,

    ვინც ლო­გინ­ში ოც­ნე­ბას არ­ჩევს

    წვი­რი­ან ცხოვ­რე­ბას,

    ვინც ღმერ­თის­­ვის ბევ­რი ილ­­ცა

    და უჭ­ირს პირ­ვე­ლი ნა­ბი­ჯის გა­დად­­მა,

    ვინც და­კარ­გუ­ლია “ჰო”-ში და “არა”-ში,

    ვინც აფ­­სებს წვრილ­მან რა­მე­ებს,

    რად­გან მსხვილ­მა­ნი – და­ბა­დე­ბა და სიკ­­დი­ლია

    და არც ერ­თი ჩვენ არ გვე­კუთ­­ნის,

    ვინც იც­ის, რომ, რა­საც აჰყ­ვე­ბი, იმ­ად იქ­ცე­ვი,

    რომ, ვინც მსუ­ბუ­ქად ეწ­­ვა უღ­ელს,

    ის უხ­მოდ კვდე­ბა მოხ­რე­შილ გზა­ზე,

    ვინც იც­ის, რომ, სი­ხა­რუ­ლი უბ­­რო­ტოდ რო­დი არ­სე­ბობს,

    იმ­­სი მოს­­ლით მუ­დამ რა­ღაც და­­ვიწყე­ბა,

    ვინც იც­ის,

    რომ, ნი­ჭი­­რი მი­ლი­ონ­ჯერ უღ­­ლა­ტებს თა­ვის თავს ხოლ­მე,

    უნ­­ჭო კი ერთხე­ლაც არა,

    რომ, ვინც არ აფ­რენს, ის სხვა რა­მით ზღავს,

    ვინც ზიზ­ღის რუ­კას სიფ­­თხი­ლით ად­გენს,

    რომ სიყ­ვა­რულს არ და­ამ­თხ­ვი­ოს,

    ვინც იც­ის, რა ბო­რო­ტე­ბაა,

    რომ გაღ­ვი­ძე­ბის­თა­ნა­ვე შე­უბ­ჯი­ნო ცხოვ­რე­ბას თვა­ლი,

    ვინც იც­ის, რომ, მთა­ვა­რი სიტყ­ვე­ბი უკ­ვე წარ­მო­ით­­ვა

    და ახ­ლა სა­ჭი­როა მათ­გან დრო­ზე გაც­ლა,

    ვინც იც­ის – ად­­მი­ანს ის­იც შთა­­გო­ნებს,

    რომ შე­უძ­ლია რა­ღა­ცა შე­ბილ­წოს,

    რომ, უმ­ჯო­ბე­სია ერ­თი ნაკ­ლი სრულ­ყო,

    ვიდ­რე მო­­დო ათ­ას სიქ­ვე­ლეს,

    რომ, ვინც და­ლია სა­წამ­ლა­ვი, თაფ­ლი უკ­ვე ვე­ღარ უშ­ვე­ლის,

    რომ, მო­ძუ­ლე­ებს ხი­დი არ­ას­­როს არ ჩა­უტყ­დე­ბათ,

    რომ, გაქ­ცე­ულ ცოლს მზით­ვით უკ­ან არ­­ვინ მის­დევს,

    რომ, სი­ლა­მა­ზე არ­სე­ბობს იმ­­ტომ,

    შე­უმ­­ნე­ვე­ლი რომ იყ­ოს ბრმე­ბის­­ვის,

    რომ ყვე­ლა­ზე სა­ში­ნე­ლი გა­სახ­სე­ნე­ბე­ლია – სიყ­ვა­რუ­ლის დრო,

    რომ, ჯე­ჯი­ლი მო­სა­ვალ­ზე მე­ტი არ­ის, იმ­­დი – პურ­ზე,

    რომ, გან­სა­კუთ­რე­ბით სა­ხი­ფა­თო­ნია

    ღვთის­მო­სა­ვე­ბი და პატ­რი­­ტე­ბი,

    და, მო­რა­ლის­ტის ერ­თა­დერ­თი თა­ვის­­ვე­ლაც – უზ­ნე­­ბაა,

    რომ ამ ხალ­­მა მარ­ტო პირ­­­რის­წე­რა ის­წავ­ლა ქრის­ტეს­გან,

    სხვა ყვე­ლა­ფე­რი, რაც ძნე­ლია, მას შე­­ტო­ვეს,

    ხე­ლი კი არ და­­ცა­ლეს,

    რო­გორც წვი­მას ხელს უც­ლის ბავ­­ვი,

    რომ, სი­ძულ­ვი­ლის გრძნო­ბა ქო­ნე­ბა არაა,

    მაგ­რამ სულ უგრ­­ნო­ბე­ლო­ბას მა­ინ­ცა სჯო­ბია,

    რომ, კა­ცი მა­შინ მღე­რის ცხოვ­რე­ბა­ზე,

    რო­ცა მას­ში გან­სა­ქონ­­დე­ბა ეშ­მა­კი,

    რომ, რო­გორც კი ტყუ­­ლის თქმა მო­მინ­დე­ბა,

    ვგრძნობ, თუ რო­გორ მიბ­რუნ­დე­ბა სი­ცოცხ­ლის ხა­ლი­სი,

    რომ, სი­სუ­ლე­ლეა, ად­­მი­­ნებს შენ­ზე რომ უამ­ბობ,

    ად­­მი­­ნებს უნ­და მო­უყ­ვე მათ­ზე,

    რომ: გა­ნა იმ­ას უფ­რო მე­ტი მი­ზე­ზი ჰქონ­და,

    ვიდ­რე მე მაქვს – გა­ჯავ­რე­ბი­სა?

    მე ამ­ათ­ში ჩარ­ჩე­ნი­ლი ვარ, ის კი წა­ვი­და,

    რომ, ად­­მი­­ნი ფა­სობს ცდუ­ნე­ბე­ბით,

    რომ, “მე ვტყუი, ესე იგი – ვარ­სე­ბობ”… და ასე შემ­დეგ.

    ვინც იც­ის, რომ საპ­ნის ბუშ­ტით ვერ აფ­რინ­დე­ბი,

    იმ­ით მხო­ლოდ შე­იძ­ლე­ბა ძირს და­­ნარ­ცხო,

    ქვე­მოთ­დახ­რილ ქუ­თუ­თო­თა გაკ­ვირ­ვე­ბა­ში,

    ვინც იხ­უმ­რა, რომ ორი რამ – ფუ­ლი და სუ­ლი

    არ­­ვის არ უნ­და გა­ან­დო,

    ვინც სიკ­­დი­ლის წინ და­­ბა­რა –

    “მე­ძი­ეთ მე და­კარ­გულ საგ­ნებ­ში”,

    ვინც იც­ის, თუ რა­ზე იოც­ნე­ბოს:

    გან­ვი­თა­რე­ბა და ბუ­ნებ­რი­ვი კლე­ბა

    (თით­ქოს ჭკნო­ბა ყვა­ვი­ლო­ბა­ში),

    რო­ცა სუ­ლი­ცა და სხე­­ლიც ერ­თად ჩა­იწ­ვე­ბა,

    ვინც იც­ის, რომ ცხოვ­რე­ბა წა­გე­ბუ­ლია

    და­ვიწყე­ბულ სი­ზარ­მა­ცე­ებ­ში,

    რომ, საქ­მე და თა­მა­ში ის ორი სარ­კეა,

    სა­დაც ად­­მი­ანს თა­ვის სა­ხის ხილ­ვა შე­უძ­ლია

    და, რომ გა­ნუწყ­ვე­ტელ გა­და­ნაც­­ლე­ბა­ში

    ეს ორი სარ­კე ერთ­მა­ნეთს ერწყ­მის,

    ვინც იც­ის, რომ, თუ­კი გე­ლო­ლი­­ვე­ბი­ან,

    ესე იგი,

    რა­ღა­ცა­ზე თვალ­სა ხუ­ჭა­ვენ,

    ვინც იც­ის, რომ, თუ არ შე­­გუ­­ბი

    სიბ­­­ნი­სათ­ვის წაყ­რუ­­ბას და

    სი­ლა­მა­ზის­­ვის თი­თებს შო­რის ცქე­რას,

    ის­­ნი გაგ­­რე­სენ,

    ვინც არ და­კარ­გა გუ­ლუბ­­­ვი­ლო­ბა,

    რომ გა­იკ­ვირ­ვოს მე­­თა­სე­ჯერ –

    რა­ტომ არ­ის ეს ცხოვ­რე­ბა ყო­ველ წამ­ში ასე ახ­­ლი,

    რო­დე­საც ასე ძვე­ლი არ­ის და გაც­ვე­თი­ლი,

    ვინც იც­ით,

    რომ ბრძე­ნი არ­ას­­როს არ და­­ცავს თა­ვის სი­მარ­­ლეს,

    ბრძე­ნი ელ­­დე­ბა ბრმა შემ­თხ­ვე­ვას,

    რო­დე­საც მას და­­ჯე­რე­ბენ,

    ვინც იც­ის, რომ, სა­ქარ­­ვე­ლო­ში

    გი­ჟიც კი არ არ­ის თან­მიმ­დევ­რუ­ლი,

    რომ ჯვა­რი, რო­მელ­საც მი­­ყუ­დებ,

    არ არ­ის ჯვა­რი,

    ჯვა­რი ის არ­ის, სულ რო­მე­ლიც უნ­და ატ­­რო.

    და ასე შემ­დეგ…

    ეს ცხოვ­რე­ბა არაა იმ­ათ­­ვის, ვი­საც ეჩ­ქა­რე­ბა,

    ვინც ცოლს გა­უღ­რი­ნა,

    – ჩა­იც­ვი, წა­ვი­დეთ!..

    ეს ცხოვ­რე­ბაა იმ­ათ­­ვის ვინც მრა­ვალ­­ლის ფიქ­რით შე­იგ­ნო,

    რომ, ად­­მი­­ნი ფა­სობს ცდუ­ნე­ბე­ბით

    რომ, სა­ბო­ლო­ოდ დარ­­მუ­ნე­ბუ­ლე­ბი მი­წა­ში წვა­ნან

    ასე ვიცხოვ­რეთ ჩვენ სა­ქარ­­ვე­ლო­ში,

    ხან ჯო­ჯო­ხე­თად რომ ვსა­ხავ­დით

    და ხან ლურჯ ქე­დე­ბად

    და თუმ­ცა საჯ­დო­მე­ბით სკა­მებ­ზე ვე­მაგ­რეთ,

    აზ­რე­ბი მა­ინც მი­მოგ­­დი­­და

    და წვერს ვი­პარ­სავ­დით რა­დი­­ჰან­გებ­ზე,

    სა­კუ­თა­რი სიმ­ღე­რა კი საფ­ლავ­ში მიგ­­ქონ­და.

    და

    რო­ცა ყვე­ლა ეს კოშ­მა­რი არ­ყოფ­ნა­ში გა­და­­ნაც­­ლებს,

    რო­ცა გაყ­ვა­ვილ­დე­ბა ცხოვ­რე­ბა და ჩვენ აღ­არ ვიქ­ნე­ბით,

    გახ­სოვ­დეთ, რომ ყვე­ლა­ფე­რი ნამ­­ვი­ლად იყო!

    © ”არილი”

  • პროზა (თარგმანი)

    სი­ბი­ლე ბერ­გი

    ნორას შია

    გერმანულიდან თარგმნა დალი ფანჯიკიძემ

    ყო­ველ დი­ლით ვი­წო­ნე­ბი.

    დი­ლა­­ბით ოდ­ნავ ნაკ­ლებს ვი­წო­ნი ხოლ­მე.

    ნა­ხე­ვა­რი წე­ლია მხო­ლოდ კიტ­რით, ვაშ­ლი­თა და სა­ლა­თით ვიკ­ვე­ბე­ბი. ყო­ველ­­ვა­რი მი­სა­ყო­ლებ­ლის გა­რე­შე, რა თქმა უნ­და.

    თა­ვი­დან ცუ­დად ვხდე­ბო­დი. მუც­ლის გვრე­მა მე­მარ­თე­ბო­და. ახ­ლა საქ­მე უკ­ეთ მი­დის. საჭ­მელს დავ­­ნო­სავ და მორ­ჩა, აღ­არ მშია. საჭ­­ლის სუ­ნი გულს მი­რევს.

    გუ­შინ 40 კი­ლო ვი­ყა­ვი. 1,75 ვარ და სი­მაღ­ლე­ში ალ­ბათ ცო­ტას კი­დევ მო­ვი­მა­ტებ. და­ფი­ცე­ბუ­ლი მაქვს: კი­დევ უნ­და და­ვიკ­ლო!

    რაც ჭა­მას თა­ვი გა­ვა­ნე­ბე, არ­­ვინ აღ­არ მჭირ­დე­ბა. მშობ­ლე­ბი გინდ ყო­ფი­ლან, გინდ არა. ჩემ­ზე რას ფიქ­რო­ბენ, არ მა­ინ­ტე­რე­სებს. მე ხომ ვი­ცი, რომ მა­გა­რი ვარ. ამ­ას­წინ დე­და­ჩემ­მა იტ­­რა. და­ვი­ნა­ხე, რო­გორ ჩა­მო­ეთხაპ­ნა მა­კი­­ჟი და ოთ­­ხი­დან გა­მო­ვე­დი. ახ­ლა შე­ვამ­­ნიე, რამ­სის­ქე ყო­ფი­ლა, მაგ­რამ ეს ამ­ბა­ვი სულ არ აწ­­ხებს. მე კი, სა­ნამ სქე­ლი ვი­ყა­ვი, შეს­ვე­ნე­ბა­ზე ფეხ­სა­ლაგ­ში გავ­­ბო­დი, რომ თა­ნაკ­ლა­სე­ლებს გავ­რი­დე­ბო­დი. ახ­ლა აღ­არ ვი­მა­ლე­ბი, უფ­რო მე­ტიც, იმ­­საც კი ვფიქ­რობ, ჩე­მი შურთ-მეთ­ქი.

    სი­ლა­მა­ზემ­დე კი­დევ ბევ­რი მიკ­ლია. ჯერ მა­ინც მე­ტის­მე­ტად სქე­ლი ვარ. მკლა­ვებს არ­­­შავს რა – ძვალ­ზე ტყა­ვი­ღაა გა­დაკ­რუ­ლი. ნეკ­ნე­ბიც უკ­ვე კარ­გად მეტყო­ბა, მაგ­რამ აი, ფე­ხე­ბი ჯერ კი­დევ სქე­ლი მაქვს.

    სქე­ლი რო­ცა ვი­ყა­ვი, თით­ქოს პი­როვ­ნე­ბას აღ­არ წარ­მო­ვად­გენ­დი. ახ­ლა საქ­მე სხვაგ­ვა­რა­დაა. შიგ­ნით და გა­რეთ თავს ერთ­ნა­­რად მტკი­ცედ ვგრძნობ. რო­ცა რა­­მე მი­ზა­ნი გაქვს, მარ­ტო აღ­­რა ხარ, რად­გან მი­ზა­ნი მუ­დამ შენ­თა­ნაა, მუ­დამ თან გახ­ლავს.

    კარ­გად მახ­სოვს ის დრო, სქე­ლი რომ ვი­ყა­ვი. ერთ წუთს თუ კარ­გად ვგრძნობ­დი თავს, მე­­რე წუთ­ში ავღ­რი­ალ­დე­ბო­დი და მი­ზეზს ვერ ვპო­­ლობ­დი. ეტ­ყო­ბა, ყვე­ლა­ფე­რი უაზ­რო­ბად მეჩ­ვე­ნე­ბო­და: ის, რომ სკო­ლას და­ვამ­თავ­რებ­დი, რა­ღაც პრო­ფე­სი­ას შე­ვი­ძენ­დი, მე­რე ალ­ბათ გავ­თხოვ­დე­ბო­დი და პა­ტა­რა ბი­ნა­ში ვიცხოვ­რებ­დი. პა­ტა­რა ბი­ნა­ზე გუ­ლი­სამ­რე­ვი კი აბა რა უნ­და იყ­ოს. ას­ეთ ცხოვ­რე­ბას ხომ ცხოვ­რე­ბა აღ­არ ჰქვია. ოღ­ონდ ცხოვ­რე­ბა რო­გო­რი უნ­და იყ­ოს, ჯე­რაც არ ვი­ცი. რომ გავ­ლა­მაზ­დე­ბი, აი, ალ­ბათ მა­შინ მე­ცო­დი­ნე­ბა, რა არ­ის ცხოვ­რე­ბა. მა­შინ კე­იტ მო­სი­ვით ლა­მა­ზი ვიქ­ნე­ბი და მა­სა­ვით მო­დე­ლიც გავ­­დე­ბი.

    დე­და­ჩემ­მა ამ­ას­წინ ფსი­ქო­ლოგ­თან წა­მიყ­ვა­ნა. ფსი­ქო­ლო­გი ერ­თი მსუ­ქა­ნი, ბე­ბე­რი კა­ცი იყო. დე­დამ მარ­ტო დაგ­­ტო­ვა და იმ ბე­ბერ­მა გაჩ­მა­ხე­ბა და­მიწყო. ოღ­ონდ ის კი ვერ მოტ­ვი­ნა, ასე იოლ­ად მე რომ ვე­რა­ვინ გა­მიჩ­მა­ხებ­და. რა­ღაც-რა­ღა­ცე­­ბი მეც წა­მი­კითხავს და მა­თი ბრიყ­ვუ­ლი ტრი­­კე­ბის ამ­ბა­ვიც ზე­პი­რად ვი­ცი. ამ ბე­ბერს ხომ, თით­ქოს სა­გან­გე­ბოდ, სიბ­რიყ­ვე სა­ხე­ზე ეწ­­რა.

    გა­წუ­ხებს რა­მეო, მკითხა და კი­დევ რა­ღაც სა­ზიზ­­რო­ბე­ბი მო­­ყო­ლა. მე მხო­ლოდ მივ­ჩე­რე­ბო­დი და ხმას არ ვი­ღებ­დი. ამ ქო­ნის ტო­მა­რას პე­რან­­­ვეშ ოფ­ლის ღა­რე­ბი ემჩ­ნე­­და. მის შე­კითხ­ვებ­ზე არც დავ­ფიქ­რე­ბულ­ვარ. გა­ნა შე­იძ­ლე­ბო­და, ის­­თი კა­ცის­­ვის რა­­მე მო­მე­ყო­ლა, სა­კუ­თა­რი თა­ვი რომ ვერ გა­­კონ­­რო­ლე­ბია და გას­­დო­მამ­დე ძღე­ბა? მოკ­ლედ, წა­მო­ვე­დი და ის ფსი­ქო­ლო­გი აღ­არც გამ­­სე­ნე­ბია.

    მე ჩე­მი მი­ზა­ნი მაქვს. არ­აფ­რის აღ­არ მე­ში­ნია. არც ფიქ­რის­­ვის ვი­წუ­ხებ თავს და ას­ეთ ყო­ფას, მე მგო­ნი, ამქ­ვეყ­ნად არ­­ფე­რი სჯო­ბია.

    © “არილი”

  • პოეზია

    ზვი­ად რა­ტი­ა­ნი

    ­­­­­­­­შრომაღამე. განმარტებითი ელე­გია

    კარ­გი იქ­ნე­ბო­და ამ რბილ სა­ვარ­ძელ­ში დი­ლამ­დე ჯდო­მა

    და თვლე­მა, მაგ­რამ მუხ­ლებ­ზე ვდგა­ვარ;

    შენ ბავშვს აძ­­ნებ გვერ­დით ოთ­ახ­ში,

    მე კი აქ­ეთ მუხ­ლებ­ზე ვდგა­ვარ

    და იატ­აკ­ზე მი­მო­ფან­ტულ სა­თა­მა­შო­ებს ყუთ­ში ვა­ლა­გებ –

    დღე უკ­ვე დას­რუ­ლე­ბუ­ლია, ვიწყე­ბი

    მე. სამ­ზა­რე­­ლო­ში

    უკ­ვე თუხ­თუ­ხებს ჩა­­და­ნი –

    ვდუღ-დუღ-დუღ-დუღ­დე­ბი! და უკ­ვე მკერ­­შიც

    (სად­ღაც, და­ახ­ლო­­ბით მკერ­­ში)

    მე ვგრძნობ ვი­ღა­ცის გაღ­ვი­ძე­ბას, წა­მოდ­გო­მას. სა­ჭი­როა

    და­ვის­ხა ჩაი, ყა­ვა მგო­ნი გაგ­ვი­თავ­და; და სა­ჭი­როა

    უბ­რა­ლოდ ვწე­რო ყვე­ლა­ფე­რი,

    რა­საც არ­­ვინ და­მი­ჯე­რებს, რა­საც აჯ­­ბებ­და

    ამ რბილ სა­ვარ­ძელ­ში დი­ლამ­დე ჯდო­მა

    და თვლე­მა. მაგ­რამ მე ვიწყე­ბი

    მუხ­ლებ­ზე დგო­მით შუა ოთ­ახ­ში,

    ვგრძელ­დე­ბი სა­წერ მა­გი­დას­თან. სა­ჭი­როა უბ­რა­ლოდ ვი­ყო

    სიტყ­ვებ­თან და ტყუ­ილ-მარ­თალ წარ­სუ­ლებ­თან პი­რის­პირ მჯდო­მი

    არ­­ულ სა­წერ მა­გი­დას­თან, სა­დაც ყვე­ლა­ფერს –

    ყვე­ლა წიგნს და კა­ლამს და ფურ­ცელს –

    იმ­თა­ვით­ვე მი­ვუ­ჩი­ნე თა­ვი­სი ად­გი­ლი; ამ­­ტო­მა­ცაა მუ­დამ არ­­­ლი

    მა­გი­დაც და ფან­­რის რა­ფაც. ფან­­რის მიღ­მა კი

    ჯერ უვ­არ­­­­ლა­ვო შა­ვი ცაა, მე­რე თბი­ლი­სი,

    სა­დაც იმ­დე­ნი პო­­ტი და ავ­ად­­ყო­ფია –

    კარ­გი იქ­ნე­ბა ჩა­მოფ­რინ­­ნენ მო­ელ­ვა­რე ან­გე­ლო­ზე­ბი

    და მა­თი ფრთი­დან ამ­ოც­ლი­ლი თუნ­დაც ერ­თი ოქ­როს ბუმ­ბუ­ლი

    სულ ად­ვი­ლად გან­კურ­ნავ­და

    ყვე­ლა ლექსს და ყვე­ლა ტკი­ვილს. ფან­­რის აქ­ეთ კი

    მე ვიწყე­ბი! და ჩემს მკერ­­ში ჩა­კუმ­შუ­ლი ჩე­მი­ვე ას­ლი,

    სხე­ულ­ში ჩას­მუ­ლი იგ­­ვე სხე­­ლი – და­პა­ტა­რა­ვე­ბუ­ლი,

    რო­მე­ლიც ბორ­გავს და ყი­რა­ზე გა­და­დის –

    შეყ­ვა­რე­ბუ­ლია… და კარ­გი იქ­ნე­ბა

    სე­რი­­ზუ­ლად და­­ლა­პა­რა­კოს მა­საც ან­გე­ლო­ზი

    და გო­ნი­­რე­ბი­სა­კენ მო­­წო­დოს, მე კი ვიჯ­დე რბილ სა­ვარ­ძელ­ში

    და ვთვლემ­დე. მაგ­რამ მე ვგრძელ­დე­ბი ღა­მის ქუ­ჩებ­ში,

    ღა­მე მთავ­­დე­ბა. მე მიყ­ვარ­და, მუ­დამ მიყ­ვარ­და

    გამ­თე­ნი­­სას ხე­ტი­­ლი: ძაღ­ლებს სძი­ნავთ, ხო­ლო ჩი­ტე­ბი

    გა­­ბე­და­ვად ჭიკ­ჭი­კე­ბენ. პირ­ვე­ლი სხი­ვი

    ბნე­ლია, რო­გორც სიყ­ვა­რუ­ლი, და ცი­ვია. პირ­ვე­ლი ხალ­ხი

    მი­­გო­რე­ბენ ურ­­კე­ბით ბაზ­რის­კენ ყუ­თებს,

    ურ­­კე­ბი ჭრი­­ლე­ბენ. მე­­რე ხალ­ხი

    უახ­ლო­­სი პარ­კი­სა­კენ სა­სე­ირ­ნოდ მი­ძუნ­ძუ­ლე­ბენ;

    ჩნდე­ბა პირ­ვე­ლი ავ­ტო­ბუ­სიც. მე მიყ­ვარ­და, მუ­დამ მიყ­ვარ­და

    გამ­თე­ნი­­სას ხე­ტი­­ლი, რო­ცა ფიქ­რობ, რომ ხარ ნა­ტან­ჯი,

    სის­­ლებ­შემ­­მა­რი, და­ძონ­ძი­ლი,

    და ბარ­ბა­ცით რომ ბრუნ­დე­ბი და­კარ­გულ სახ­­ში

    შო­რე­­ლი, სა­ძა­გე­ლი მგზავ­რო­ბი­დან, –

    და სა­დარ­ბა­ზო შე­სას­­ლელ­თან შე­იძ­ლე­ბა და­ვი­ნა­ხო ჩე­მი­ვე თა­ვი,

    სუფ­თად ჩაც­მუ­ლი, გა­პარ­სუ­ლი,

    ნე­ტა­რე­ბით რომ აბ­­ლებს პირ­ველ სი­გა­რეტს

    და უც­დის – ნუ­თუ იმ­ათ უც­დის? – ლიფ­ტი იღ­­ბა,

    ის სი­გა­რე­ტის ნამწვს მო­ის­­რის

    და გა­ბად­რუ­ლი ეგ­­ბე­ბა საყ­ვა­რელ ცოლ-შვილს,

    მე­რე მი­დი­ან. მე კი მივ­­დევ, და­ძონ­ძი­ლი, სის­­ლებ­შემ­­მა­რი,

    მივ­­დევ და ვყვი­რი: ვის მიყ­ვე­ბით, მე ხომ ეს ვარ, მე ხომ ეს­ეც ვარ…

    ­­­­­­­­­­ადამიანი ფანჯარასთან, გარეთ შემოდგო­მა

    I

    ათ­­ოდ თა­­ბა ჩე­მი წი­ნაპ­რე­ბის

    და ცო­ტა ნაკ­ლე­ბი – შთა­მო­მავ­ლე­ბის

    იგ­­ლის­­მე­ბა ალ­ბათ სის­­­ში,

    მე კი არ ვი­ცი, რო­გორ ვიცხოვ­რო,

    რო­გორ ვწე­რო და რო­გორ გან­ვი­ცა­დო

    ეს ამ­სიყ­ვით­ლე შე­მოდ­გო­მა,

    რო­მელ­მაც შე­აგ­რო­ვა ნა­წილ-ნა­წილ გაბ­ნე­­ლი ყო­ვე­ლი ეჭ­ვი

    და თქვა: ყვე­ლა­ფე­რი თა­ვი­დან იწ­ყე­ბა,

    რო­გორც ყო­ველ­­ვის, ჭკნო­ბით.

    II

    შე­მოდ­გო­მამ­­ვი­დო­ბი­სა.

    მე შე­მიძ­ლია სა­­თო­ბით ვიჯ­დე ფან­ჯა­რას­თან

    და ვგრძნობ­დე, შე­უძ­ლე­ბე­ლია რა­მე­ზე წე­რა.

    შე­მოდ­გო­მამ­­ვი­დო­ბი­სა, ჩე­მო ცხოვ­რე­ბავ.

    ჩე­მო მო­­ხელ­თე­ბე­ლო, ჩე­მო მუ­დამ ცვა­ლე­ბა­დო,

    ჩე­მო თით­­მის არ­­ჩე­მო არ­სე­ბო­ბავ,

    მე შე­მიძ­ლია სა­­თო­ბით ვიჯ­დე ფან­ჯა­რას­თან,

    მე შე­მიძ­ლია შე­მოდ­გო­მის დღე იყ­ოს გა­რეთ,

    მე შე­მიძ­ლია გა­რეთ თბი­ლო­დეს,

    მე შე­მიძ­ლია მო­დი­­დეს სა­მი გო­გო­ნა,

    გუ­ლი კი გრძნობ­დეს: მათ­გან ერთ-ერ­თი

    ჩე­მი შეყ­ვა­რე­ბუ­ლია, ხო­ლო მე­­რე

    ჩე­მი შეყ­ვა­რე­ბუ­ლია, მე­სა­მე კი

    ჩე­მი შეყ­ვა­რე­ბუ­ლია. შე­საძ­ლოა

    არ შე­მეძ­ლოს სხვაგ­ვა­რად წე­რა.

    მე შე­მიძ­ლია,

    შე­მოდ­გო­მამ­­ვი­დო­ბი­სა,

    არ შე­მეძ­ლოს სხვა­გა­რად წე­რა.

    Exvoto

    წე­რე, რა­საც არ­­ვინ და­გი­ჯე­რებს.

    ვი­თომც არ­­ფე­რი, წე­რე

    მოჩ­ვე­ნე­ბებ­ზე, რო­მელ­თა არ­სე­ბო­ბას

    ვერც შენ ირწ­მუ­ნებ­დი, მაგ­რამ.

    წე­რე, რა­საც არ­­ვინ გა­პა­ტი­ებს.

    მანდ არა, ქვე­მოთ, ფურ­ცელ­ზე წე­რე,

    რომ შენ თვი­თონ ხარ სა­კუ­თა­რი თა­ვის სამ­შობ­ლო

    და რომ წმინ­დაა შე­ნი გუ­ლი.

    წე­რე, რის გა­მოც დაგ­ცი­ნე­ბენ.

    ნუ და­უც­დი შთა­გო­ნე­ბას, თა­მა­მად წე­რე

    ყო­ველ­­ღი­ურ უს­­მარ­­ლო დამ­ცი­რე­ბებ­ზე

    და პირ­­ვა­რაყ­რილ შენს რწმე­ნა­ზე.

    კი­დევ რა? წე­რე სიყ­ვა­რულ­ზეც

    და თქვი, რომ ჩაწ­­დი სა­­დუმ­ლოს –

    რომ ლექ­სე­ბი იწ­­რე­ბა სიყ­ვა­რუ­ლამ­დე

    და სიყ­ვა­რუ­ლის შემ­დეგ იკ­ითხე­ბა.

    © “არილი”